1. Tôi từng nghĩ thứ gây nghiện nhất trong showbiz là tiền. Sau này mới hiểu không phải. Thứ gây nghiện nhất là cảm giác được chú ý. Nó giống sự quyến rũ nồng nàn của mùi rượu đắt tiền trong một căn phòng không có cửa sổ và khi bạn tỉnh lại thì không còn biết đêm hay ngày nữa. Tôi từng đứng ở hậu trường của một đêm diễn, nhìn ánh đèn hắt vào mặt một cô gái 23 tuổi vừa được gọi là ngôi sao. Đôi mắt cô rực sáng theo một cách kỳ lạ, không phải niềm vui, mà là cơn đói. Showbiz là nơi người ta đói rất nhanh, đói danh tiếng và đói tất cả mọi thứ để lao về phía trước. Nên họ học cách ham muốn nhanh, tiêu thụ nhanh. Và đôi khi, học cách tự tiêu thụ chính mình còn nhanh hơn cả hai thứ đó cộng lại.
Người ta hay nói về ma túy trong giới giải trí như thể nó là một sinh vật bí ẩn sống trong bóng tối, chờ chực những kẻ yếu đuối. Không. Ma túy sống giữa ánh sáng của giới showbiz. Nó ngồi cạnh bạn trong một chiếc sofa nhung đỏ, mang mùi nước hoa Dior và giọng cười sang trọng. Tôi đã đọc đủ câu chuyện để hiểu rằng đây không phải đặc sản của một nền giải trí nào. Robert Downey Jr. từng bị cocaine và heroin nghiền nát trước khi bò dậy như một phép màu hiếm hoi. Whitney Houston chết trong bồn tắm khách sạn Beverly Hilton. Michael Jackson ra đi vì sốc thuốc trong biệt thự xa hoa. Amy Winehouse lìa đời ở tuổi 27 với đôi mắt lem nhem và nỗi buồn không thể chữa lành. Ở Trung Quốc, Phòng Tổ Danh, con trai Thành Long, bị bắt vì tổ chức hút cần sa trong căn hộ Bắc Kinh, ngay lúc cha anh đang làm đại sứ chống ma túy. Ở Hàn Quốc, G-Dragon và T.O.P dính bê bối cần sa. Lee Sun-kyun, người đàn ông của “Ký sinh trùng”, treo mình giữa áp lực dư luận. K-pop là cỗ máy hoàn hảo, nhưng bên trong là những thân thể đang rỉ máu.
Và bây giờ, những câu chuyện ấy đang xảy ra ở Việt Nam, với nền showbiz vừa mới được vực dậy, với những khuôn mặt quen thuộc mà không ít người trong số đó tôi đã từng có cơ hội trò chuyện và làm việc.
2. Không ai gọi nó là tiệc ma túy. Người ta gọi nó là tiệc chill, sinh nhật, “tăng hai”, lễ mừng công hay đơn giản là bù khú cuối tuần. Tôi đã nghe kể về đủ loại căn phòng như vậy trong những năm sống ở Thành phố Hồ Chí Minh, với đèn laser, nhạc remix, nước hoa trộn mùi rượu và cả mùi của “cần, cỏ”. Nhạc đủ to để tiếng bên ngoài không lọt vào và quan trọng hơn, để tiếng bên trong không lọt ra.
Ranh giới giữa người tham gia và người tiếp tay mỏng đến mức gần như trong suốt. Luật pháp không quan tâm đến ý định mà tập trung vào hành vi. Bạn có ở bữa tiệc đó không? Có góp tiền thuê phòng hay giữ hộ “đồ” vài phút không? Có rủ thêm ai tới, hay trả tiền mua hộ? Mỗi câu trả lời “có” là một bước thêm vào vùng mà sau này bạn sẽ không biết cách giải thích cho rõ ràng với bất kỳ ai, kể cả luật sư.
Nguyễn Trần Minh Sang, ca sĩ xuất thân từ The Voice, nói với tôi rằng sự nổi tiếng giống một cơn sóng. Đẩy người ta lên rất cao với hưng phấn tột độ rồi tan biến rất nhanh. Không phải hạnh phúc. Hưng phấn là thứ xảy ra với cơ thể, không phải với tâm hồn. Một clip viral, vài triệu lượt xem, tên bạn được nhắc khắp mạng xã hội và bạn chưa từng được chuẩn bị cho cảm giác đó. Rồi khi mọi thứ bắt đầu nhạt dần, bạn hoảng loạn theo cách rất thầm lặng. Sợ bị quên lãng. Sợ sáng thức dậy mà không ai còn nhắc tên mình. Nghệ sĩ trẻ trong showbiz hiện nay sống trong trạng thái không được phép biến mất. Họ phải luôn xuất hiện, luôn giữ sức nóng. Nếu không còn được nhắc tên, họ đối diện một thứ gần giống hoảng loạn hiện sinh: Tôi có còn tồn tại không nếu không ai nhìn thấy tôi? Trong khoảng trống đó, những “cuộc vui” tìm đến rất tự nhiên, không hẳn vì thích khám phá mạo hiểm, mà chỉ để tắt đi cảm giác bất an trong vài tiếng đồng hồ.
Hoàng Hà Cương, ca sĩ trẻ chuyên diễn bar và tiệc riêng tư ở Hà Nội kể về điều khiến nghệ sĩ cô đơn nhất: “Có rất nhiều người chung quanh nhưng lại ít người thật sự hiểu và chia sẻ. Cười rạng rỡ trên sân khấu rồi về phòng khách sạn khóc một mình”. Với nghệ sĩ, khoảng cách giữa con người thật và hình ảnh phải diễn ra trước công chúng ngày càng rộng. Họ phải giả vờ liên tục, đến mức nhiều khi không còn biết đâu là thực tại. Chất kích thích nguy hiểm không phải vì thần bí gì, mà vì nó tạm thời xóa đi cảm giác cô độc và bất an rất thật của con người.
