Những đứa trẻ sinh năm 2025
Nếu như trước đây, công chúng chỉ biết đến một Sam Altman của công việc, người đàn ông dường như sống trên những chuyến bay xuyên lục địa và dành phần lớn thời gian trong những phòng họp kín để định hình vận mệnh của OpenAI, thì giai đoạn từ năm 2024 đến đầu năm 2026 đã phác họa nên một Sam Altman “thật” và giàu cảm xúc hơn.
Tháng 2/2025, Sam chính thức thông báo về việc chào đón cậu con trai đầu lòng (điều vẫn luôn được giữ kín các chi tiết cụ thể, bởi Sam công khai thừa nhận rằng mình là người đồng tính). Những người cộng sự thân cận nhất tại OpenAI kể lại rằng: Kể từ khoảnh khắc ấy, Sam dường như trở nên “con người” hơn theo một cách rất riêng. Sự thực dụng và lạnh lùng của một nhà đầu tư mạo hiểm dường như đã bị làm “mềm” đi bởi sự xuất hiện của một sinh linh bé nhỏ. Ông bắt đầu nói nhiều hơn về trách nhiệm của trí tuệ nhân tạo đối với thế hệ tương lai.
Đối với Sam, con trai ông và những đứa trẻ sinh năm 2025 không chỉ là những cư dân tương lai của hành tinh này, mà chúng còn là thế hệ “bản lề” - những người sẽ coi sự hiện diện của AI như một điều hiển nhiên như không khí và nước uống. Và cũng từ đó, nỗi lo lắng về một tương lai bất định không còn là một khái niệm trừu tượng trên các trang báo. Nó trở thành nỗi trăn trở hiện hữu mỗi
khi ông nhìn vào nôi của con mình.
Ông chính là một trong những tác nhân đã buộc nhân loại phải đối diện với thực tế mới: Thời đại mà trí tuệ không còn là đặc quyền của riêng con người, và mỗi đứa trẻ chào đời từ năm 2025 sẽ phải học cách định nghĩa lại giá trị của chính mình, trong sự cộng sinh với máy móc.
Sự hiện diện của OpenAI
Samuel Harris Altman sinh năm 1985 tại Chicago và lớn lên ở St. Louis, Missouri trong một gia đình Do Thái trung lưu. Vào dịp sinh nhật năm tám tuổi, cha mẹ tặng ông một chiếc máy tính Macintosh LC. Sam từng bộc bạch rằng những phòng chat trên internet thời mới lớn chính là nơi cứu rỗi ông khỏi sự cô độc, là nơi ông tìm thấy những người giống mình, và hiểu rằng thế giới ngoài kia rộng lớn hơn rất nhiều so với những ranh giới của vùng trung lưu Missouri.
Năm 2003, Sam theo học ngành Khoa học máy tính tại Đại học Stanford, một ngôi trường danh giá vốn là cái nôi của những huyền thoại công nghệ. Thế nhưng, cũng giống như những người tiền nhiệm Bill Gates hay Mark Zuckerberg, sự gò bó của giảng đường không thể giữ chân một tâm hồn đầy khao khát dấn thân. Chỉ sau hai năm, Sam cùng hai người bạn cùng lớp quyết định bỏ học để hiện thực hóa ý tưởng về Loopt, một ứng dụng chia sẻ vị trí cho điện thoại di động - khái niệm cực kỳ mới mẻ vào thời điểm đó.
Dù Loopt không trở thành “đế chế tỷ đô” như kỳ vọng và cuối cùng được bán lại với giá 43,4 triệu USD chỉ để hoàn vốn cho các nhà đầu tư, nhưng nó đã mang lại cho Sam một di sản quan trọng hơn: sự công nhận của Paul Graham, người đứng đầu Y Combinator. “Nếu bạn thả Sam xuống một hòn đảo hoang, anh ta sẽ quay lại với một đội quân”- Graham nhận xét về năng lực thực thi mạnh mẽ của Sam.
