Ghép tế bào gốc
Trong nền y học hiện đại, đối với một số bệnh ung thư, thầy thuốc có thể lựa chọn nhiều phương pháp điều trị như: hóa trị, xạ trị hoặc phẫu thuật... Tuy nhiên, đối với bệnh ung thư máu, chỉ có một giải pháp lựa chọn là hóa trị liệu, bởi tế bào bệnh theo máu đi khắp cơ thể. Liều lượng hóa chất càng cao, tế bào ung thư càng bị triệt tiêu nhiều, khả năng chữa và điều trị càng lớn. Nhưng hóa trị liệu liều cao làm cho người bệnh mệt mỏi, sức khỏe giảm sút và có những biến chứng khó lường, ở một mức độ nào đó có thể gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh đang trong quá trình điều trị. Ðể giải quyết mâu thuẫn này, các thầy thuốc đã sử dụng phương pháp ghép TBG tạo máu điều trị cho người bệnh ung thư máu.
Có hai phương pháp ghép TBG tạo máu: đồng loại và tự thân. Phương pháp ghép TBG đồng loại là sử dụng TBG tạo máu tương thích về gen từ người cho ruột thịt hoặc không phải ruột thịt; Ghép TBG tự thân là phương pháp sử dụng TBG tạo máu từ người bệnh để truyền trả lại cho chính người bệnh đó. Việc truyền trả lại TBG tạo máu của người bệnh giúp làm rút ngắn giai đoạn suy tủy sau hóa trị liệu.
Phó Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư, Thạc sĩ Bạch Quốc Khánh cho biết: "Ung thư máu chiếm khoảng 50% đến 60% các bệnh về máu. Trước đây, người bệnh ung thư máu thường được điều trị bằng hóa chất. Với một số thể ung thư máu thuộc nhóm nguy cơ kháng thuốc và tái phát cao, nếu điều trị hóa chất đơn thuần sẽ không có hiệu quả hoặc thời gian ổn định ngắn và bệnh sẽ tái phát nhanh. Muốn đạt hiệu quả trong điều trị phải dùng hóa chất liều cao. Ghép TBG là phương pháp giúp cho việc sử dụng hóa chất liều cao ít gặp biến chứng. Do đó, ghép TBG tạo máu có khả năng điều trị mang tính khả thi cao cho bệnh ung thư máu, giảm tỷ lệ tái phát bệnh. Người bệnh ung thư máu được điều trị hóa chất có thể kéo dài cuộc sống khoảng năm năm là 30%. Phương pháp ghép TBG làm tăng tỷ lệ người bệnh có thời gian sống hơn năm năm, đạt 60%".
Khó khăn lớn nhất là phải có TBG phù hợp với người bệnh. Gia đình càng nhiều anh chị em ruột thì khả năng tìm được người phù hợp càng cao. Phương pháp này cũng được áp dụng đối với người bệnh có những yếu tố tiên lượng xấu, không đáp ứng với điều trị hóa chất, hoặc có nguy cơ tái phát sớm sẽ được chỉ định cấy ghép. Những trường hợp bệnh tái phát cũng có thể được chỉ định cấy ghép, vì khi đó các phác đồ điều trị hóa chất đã dùng thường không còn tác dụng cho người bệnh. Việc chuyển TBG từ người cho sang người nhận giống như truyền máu, chỉ sau hai giờ. Ðiều đáng chú ý nhất của việc ghép TBG là người được ghép có thể bị phản ứng ghép chống chủ (các TBG của người cho coi cơ thể người nhận là lạ và sinh ra những phản ứng chống lại cơ thể người nhận).
Thành công bước đầu
Một trong những trường hợp ghép TBG thành công ở Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư là anh L.T.B (33 tuổi, quê ở Lạng Sơn) đã được ghép TBG đồng loại chữa ung thư máu. Cách đây hơn ba năm, anh L.T.B được chẩn đoán là mắc bệnh máu ác tính. Sau khi làm các xét nghiệm, các giáo sư, bác sĩ hội chẩn và quyết định tiến hành ghép TBG tạo máu đồng loại cho anh L.T.B. Người cho tủy là anh ruột của anh L.T.B. Sau ba năm ghép TBG, sức khỏe của người bệnh đã hồi phục tốt. Hiện anh L.T.B đang sống và làm việc khỏe mạnh tại một cơ quan Ðảng của tỉnh Lạng Sơn.
Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu T.Ư, PGS Nguyễn Anh Trí, cho biết: Ghép TBG sẽ trở thành kỹ thuật thường quy tại Viện nhằm điều trị các loại bệnh về ung thư máu nói riêng và các bệnh máu có chỉ định ghép nói chung. Ðây là một trong những căn bệnh ung thư có tỷ lệ tử vong cao. Chi phí cho việc ghép TBG cao nhất ở nước ta khoảng 700 đến 800 triệu đồng /lần. Tại một số nước tiên tiến trên thế giới, số tiền đó chỉ đủ cho một đợt điều trị hóa chất, còn để cấy, ghép tủy cũng hơn hai tỷ đồng/lần. Vừa qua, Viện đã chuyển giao thành công phương pháp ghép TBG tự thân cho Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an).
Hiện Viện đang thực hiện đề án xây dựng Trung tâm TBG gồm có phòng xét nghiệm về ghép TBG; ngân hàng TBG máu dây rốn; ngân hàng dữ liệu người đăng ký hiến TBG; khoa ghép TBG; đơn vị điều chế và tinh sạch TBG... đồng thời đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu và tạo nguồn TBG, ghép TBG cho nhiều loại bệnh. Viện cũng đang có kế hoạch và những dự án hợp tác giữa Bộ Khoa học - Công nghệ và Bộ Y tế về Chương trình Tế bào gốc quốc gia. Dự kiến, tháng 11-2011, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương phối hợp Tổ chức Ghép TBG máu và tủy quốc tế và Tổ chức Y tế thế giới (WTO) tổ chức Hội nghị lần thứ nhất về ghép TBG ở các nước đang phát triển.
