1 “Hiện tại, chúng ta đang chứng kiến sự hình thành của một trong những phong trào bảo vệ thiên nhiên lớn nhất trong lịch sử” - bà Inger Andersen, Giám đốc điều hành UNEP khẳng định.
Khoảng 252 triệu hecta đất liền và biển trải rộng khắp 149 quốc gia - diện tích tương đương với Kazakhstan - hiện đang được phục hồi. Đây là nỗ lực lớn nhất nhằm khôi phục môi trường được ghi nhận từ trước tới nay. Bên cạnh đó, hơn một triệu việc làm xanh cũng đã được tạo ra trong quá trình này.
Tuy nhiên, theo báo cáo mang tên Sự trở lại của thiên nhiên - Mở rộng quy mô phục hồi hệ sinh thái vì con người và hành tinh (Nature’s comeback - Scaling ecosystem restoration for people and planet) mới được UNEP và các đối tác công bố tại hội nghị đa dạng sinh học COP17 ở Yerevan (Armenia), vẫn cần thêm những hành động mạnh mẽ, nhằm đạt được các mục tiêu phục hồi toàn cầu.
2 Lúc này, chương trình Thập kỷ Phục hồi Hệ sinh thái của Liên hợp quốc (UN Decade on Ecosystem Restoration) đã đi qua hơn nửa chặng đường (và sẽ kết thúc vào năm 2030).
Theo đánh giá từ báo cáo nói trên, nếu muốn đạt tiến độ thực hiện cam kết toàn cầu về việc khôi phục khoảng một tỷ hecta đất - tương đương diện tích Trung Quốc - vào cuối giai đoạn này, đồng thời bảo đảm ít nhất 30% hệ sinh thái thế giới được bảo tồn (như các điều khoản trong thỏa thuận quốc tế mang tên Khung đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal năm 2022), cần phải có sự tăng tốc nhanh chóng hơn nữa, nhất là ở các hệ sinh thái nước ngọt, biển và ven biển. Nguồn kinh phí hằng năm dành cho tiến trình phục hồi này cũng cần được đẩy mạnh hơn bốn lần, từ 64 tỷ USD lên 296 tỷ USD - một khoản đầu tư có thể tạo ra tới 32 triệu việc làm trên toàn thế giới vào năm 2030.
“Thách thức đặt ra là làm sao biến việc phục hồi trở thành một phần không thể thiếu trong quản lý bền vững đất đai, nguồn nước và tài nguyên thiên nhiên, đồng thời thực hiện một sự chuyển đổi mạch lạc trong hệ thống nông nghiệp thực phẩm” - ông Dongyu Qu, Tổng Giám đốc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nhận xét.
3 Giúp thiên nhiên phục hồi là vấn đề cực kỳ thiết yếu đối với an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, việc làm và phúc lợi trên toàn thế giới.
Các nghiên cứu cho thấy: Chỉ cần khôi phục 15% các khu vực ưu tiên toàn cầu, thế giới đã có thể giúp 60% số loài tránh khỏi nguy cơ dự kiến tuyệt chủng. Đồng thời, những sinh quyển được khôi phục cũng có thể hấp thụ 30% lượng khí thải carbon dioxide tương đương.
Vấn đề là, tiến độ đạt được rất khác nhau giữa các hệ sinh thái và quốc gia. Thí dụ, việc phục hồi hệ sinh thái trên cạn đã đạt gần một nửa mục tiêu 30%, nhưng việc phục hồi hệ sinh thái biển và ven biển lại hạn chế hơn nhiều. Trong khi đó, báo cáo cho biết: Quá trình phục hồi phải được duy trì đủ lâu để vừa giúp hệ sinh thái và đa dạng sinh học phục hồi, vừa mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.
“Chúng ta không thể vừa sửa chữa thiên nhiên bằng một tay, lại vừa phá hủy nó bằng tay kia”, bà Astrid Schomaker, Thư ký điều hành Ban Thư ký Công ước về Đa dạng Sinh học (CBD), bình luận. “Các chính phủ phải giải quyết những nguyên nhân gây suy thoái hệ sinh thái, cũng như đầu tư vào các cơ chế giám sát, nhằm bảo đảm tính bền vững của phong trào phục hồi, cùng các thành tựu đã đạt được cho đến hiện tại”.
Song, một câu hỏi lớn và hóc búa lại đang đặt ra: Những nhà tài trợ nào, vào lúc này, sẽ sẵn lòng chi tới gần 300 tỷ USD cho việc bảo vệ môi trường? Và nếu chấp nhận “mở két”, đổi lại, họ sẽ đòi hỏi điều gì?
