Theo thống kê của ngành giáo dục, toàn tỉnh hiện có 638 cơ sở giáo dục công lập và 9 cơ sở ngoài công lập, phục vụ hơn 204 nghìn trẻ em, học sinh. Tuy nhiên, do đặc thù miền núi, dân cư phân bố không đồng đều, toàn tỉnh vẫn duy trì 625 điểm trường lẻ, chủ yếu ở bậc mầm non và tiểu học; 90 cơ sở giáo dục chưa bảo đảm quy mô tối thiểu theo quy định. Hiện ngành giáo dục còn thiếu 283 biên chế được giao và thiếu tới 3.558 người so với định mức. Thực trạng này khiến nguồn lực đầu tư bị dàn trải, ảnh hưởng đến việc bố trí đội ngũ và tổ chức các hoạt động chuyên môn.
Từ thực tế đó, tỉnh Lạng Sơn xác định việc sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn hướng tới tổ chức lại hệ thống giáo dục theo hướng hợp lý, tập trung nguồn lực đầu tư, sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng dạy học.
Theo phương án được xây dựng, có 54 trong tổng số 65 xã, phường thực hiện sắp xếp lại các cơ sở giáo dục; 11 xã, phường giữ nguyên hiện trạng do đã đáp ứng các điều kiện theo quy định. Tỉnh sẽ thành lập ba trường trung học cơ sở và trung học phổ thông liên cấp, đồng thời xây dựng 11 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới. Sau khi hoàn thành lộ trình vào năm 2027, toàn tỉnh dự kiến giảm từ 638 xuống còn 528 cơ sở giáo dục công lập, giảm 110 đầu mối và 25 điểm trường lẻ.
Một nguyên tắc xuyên suốt được tỉnh đặt ra là việc sắp xếp không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh. Địa phương không thực hiện sáp nhập nếu làm phát sinh khoảng cách đi học quá xa hoặc ảnh hưởng đến việc huy động học sinh đến trường. Quá trình xây dựng phương án được triển khai công khai, lấy ý kiến rộng rãi của cán bộ, giáo viên, phụ huynh và nhân dân. Kết quả khảo sát hơn 42.000 phụ huynh cho thấy có 93,6% đồng thuận với chủ trương.
Việc tổ chức lại mạng lưới trường học ở Lạng Sơn có những nét đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới. Những năm qua, tỉnh đã từng bước tổ chức lại hệ thống trường học tại các xã Mẫu Sơn, Quốc Khánh, Kiên Mộc và Khuất Xá, hình thành các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp nhằm tạo điều kiện học tập ổn định cho học sinh vùng biên. Đây cũng là cơ sở để địa phương tiếp tục triển khai phương án trên phạm vi toàn tỉnh.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra không ít khó khăn. Tại xã Cao Lộc, theo bà Lê Thị Hà, Hiệu trưởng Trường mầm non Thạch Đạn, khoảng cách từ trường hiện nay đến vị trí dự kiến đặt trường chính sau sắp xếp khoảng 25km, thời gian di chuyển hơn một giờ. Điều này ảnh hưởng đến công tác quản lý, sinh hoạt chuyên môn, kiểm tra, dự giờ cũng như việc tổ chức bán trú, chăm sóc sức khỏe học sinh tại các điểm trường xa. Đây cũng là băn khoăn chung của nhiều địa phương miền núi khi triển khai sắp xếp lại trường học.
Theo ông Hoàng Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, việc sắp xếp mạng lưới trường học không đơn thuần là giảm đầu mối tổ chức mà hướng tới tái cơ cấu hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Với lộ trình triển khai thận trọng, khoa học cùng sự đồng thuận của nhân dân, phương án sẽ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư, nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm quyền học tập của học sinh trên địa bàn.