Năng lực đó đã đưa Sam Altman lên vị trí Chủ tịch của Y Combinator, nơi ông học được cách nhìn nhận các dòng vốn và công nghệ ở quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, tham vọng của Sam không dừng lại ở việc hỗ trợ những công ty khởi nghiệp khác. Ông muốn trực tiếp giải quyết bài toán lớn nhất của nhân loại: Sự tồn tại. Đó là lý do OpenAI ra đời vào năm 2015. Ban đầu, tổ chức này hoạt động như một thực thể phi lợi nhuận, với mục tiêu ngăn chặn sự độc quyền của các tập đoàn lớn đối với trí tuệ nhân tạo.
Nhưng, Sam cũng nhanh chóng nhận ra rằng, những lời kêu gọi đạo đức suông sẽ không thể thắng được sức mạnh của nguồn lực tài chính. Ông đã dũng cảm chuyển đổi OpenAI sang mô hình lợi nhuận có giới hạn, một quyết định gây nhiều tranh cãi, nhưng lại là chìa khóa để thu hút hàng tỷ USD đầu tư từ Microsoft, tạo tiền đề cho sự ra đời của ChatGPT và các mô hình ngôn ngữ lớn sau này.
Kẻ thực dụng và những mâu thuẫn triết gia
Ít ai có thể hình dung được rằng, đằng sau phong thái điềm tĩnh và những bài thuyết trình về tương lai tươi sáng, Sam Altman là một “prepper” - người luôn chuẩn bị cho ngày tận thế. Tại một trang trại ở Big Sur, ông dự trữ súng, vàng, kháng sinh và mặt nạ phòng độc.
Sam Altman nhìn nhận thế giới như một hệ thống mong manh và đầy rẫy rủi ro. Đối với ông, việc xây dựng trí tuệ nhân tạo siêu việt không chỉ là đam mê công nghệ, mà còn là nỗ lực để tạo ra một “bộ não” có khả năng giải quyết những cuộc khủng hoảng mà trí tuệ con người hiện tại đang bất lực.
Trong những cuộc phỏng vấn sâu sắc, Sam Altman hiếm khi “tô hồng”AI hay lạc quan tếu. Ông thường xuyên thừa nhận: “Tôi thật sự sợ hãi về những gì chúng ta đang làm”. Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất của Sam so với những nhà lãnh đạo công nghệ khác. Ông không phủ nhận rủi ro, nhưng ông muốn là người cầm lái con tàu nhân loại đi qua những thác ghềnh của kỷ nguyên số, vì ông tin rằng không ai khác có đủ sự tỉnh táo để làm điều đó.
Sự mâu thuẫn trong con người Sam Altman dường như là hình ảnh ẩn dụ, biểu hiện cho những mâu thuẫn của thời đại chúng ta: Một người ăn chay hiền lành nhưng sẵn sàng dự trữ súng đạn; một người lo sợ AI hủy diệt nhân loại, nhưng lại là người nhấn ga mạnh nhất thúc nó phát triển; một tỷ phú sở hữu những khoản đầu tư khổng lồ vào năng lượng nhiệt hạch và công nghệ sinh học, nhưng lại không nắm giữ cổ phần trực tiếp trong OpenAI để bảo vệ tính khách quan.
Hành trình của Sam Altman, cho đến những ngày đầu năm 2026, không phải là câu chuyện về một thiên tài công nghệ xuất chúng. Sức mạnh của ông nằm ở khả năng nhìn thấy các dòng chảy của tương lai và quyết tâm đặt mình vào vị trí người điều tiết những dòng chảy đó. Sam Altman không chờ đợi tương lai xảy ra một cách ngẫu nhiên. Ông cố gắng “lập trình” tương lai đó, theo góc nhìn cá nhân đầy tham vọng, nhưng cũng đầy trăn trở...■
