Báo động khi diện tích thu hẹp
“Lâu lắm rồi người trồng mía mới cười được khi bán mía có lãi. Với giá 940 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí, gia đình có được khoản lợi nhuận hơn 20 triệu đồng/ha” - Ba Phi ở huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang hớn hở cho biết khi vừa bán xong hơn 400 tấn mía. Trong khi đó, ông Tám Lộc cũng ở Phụng Hiệp, vui hơn khi bán mía được giá 1.000 đồng/kg. Ông Lộc hy vọng, vụ mía này có thể gỡ gạc lại các vụ thua lỗ trước đó. Theo lãnh đạo Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ (Casuco), để chuẩn bị thu mua mía vụ mới, hai nhà máy đường thuộc Casuco đã hoạt động từ ngày 23-9. Công ty đưa mức giá mua mía 10 trữ đường (CCS) tại cầu cảng Nhà máy đường Phụng Hiệp là 940 đồng/kg; xí nghiệp đường Vị Thanh là 965 đồng/kg. Trường hợp mía có trữ đường hơn 10 CCS sẽ tăng 10 đồng/kg/0,1 CCS; dưới 10 CCS giảm 7 đồng/kg/0,1 CCS…
Theo số liệu thống kê quý I-2015, diện tích mía xuống giống toàn vùng ĐBSCL vào khoảng 38 nghìn ha, con số này chỉ bằng 90% diện tích so với năm 2014. Trong đó, những tỉnh có truyền thống trồng mía như Sóc Trăng giảm hơn 700 ha, Long An giảm hơn 510 ha, Bến Tre hơn 115 ha… Riêng tại Hậu Giang - tỉnh có vùng nguyên liệu mía lớn nhất vùng ĐBSCL, trước đây vùng nguyên liệu mía có đến 17 nghìn ha nhưng giảm xuống còn 12 nghìn ha vào năm 2014 và dự kiến sẽ còn hơn 11 nghìn ha trong năm 2015. Tính đến thời điểm này, hơn 95% diện tích mía đã được các nhà máy, doanh nghiệp bao tiêu đầu ra.
Nông dân bán được giá mía nguyên liệu đầu vụ là một tín hiệu đáng mừng. Song cũng không ít lo toan khi diện tích đang giảm nghiêm trọng. “Tại Cà Mau diện tích mía giảm 50% trong năm qua (từ 1.400 ha giảm xuống còn 700 ha). Nhiều năm rồi, nhà máy sản xuất lỗ, tôi thấy lo thiếu nguyên liệu quá…” - ông Vưu Văn Út, Giám đốc Xí nghiệp đường Cà Mau thấp thỏm. Đó cũng là thực trạng của một số nhà máy đường trong vài năm trở lại đây.
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA), diện tích trồng mía ĐBSCL đang sụt giảm nghiêm trọng, niên vụ 2015-2016 ở ĐBSCL chỉ còn 41.880 ha, giảm hơn 6.000 ha so với vụ này. Vì lo thiếu mía, nên hồi đầu tháng 9-2015, đã có nhà máy nôn nóng vào vụ thu mua sớm khi mía chưa đạt trữ đường cần thiết, ảnh hưởng đến chất lượng. “Tôi rất mong các nhà máy năm nay sẽ thu mua mía nguyên liệu với giá hợp lý để nông dân thấy được có cạnh tranh với các cây khác. Nếu không diện tích sẽ càng ngày teo tóp thì rất nguy” - một lãnh đạo Nhà máy đường Sóc Trăng bộc bạch.
Doanh nghiệp - nông dân “bắt tay” cùng tồn tại
Diện tích mía đang sụt giảm nghiêm trọng. Nguy cơ tình trạng tranh giành thu mua mía nguyên liệu sẽ tái diễn ở ĐBSCL khi các nhà máy đường bắt đầu vào giai đoạn “đói” nguyên liệu! Dù chưa có văn bản chính thức, nhưng một số “câu chữ” của một số nhà máy đường đã xuất hiện dấu hiệu “bao chắn - xí phần”. “Năm nay chẳng nhà máy đường nào dám hạ giá nguyên liệu nữa mà sẽ cạnh tranh khốc liệt” - lãnh đạo một nhà máy đường ở Long An nhận định.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, vấn đề chính là do người nông dân đang sở hữu một diện tích đất quá nhỏ, nên khó áp dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất để giảm giá thành sản phẩm. Khi giá thành cao, gặp lúc thị trường đi xuống thì thua lỗ là khó tránh khỏi. Thông tin từ VSSA, hiện năng suất bình quân của cây mía ở nước ta chỉ đạt 64,7 tấn/ha, thấp hơn Thái-lan khoảng 10 tấn/ha (Thái-lan là 74,5 tấn/ha). Như vậy, chất lượng giống đang sử dụng của chúng ta cũng là một trong những nguyên nhân đáng lo hiện nay.
Về vấn đề năng suất, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Cẩm Tú đã có ý kiến rằng, những năm qua, VSSA và các doanh nghiệp mía đường không quan tâm đúng mức đến công tác nghiên cứu để đổi mới và phát triển ngành. Viện Nghiên cứu mía đường là cơ sở nghiên cứu duy nhất của ngành nhưng chưa được các doanh nghiệp, hiệp hội quan tâm đặt hàng.
Chưa bao giờ ngành mía đường ĐBSCL đối diện với những nguy cơ “trắng tay” như hiện nay. Câu chuyện giảm giá thành sản xuất, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh đang được đặt ra hết sức bức xúc. Một số lãnh đạo nhà máy đường ở ĐBSCL đặt vấn đề: “Các ngành hữu quan cần tăng cường kiểm soát các kênh lưu thông của đường. Trong đó, cần quan tâm đến đường du nhập từ Lào có đúng thực chất hay nhập từ Thái-lan, rồi thay tên trên vỏ bao”!?
Ông Nguyễn Thành Long, Chủ tịch VSSA phân tích: “Doanh nghiệp mía đường ĐBSCL đối diện nhiều thách thức, không thể cơ giới hóa, chỉ có thể tăng chất lượng đường và năng suất. Các nhà máy đường trước mắt cần kiểm tra đúng quy chuẩn, tính pháp lý của đo đạc trữ đường. Nếu cây mía không tồn tại thì trồng cây gì trên đất mía!? Nếu tồn tại phải nắm tay hỗ trợ”! “Có lẽ đây là thời điểm các nhà máy đường “soi lại chính mình” và hợp lực để cùng nông dân phát triển vùng nguyên liệu ổn định” - ông Long nhấn mạnh.
Ngành chức năng liên tục khuyến cáo người trồng mía không đơn phương hủy hợp đồng đối với diện tích đã được bao tiêu. Các nhà máy, doanh nghiệp cam kết sẽ thu mua hết diện tích đã bao tiêu theo giá thị trường, với hướng có lợi nhất cho người dân. Có lẽ đây cũng là “thông điệp” gửi đến các nhà máy đường ở ĐBSCL, cần quan tâm đến những lợi ích hài hòa.
“Hậu Giang sẽ tập trung giảm giá thành sản xuất thông qua đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Nếu không “quyết chiến” đầu tư cải thiện hạ tầng, cứ để mòn mỏi cây mía sẽ hết” - ông Nguyễn Văn Đồng, Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Hậu Giang chỉ ra.
