Các “ông lớn” sa sút
Bước vào thế kỷ 20, vị trí độc tôn của báo in đã bị lung lay nghiêm trọng với sự xuất hiện của phát thanh và truyền hình. Đặc biệt, kể từ khi internet ra đời vào những năm cuối cùng của thế kỷ 20, một hình thức truyền thông mới là báo điện tử đã làm thay đổi cơ bản phương thức thông tin và hoạt động truyền thông đại chúng.
Ở hầu hết các nước có nền báo chí phát triển lâu đời như Pháp, Anh, Đức, Mỹ, báo in ngày càng bị thu hẹp cả về số lượng phát hành và thu nhập từ quảng cáo. Sự kiện tuần báo Newsweek (Tuần tin tức) nổi tiếng của Mỹ với tia-ra phát hành hơn ba triệu bản mỗi kỳ trên toàn thế giới vào những năm 1990 liên tục thua lỗ và bị Tập đoàn truyền thông Bưu điện Washington bán với giá tượng trưng 1 USD cho nhà doanh nghiệp Sidney Harman cách đây ba năm đã cho thấy sức công phá của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu đối với sự tồn tại của báo in. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự sa sút của Newsweek là kinh tế báo thâm hụt nặng nề. Trong vòng hơn 10 năm qua tờ tạp chí này đã bị giảm 60% số trang quảng cáo. Thay vì ra ấn phẩm in định kỳ mỗi tuần, độc giả giờ đây chỉ được đọc tờ tạp chí Newsweek trên trang điện tử.
| Đi đầu trong các nhật báo trên thế giới về khả năng thích nghi với internet là nhật báo Lemonde (Thế giới) của Pháp. |
Số phận của tờ báo Christian Science Monitor (Người hướng dẫn khoa học đạo Cơ đốc), một trong những tờ báo trung lập uy tín của Mỹ trên thế giới có tuổi đời hơn một thế kỷ cũng không sáng sủa hơn. Ra đời năm 1908 vào các ngày thứ hai và thứ sáu hằng tuần, vào thời điểm hoàng kim, Christian Science Monitor có tới 12 cơ quan thường trú ở nước ngoài. Những bài bình luận của Christian Science Monitor về các vấn đề thời sự quốc tế khá sắc sảo và thu hút được sự quan tâm của độc giả. Ấy vậy mà vào tháng 4-2009, nghĩa là sau 101 năm tồn tại, ban lãnh đạo báo Christian Science Monitor đã phải công bố đình bản in để chuyển sang báo điện tử vì lượng phát hành từ 223 nghìn bản/kỳ thời hoàng kim những năm 1970 giảm xuống chỉ còn 56 nghìn bản.
Tình hình làm báo in ở bên kia bờ Đại Tây Dương cũng không mấy khả quan. Pháp, quốc gia tự hào có nền báo chí phát triển lâu đời và hùng mạnh nhất lục địa già cũng đang gặp “cơn bĩ cực”. Tờ France Soir (Nước Pháp buổi tối) từng là nhật báo đầu tiên ở Pháp có tia-ra phát hành hơn một triệu bản/kỳ vào thập niên 50 của thế kỷ trước. Với vị tổng biên tập huyền thoại Pierre Lazareff, France Soir đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật làm báo khi đạt đến con số in kỷ lục 2.264.000 bản cho số báo ra ngày 9-11-1970 đăng tin tướng Đờ Gôn từ trần. Bước sang thế kỷ 21, từ vị trí là một trong những tờ báo uy tín nhất của Pháp, France Soir trở thành một trong những tờ báo có tia-ra thấp nhất do dính líu vào những vụ đưa thông tin không chính xác, nghiệp vụ báo chí của đội ngũ phóng viên xuống cấp. Dù được tỷ phú người Nga Alexandre Pougachev mua lại tháng 1-2009 nhưng những nỗ lực trị giá nhiều chục triệu euro của nhà tỷ phú trẻ này cũng chỉ kéo dài thời gian tồn tại của nhật báo đến giữa tháng 12-2011 trước khi trở thành tờ báo điện tử hoàn toàn.
Kết cục buồn của nhật báo France Soir là thí dụ khá điển hình cho tình trạng báo in ở Pháp nói riêng và châu Âu nói chung. Ngành báo in trên khắp thế giới đang phải vật lộn để tồn tại. Có rất nhiều nguyên nhân khiến ngành báo in gặp nhiều khó khăn như hiện nay: giá thành in ấn, chi phí phát hành ngày càng cao trong khi thu nhập từ quảng cáo và số lượng phát hành ngày càng sụt giảm. Nhưng nguyên nhân quan trọng nhất chính là sự cạnh tranh của các loại hình truyền thông khác như phát thanh, truyền hình và báo điện tử.
Điện tử hóa để tồn tại và phát triển
Để có thể tiếp tục tồn tại và phát triển trong tình hình mới, báo in buộc phải đổi mới bằng cách cải tiến nội dung, hình thức trình bày cũng như xây dựng các trang điện tử nhằm quảng bá hình ảnh thu hút độc giả và nguồn quảng cáo. Trong xu thế hiện nay, rất nhiều tòa soạn báo in vừa củng cố ấn phẩm in vừa cập nhật thông tin trên trang báo điện tử.
Đi đầu trong các nhật báo trên thế giới về khả năng thích nghi với internet là nhật báo Lemonde (Thế giới) của Pháp. Tờ nhật báo uy tín nhất của Pháp này đã đi tiên phong trong việc ứng dụng những ưu thế vượt trội của internet để xây dựng địa chỉ trên mạng từ giữa thập niên 1990. Báo Lemonde điện tử là nơi quảng bá, thông tin nhanh chóng nhất các sự kiện nổi bật trên thế giới và các vấn đề trong nước được độc giả quan tâm. Những bài phân tích sắc sảo của các cây bút có thẩm quyền của tờ báo được cập nhật thu hút đông đảo độc giả. Sau hơn 16 năm phát triển, báo Lemonde điện tử trở thành báo điện tử được đọc nhiều nhất ở Pháp và vẫn luôn nằm trong nhóm dẫn đầu là một trong những báo được trích dẫn nhiều nhất trên thế giới. Với thế mạnh đó, báo Lemonde điện tử đã thu hút được nguồn quảng cáo phong phú và có số lượng người truy cập ổn định trả tiền đều đặn mang lại lợi nhuận khả quan hỗ trợ cho tờ báo in. Thành công của báo Lemonde điện tử đã trở thành kinh nghiệm quý cho các tờ báo ở Pháp và thế giới học tập.
Trước xu thế phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng thông tin, tương lai báo in được dự báo sẽ vô cùng khó khăn. Từ vị trí độc tôn trước đây, báo in sẽ phải tham gia đồng thời vào cuộc cạnh tranh với các báo in khác về nội dung, cách trình bày để thu hút mối quan tâm của độc giả nhằm giữ vững tia-ra phát hành, quảng cáo vừa cạnh tranh với các loại hình báo chí khác như phát thanh, truyền hình và báo điện tử. Trong cuộc chạy đua «giành giật» công chúng và độc giả khốc liệt này, báo in luôn phải sáng tạo không ngừng để tránh một kết cục không mấy khả quan như nhiều tờ báo đã phải trải qua.