Diễn viên Khôi Trần thẳng thắn khẳng định: “Đổ lỗi cho áp lực nghề nghiệp là ngụy biện”. Đúng. Showbiz khắc nghiệt, nhưng đó chỉ là bối cảnh mà bạn có quyền chọn cách bước qua. Khôi Trần bảo nghệ sĩ trẻ nổi tiếng quá nhanh nhưng chưa đủ bản lĩnh để nói “không”. Họ sợ bị loại khỏi vòng quay, bị coi là lạc lõng. Thế là họ bước vào, với nụ cười và trái tim run rẩy. Và khi bạn chọn sai, pháp luật không đọc tiểu sử của bạn trước khi đưa ra phán quyết. Luật sư Diệp Năng Bình nhấn mạnh điều nhiều người không hiểu là khung hình sự liên quan đến ma túy không chỉ nhắm vào người trực tiếp sử dụng hay buôn bán. Chuẩn bị địa điểm, thanh toán chi phí, gọi thêm người đến, book căn hộ hay che giấu bữa tiệc… nếu bạn giúp cuộc chơi xảy ra, dù không trực tiếp sử dụng, bạn vẫn có thể là một phần của vụ án tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Sự chủ quan là thứ đắt nhất trong showbiz.
3. Luật sư Hoàng Hà chia sẻ với tôi rằng: “Án ma túy không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Tôi nghe câu đó và nghĩ đến mùi tại phòng xét hỏi của lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, hoàn toàn khác với mùi nước hoa trên sân khấu. Nhưng đó là hai thứ mùi của cùng một cơ thể. Người nổi tiếng không thể dùng danh tiếng để được nhìn nhận nhẹ hơn. Điều xã hội sợ không phải một nghệ sĩ sụp đổ, mà là những đứa trẻ đang nhìn và học cách sụp đổ như người lớn, rồi trở lại sau vài tháng với một sản phẩm mới và nụ cười đã được phục hồi. Khôi Trần nói anh sợ nhất hiệu ứng nhận thức để lại cho lớp trẻ bước vào nghề. Tôi hiểu. Tôi từng là đứa trẻ đó, đứng trước gương lúc 17 tuổi và tin rằng nổi tiếng có thể bảo vệ mình khỏi mọi hậu quả.
Công chúng từng tha thứ cho nghệ sĩ như tha thứ cho những đứa con hoang dã. Nhưng khi ma túy xuất hiện, sự tha thứ ấy vỡ tan. Ở Trung Quốc là “phong sát”, ở Hàn Quốc là sụp đổ không thương tiếc. Ở Việt Nam, dư luận cũng bắt đầu sắc như dao. Mạng xã hội đã thay đổi tất cả. Một scandal ngày nay không có cơ hội chìm xuống theo thời gian, nó được chia sẻ, lưu trữ và tìm lại nhiều năm sau. Công chúng không còn chỉ muốn xem nghệ sĩ biểu diễn. Họ muốn biết nghệ sĩ sống như thế nào. Và khi phát hiện ra khoảng cách giữa hình ảnh trình diễn với con người thật, họ ít bao dung hơn trước rất nhiều.
Ca sĩ Minh Sang nhắc đến một khái niệm nhiều lần trong cuộc trò chuyện, đó là “giá trị thật”. Không phải lượt theo dõi hay khả năng viral, mà là tài năng và quá trình rèn luyện, thứ còn lại khi mọi ồn ào đã lắng xuống. Khi cơn hưng phấn tột độ đã qua, khi tên bạn không còn nằm trên “hot search”, bạn còn lại gì? Đó là câu hỏi mà nhiều người trẻ trong showbiz chưa bao giờ được chuẩn bị để trả lời.
4. Cuối cùng chỉ còn một câu hỏi trần trụi “Khi chất cấm tan hết và tiếng reo hò tắt lịm, bạn còn lại gì trong thân thể này?”. Whitney Houston, Michael Jackson… họ từng được cả thế giới tung hô rồi chết trong cô đơn. Showbiz làm nghệ sĩ phát sáng, nhưng cũng có thể làm người ta mục ruỗng từ từ. Luật sư Diệp Năng Bình nói rằng khi đã có hành vi vi phạm và có đủ chứng cứ thì danh tiếng không phải lá chắn pháp lý. Tôi nghĩ không chỉ nghệ sĩ mà bất kỳ ai sống trong thế giới hào quang cũng nên nhớ điều đó. Bởi mạng sống con người thật ra mong manh hơn tất cả những gì sân khấu từng hứa hẹn. “Hào quang có thể giúp bạn nổi tiếng, nhưng chỉ sự tử tế mới giúp bạn đi đường dài”, Hoàng Hà Cương nói. Tử tế là thứ không thể vay mượn từ truyền thông, không thể mua bằng lượt xem và cũng không thể cứu vãn bằng một buổi livestream xin lỗi đầy nước mắt.
Showbiz Việt đang thay đổi. Nhưng thứ thật sự thay đổi không phải hợp đồng hay điều khoản, mà là nhận thức rằng cơ thể bạn, lựa chọn của bạn và hậu quả từ những lựa chọn đó đều thuộc về bạn. Chỉ bạn thôi. Ánh đèn sân khấu chưa bao giờ che được điều đó.
