1Trong bối cảnh Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) dự báo một chu kỳ El Niño mạnh hơn bình thường, phân tích dữ liệu khoa học của các chuyên gia từ FAO cho phép lập bản đồ chi tiết về những khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi hạn hán liên quan El Niño, nhất là đối với cây trồng và đồng cỏ. Theo đó, nguy cơ cao nhất tập trung ở vùng Sahel châu Phi, khắp miền nam châu Phi, Nam và Đông Nam Á, cũng như Hành lang khô hạn Trung Mỹ - Caribe, nơi một số khu vực nông nghiệp và đồng cỏ có nguy cơ hạn hán hơn 50% trong những tháng tới.
Hiểm họa không chỉ do thiếu hụt lượng mưa. Một đợt hạn hán vừa phải cũng có thể gây thiệt hại nặng nề ở những nơi đang phải đối mặt với xung đột và nạn đói kinh niên. Đó là những nơi mùa màng phụ thuộc hoàn toàn vào lượng mưa, vật nuôi là tài sản lớn của hộ gia đình, còn các gia đình có rất ít khả năng phục hồi. Hơn 80% tác động của hạn hán đối với nông nghiệp được dự báo sẽ xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. “Một người nông dân có thể mất mùa màng trước, sau đó là vật nuôi, và cùng với đó là toàn bộ sinh kế của họ”, chuyên gia Alvar-Beltrán của FAO nhận định. “Với những tác động dây chuyền của nhiều cuộc khủng hoảng đã rõ ràng, cần phải hành động khẩn cấp”.
2 Ở một diễn biến tưởng chừng không liên quan, ngày 24/6, Báo cáo tiến độ năng lượng phiên bản mới nhất “Theo dõi Mục tiêu Phát triển Bền vững số 7” của WHO cũng chỉ ra: Khả năng tiếp cận với nhiên liệu sạch và công nghệ nấu ăn sạch vẫn là thách thức lớn , ảnh hưởng đến khoảng hai tỷ người - tương đương khoảng một phần tư dân số thế giới.
Mặt bằng tiến bộ hiện tại là không đồng đều, với sự chênh lệch rõ rệt giữa thành thị và nông thôn: 89% dân số thành thị được tiếp cận với nhiên liệu sạch để nấu ăn, so với chỉ 56% người dân sống ở vùng nông thôn. Nếu không có những hành động mạnh mẽ hơn, đến năm 2030, 1,8 tỷ người vẫn có thể phải dựa vào các loại nhiên liệu gây ô nhiễm như than củi, gỗ, dầu hỏa và than đá. Điều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe, khi ô nhiễm không khí trong nhà là nguyên nhân gây ra khoảng ba triệu ca tử vong mỗi năm.
Cùng đó, WHO nhận định: Nguy cơ bệnh tật và tử vong có thể được ngăn ngừa thông qua các biện pháp bao gồm cải thiện nguồn nước, vệ sinh và an toàn thực phẩm, tăng cường các biện pháp an toàn thực phẩm như tiệt trùng và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho các nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Nhưng trên thực tế, sự bất bình đẳng lớn giữa các khu vực vẫn tồn tại, với gánh nặng lớn nhất ở châu Phi và Đông Nam Á.
3 Một tín hiệu tích cực: Phân tích của FAO có thể thu hẹp phạm vi đánh giá rủi ro ở một số khu vực xuống chỉ còn một km2. “Mức độ chi tiết này thay đổi những gì chính phủ có thể làm” - ông Riccardo Soldan, chuyên gia thuộc FAO, bình luận. “Thay vì phân bổ nguồn lực dàn trải, mọi chính phủ có thể tập trung hỗ trợ các điểm nóng, đưa nguồn lực thiết yếu đến những nơi có nguy cơ cao nhất”.
Nói cách khác, các chính phủ và đối tác của FAO có thể quyết định nên ưu tiên hỗ trợ ở đâu trước, hỗ trợ nào là cấp thiết nhất và cộng đồng nào ít có khả năng đối phó nhất với một vụ mùa thất bát, khi El Niño đã trở lại rất gần. Điều quan trọng chỉ còn là sự thay đổi quyết liệt trong nhận thức, để liên kết các cơ quan khí tượng và thủy văn quốc gia, các bộ nông nghiệp và mạng lưới khuyến nông, để cảnh báo người nông dân và bảo vệ những bữa ăn cho nhân loại.
