Tạm coi Trần Tiến “mở hàng” cho xu thế tự viết, tự hát của nhạc nhẹ từ những năm 1980. Một thời gian khá dài sau đó, không mấy ai theo bước ông. Thập kỷ 1990 có ca sĩ Ngọc Sơn, nhưng anh viết không nhiều. Rồi Duy Mạnh xuất hiện như một hiện tượng với cát-xê tăng chóng mặt, nếu anh không có khả năng sáng tác, chắc khó “gây bão” như thế. Cũng từng xuất hiện một số nghệ sĩ vừa biết hát vừa biết viết ca khúc nhưng không cùng lúc thể hiện cả hai khả năng, đó là Hồ Hoài Anh và Lưu Thiên Hương. Cả hai hiện chỉ chuyên tâm làm nhạc sĩ và nhà sản xuất.
Tạ Quang Thắng tại chương trình riêng tổ chức tháng 10-2012.
Tình hình giờ đã đổi khác. Giới nhạc sĩ hiện nay không ngại trình diễn sáng tác của mình bằng việc ra đĩa hoặc lên sân khấu. Đó là Nguyễn Hải Phong, Phạm Toàn Thắng... Các ca sĩ như Mỹ Tâm, Phạm Anh Khoa... cũng sẵn sàng “khoe tài” sáng tác. Ở Hà Nội, đời sống âm nhạc kém sôi động hơn, nhưng Nguyễn Đức Cường cũng đã lên kế hoạch cho một cuộc đổ bộ mới. Gần đây anh liên tiếp ra đĩa đơn, MV, và sắp tới là một album cho riêng mình vào cuối năm nay. Sau khi khẳng định khả năng sáng tác qua chương trình Bài hát Yêu thích đầu năm ngoái, Tiên Tiên thừa thắng xông lên hát bài của chính mình và lập tức trở thành cái tên được khán giả trẻ yêu thích. Cô được mời biểu diễn tại Liên hoan Âm nhạc Quốc tế Gió mùa (Monsoon) tháng 10 năm nay - ngang hàng với nhiều đàn anh đàn chị trong nghề... Những động thái đó cho thấy, người sáng tác hát bài của mình đang là xu thế khó cưỡng và là cách khẳng định bản thân nhanh và mạnh nhất trong thị trường âm nhạc hiện nay.
Để có được một thế hệ ca - nhạc sĩ, trước hết xã hội phải phát triển đủ đến một mức nào đó khi giáo dục âm nhạc được phổ cập. Việc thường xuyên chứng kiến các nghệ sĩ Anh, Mỹ chơi nhạc và sáng tác như hơi thở cũng có tác dụng kích thích nghệ sĩ trong nước. Và quan trọng là các ca - nhạc sĩ phải sống được với các sáng tác của chính mình. Có vẻ như gần đây nhạc Việt đang dần hội đủ những điều kiện đó.
Mô hình ca - nhạc sĩ hiện đang được ưa chuộng tới mức các cuộc thi hát đáng ra phải đề cao giọng hát thì cũng bắt đầu tỏ rõ sự ưu ái với những thí sinh có khả năng sáng tác, cho dù giọng hát của thí sinh mới chỉ ở mức sạch sẽ. Ngoài ra, những người có khả năng sáng tác, tức trình độ thẩm âm tốt, thường có khả năng kiểm soát và xử lý giọng hát tinh tế, có thể gặt hái được thành công mà không cần chất giọng quá hay.
Hai năm trước, tại cuộc thi Giọng hát Việt, HLV Hồng Nhung đã trao cho Vũ Cát Tường (lúc đó chỉ là một cô sinh viên ngành sinh học) 100% số điểm để vượt qua Hà Linh (nguyên quán quân Sao Mai), tiến thẳng vào đêm chung kết. Cách đối xử này lặp lại tại cuộc thi Giọng hát Việt mới đây, HLV cũng lại “đổi” một giọng hát đã nổi tiếng lấy một thí sinh vô danh nhưng biết viết ca khúc. Vì sao lại thế? Vì các ca nhạc sĩ đang được chú ý và khi họ nổi tiếng thì chương trình được coi là bệ phóng cho họ cũng được thơm lây. Cho đến giờ, Vũ Cát Tường vẫn khẳng định, nếu không có cú hích đó, không biết bây giờ cô đang ở đâu.
