Mới đây, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) vừa công bố một báo cáo mang tiêu đề “Ai phải trả giá? Bất bình đẳng giới và nợ công (Who Pays the Price? Gender Inequality and Sovereign Debt)”, nhấn mạnh: Gánh nặng nợ công ở nhiều quốc gia đang gây ảnh hưởng nặng nề đến phụ nữ, từ đó đảo ngược các thành tựu bình đẳng giới từng đạt được.
1. Theo phân tích của UNDP (dựa trên dữ liệu từ 85 quốc gia đang phát triển), việc gia tăng chi phí trả nợ công ước tính gây ra tình trạng mất 55 triệu việc làm cho phụ nữ, và làm giảm 17% thu nhập bình quân đầu người của phụ nữ. Phụ nữ bị ảnh hưởng nặng nề hơn thông qua việc mất việc làm, giảm thu nhập và gia tăng trách nhiệm chăm sóc không được trả lương. Trong khi đó, thu nhập của nam giới hầu như không thay đổi, và điều này rõ ràng lại làm gia tăng khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ.
Một cách ngắn gọn, khi các chính phủ chuyển hướng nhiều nguồn lực hơn cho việc trả nợ, nguồn lực chi tiêu công cho y tế, phúc lợi và hệ thống chăm sóc thường bị cắt giảm. Điều này hạn chế khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và cơ hội việc làm chính thức cho tất cả mọi người, đồng thời đặc biệt tác động rõ rệt đến tình trạng bất bình đẳng giới.
Ông Alexander De Croo, Giám đốc UNDP diễn giải: “Nợ công không phải là vấn đề toán học. Đó là vấn đề an sinh. Những phân tích trong bản báo cáo mới nhất chứng minh: Các khoản thanh toán nợ khổng lồ khiến nhiều chính phủ trên thế giới bị hạn chế về nguồn lực tài chính và dẫn đến việc cắt giảm các dịch vụ xã hội thiết yếu - trong đó phụ nữ chịu thiệt hại nặng nề nhất. Thí dụ, khi các dịch vụ chăm sóc bị cắt giảm, trách nhiệm lại chuyển sang các hộ gia đình - với phụ nữ gánh vác phần lớn, thường hạn chế khả năng tiếp cận các cơ hội kinh tế của họ”. Bởi vậy, ông khẳng định: “Cuối cùng, các chiến lược quản lý nợ phải bảo đảm nguồn lực cho các khoản đầu tư xã hội và chăm sóc, vốn là nền tảng của các nền kinh tế bền vững, để từ đó thúc đẩy sự phát triển của con người”.
2. Báo cáo ước tính: Khoảng 55 triệu việc làm của phụ nữ sẽ bị đe dọa trong ngắn hạn và 92,5 triệu việc làm trong dài hạn, khi các quốc gia chuyển từ gánh nặng trả nợ vừa phải sang gánh nặng trả nợ cao. Báo cáo cũng chỉ ra: Thu nhập bình quân đầu người của phụ nữ giảm 17% so với thu nhập của nam giới hầu như không thay đổi, và tỷ lệ tử vong mẹ tăng 32,5%, tương đương với 67 ca tử vong bổ sung trên 100.000 ca sinh. Tuổi thọ cũng giảm đối với cả phụ nữ và nam giới, phản ánh áp lực ngày càng tăng lên hệ thống y tế công cộng.
Những tác động này dẫn đến sự thụt lùi của các thành tựu phát triển -
một xu hướng có thể tăng tốc trong bối cảnh căng thẳng cũng như xung đột vũ trang leo thang hiện nay. Khi các chính phủ phải dồn lực ứng phó với tình trạng bất ổn gia tăng, cộng hưởng với những biến động trên thị trường năng lượng cùng áp lực lạm phát, dư địa tài chính (nhất là dành cho những khoản đầu tư xã hội) càng bị thu hẹp.
Do đó, bản báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp phân tích giới vào mọi quyết định: “Các chiến lược quản lý nợ rất quan trọng đối với tất cả mọi người, nhưng khi chi tiêu công bị thu hẹp do việc trả nợ, phụ nữ là những người chịu thiệt thòi đầu tiên – mất việc làm, mất các dịch vụ công, mất an ninh kinh tế. Đó là lý do tại sao chúng ta phải tích hợp đánh giá tác động dựa trên giới vào quá trình ra quyết định, bảo vệ các khoản đầu tư quan trọng vào cơ sở hạ tầng xã hội, chăm sóc và sử dụng ngân sách đáp ứng giới... để theo dõi việc trả nợ ảnh hưởng như thế nào đến các kết quả kinh tế khác nhau đối với những người khác nhau”, bà Raquel Lagunas, Giám đốc Toàn cầu về Bình đẳng giới của UNDP nhận định.
Báo cáo cũng kêu gọi các chính phủ và các tổ chức tài chính toàn cầu ưu tiên việc làm, phát triển con người và bình đẳng giới trong các chiến lược bền vững nợ, đồng thời từ bỏ các biện pháp thắt lưng buộc bụng vốn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng.
3. Là một thành viên đã và đang thực hiện những bước tiến vượt bậc nhằm cải thiện vấn đề bình đẳng giới trong ba thập niên qua, chắc chắn Việt Nam cũng sẽ cần quan tâm tới các vấn đề cũng như giải pháp mà UNDP/Liên hợp quốc đề cập, trong bản báo cáo mang tính báo động này.
Song, xét cho cùng, khi các kết cấu kinh tế-xã hội toàn cầu đều có liên hệ mật thiết đồng thời phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh địa chính trị, giải pháp bền vững nhất, nhằm bảo đảm rằng phụ nữ không còn bị đối xử bất bình đẳng, sẽ chỉ có thể là việc cả thế giới chung tay dập tắt những ngọn lửa chiến tranh ■
Báo cáo “Ai là người phải trả giá? Bất bình đẳng giới và nợ công” do Chương trình EQUANOMICS của UNDP thực hiện, nhằm hỗ trợ các quốc gia thúc đẩy nền kinh tế hướng tới bình đẳng giới thông qua cải cách tài chính và thuế; tăng cường hệ thống chăm sóc; đồng thời thông qua các biện pháp thể chế - chính sách dựa trên dữ liệu.
