Sở hữu diện tích cây ăn quả, cà-phê lớn nhất miền bắc cùng các vùng sản xuất tập trung, Sơn La có lợi thế rõ nét để phát triển công nghiệp chế biến. Đây cũng là hướng đi để chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp.
Chỉ riêng tại khu vực cao nguyên Mộc Châu đã có hơn 40 nhà máy, cơ sở sơ chế, chế biến chè, hoa quả, sữa. Thời gian qua, các đơn vị từng bước đầu tư công nghệ, mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường. Cụ thể, với ngành sữa, Mộc Châu Milk đang duy trì mô hình liên kết với hơn 500 hộ chăn nuôi, tổng đàn hơn 27.000 con, sản lượng sữa tươi bình quân gần 100.000 tấn/năm. Doanh nghiệp tiếp tục triển khai các dự án tổ hợp trang trại sinh thái, bò sữa công nghệ cao và nhà máy sữa công nghệ cao Mộc Châu.
Về các sản phẩm từ hoa quả, nhiều hợp tác xã, cơ sở sản xuất cũng đầu tư máy móc để giảm phụ thuộc vào thị trường quả tươi. Tại phường Thảo Nguyên, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đã đầu tư hệ thống máy sấy hiện đại, ứng dụng công nghệ của Hàn Quốc và Nhật Bản, hướng tới chế biến sâu và xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP. Ông Phạm Văn Quyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Quyết Thanh cho biết, công nghệ chế biến giúp HTX chủ động hơn trong tiêu thụ khi sản phẩm có thời gian bảo quản dài hơn và giá trị cao hơn. Năm 2020, HTX đầu tư 6 máy sấy lạnh, công suất khoảng 5 tấn quả tươi/ngày. Quy trình chế biến ứng dụng công nghệ ozone và sấy lạnh nhằm giữ hương vị, hàm lượng dinh dưỡng của quả tươi. Hiện, HTX này có 5 sản phẩm được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP, trong đó 4 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 3 sao.
Không chỉ Mộc Châu, công nghiệp chế biến đang được mở rộng tại nhiều địa bàn trong tỉnh. Trước đó, trong giai đoạn 2023-2024, Sơn La thu hút 8 dự án chế biến nông sản quy mô lớn, tiêu biểu như Trung tâm Chế biến rau, quả thực phẩm Doveco-Mai Sơn, Nhà máy Chế biến cà-phê Sơn La, Nhà máy Chế biến nông sản Mộc Châu, Nhà máy Sản xuất ngũ cốc ăn liền và hoa quả sấy VFI, Nhà máy Solas và Tổ hợp Nhà máy Mavin Mai Sơn. Các dự án góp phần tiêu thụ sản phẩm cho nông dân, tạo việc làm và thúc đẩy liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Để công nghiệp chế biến thật sự trở thành động lực của kinh tế nông nghiệp, Sơn La đã triển khai Đề án xây dựng tỉnh trở thành Trung tâm chế biến nông sản vùng Tây Bắc, hướng tới hình thành cụm công nghiệp chế biến quy mô vùng. Các nhóm nguyên liệu như rau quả, cà-phê, sắn, chè, sữa được xác định là nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp chế biến. Tỉnh đồng thời thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển vùng nguyên liệu phục vụ các nhà máy, thu hút doanh nghiệp có năng lực về tài chính, công nghệ và thị trường dẫn dắt chuỗi giá trị.
Từ vùng nguyên liệu đến nhà máy, chuỗi sản xuất nông nghiệp của Sơn La đang từng bước được tổ chức lại theo hướng gắn sản xuất với thị trường. Khi nông sản được sơ chế, bảo quản và chế biến thành nhiều dòng sản phẩm, áp lực tiêu thụ trong thời điểm chính vụ giảm bớt, trong khi giá trị sản phẩm và khả năng tiếp cận các thị trường được nâng lên. Đây là cơ sở giúp Sơn La từng bước khẳng định vai trò trung tâm chế biến nông sản của khu vực Tây Bắc.
Đến nay, Sơn La có gần 50 nhà máy chế biến quy mô lớn, trong đó 40 nhà máy đã đi vào hoạt động, 9 dự án đang triển khai, cùng gần 600 cơ sở chế biến nông sản quy mô nhỏ và vừa.