Các nghệ sĩ có các khả năng sáng tác và biểu diễn đang chiếm lĩnh những thị phần khác nhau, thậm chí khó thay thế trong bản đồ âm nhạc Việt. Lê Cát Trọng Lý ngay từ lúc mới xuất hiện đã được gán cho biệt danh “Trịnh Công Sơn nữ”, dù cho cô từng chia sẻ bản thân không thích nghe nhạc Trịnh, khẳng định mình chịu ảnh hưởng chủ yếu từ nhạc sĩ Phạm Duy và dân ca. Điều thú vị là Phạm Duy cũng khởi nghiệp như một ca sĩ có tiếng đầu những năm 1940.
Lê Cát Trọng Lý sáng tác khỏe và đều tay, định hình một phong cách rõ rệt: giai điệu chậm, êm ả cùng lời hát triết lý, nhiều ẩn dụ. Trong ca khúc của Lý hầu như vắng bóng những cảm xúc yêu đương cá thể, thay vào đó là một tình yêu rộng lớn và “minh triết” hơn. Lê Cát Trọng Lý đang trở thành “của hiếm” của nhạc Việt khi đi theo - hoặc cũng có thể coi là dẫn đầu- một dòng nhạc riêng. Cô thích hát ở những nơi hẻo lánh, nếu người dân ở đó chưa từng xem hát, cô càng hứng khởi. Cô vừa ra hẳn một bộ DVD ghi lại những chuyến du diễn mà sân khấu có thể là sân trường, bên đường hoặc trong nhà thờ... Trong những chuyến đi đó, Lý cũng có cơ hội tiếp cận với những gì chân thực nhất của đời sống. Đó là những chất liệu không thể tốt hơn cho sáng tác.
Vũ Cát Tường thường viết tình ca, những bản nhạc ướt át đó rất “ăn” với giọng hát day dứt của cô. Tường cũng như Lý, hát hay nhất những bài do chính họ sáng tác. Và ngược lại, cũng ít ca sĩ nào “dám” hát lại bài của họ. Đó cũng chính là điểm đặc sắc của mô hình ca - nhạc sĩ, khi khoảng cách giữa người sáng tác và người trình diễn bằng không, kết quả là những tiết mục mang đậm dấu ấn cá nhân với những cảm xúc chân thực nhất.Công nghệ giải trí Việt đang trên đà tăng trưởng và phát triển, sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt đòi hỏi nghệ sĩ phải thi thố hết những gì mình có. Sơn Tùng MTP là một thí dụ cho việc không nổi bật về một khả năng nào nhưng biết cách tận dụng ưu điểm tổng thể. Ngoài việc chú trọng đến gu thời trang, Vũ Cát Tường mới đây học cả vũ đạo để tăng độ hấp dẫn cho những tiết mục của mình.
Vũ Cát Tường giữ phong cách lịch lãm trên sân khấu.
Nếu vẫn giữ phong độ sáng tác và trình diễn như hiện nay, Lê Cát Trọng Lý có thể sẽ còn tiến xa một cách chủ động. Cô lên kế hoạch du học trong năm nay để có tấm bằng chính thức về âm nhạc. Ngành học có thể là âm nhạc trị liệu. Rất có thể rồi đây những sáng tác của Lý không chỉ dừng lại ở ca khúc.
Nhìn chung sự bùng nổ các ca - nhạc sĩ phản chiếu những khía cạnh tích cực nhất của nền âm nhạc, nhưng không phải không có những hệ lụy. Vẫn có những người muốn nổi tiếng nhanh, gặt hái sớm, cho nên đưa ra những sản phẩm ăn liền, thậm chí đạo nhái. Đôi khi, chính việc rập khuôn nhất cử nhất động theo các sao nước ngoài trong phút chốc lại khiến một bộ phận công chúng trong nước thích thú và tung hô. Nhưng đa tài vẫn không bằng thực tài!!
Người sáng tác hát bài của mình đang là xu thế khó cưỡng và là cách khẳng định bản thân nhanh và mạnh nhất trong thị trường âm nhạc hiện nay.
Lực lượng hùng hậu những ca sĩ hát bài của chính mình có thể điểm qua: Nguyễn Đức Cường, Tạ Quang Thắng, Thanh Bùi, Lê Cát Trọng Lý, Bảo Lan (nhóm 5 Dòng Kẻ), Đinh Mạnh Ninh, Mai Khôi, Đồng Lan, Tăng Nhật Tuệ, Vũ Cát Tường, Nguyễn Hoàng Tôn, Tiên Tiên, Thái Trinh, Phan Mạnh Quỳnh, Yến Lê... Đấy là còn chưa tính đến địa hạt rock- nơi nhạc sĩ thường xuyên kiêm luôn cả ca sĩ.
