Vui vẻ tại chỗ là chính…
Kết nối Hà Nội tháng Ba diễn ra trong bảy ngày (20 – 26-3-2017), trong đó có ba hoạt động chính là triển lãm sáng tác của các tác giả tham gia, một trại sáng tác tập thể của các thành viên và những chương trình trao đổi, trò chuyện, giao lưu như thăm studio nghệ sĩ và tham quan du lịch địa phương.
Cũng vì là triển lãm do các nghệ sĩ tự mang tác phẩm đến nên rất khó để đánh giá về chất lượng nghệ thuật theo tiêu chuẩn của một triển lãm nhà nghề. Chưa kể nơi bày triển lãm là sảnh của một trường đại học còn thiếu hụt nhiều về điều kiện nội thất cho một không gian triển lãm tiêu chuẩn.
Trại sáng tác hội họa tập thể được diễn ra trong hội trường lớn, mọi người có thể sáng tác riêng, hoặc một vài người cùng vẽ chung một sáng tác. Khách và tình nguyện viên có thể tạt qua tạt lại, xem và bình phẩm. Người làm việc, người tranh thủ ăn, người bấm điện thoại, ai đó có thể ngả lưng ngay tại chỗ… Một không khí ồn ào, thoải mái, vui vẻ, song cũng dễ khiến nghệ sĩ khó có thể tập trung cao độ cho cảm xúc và mạch tư duy như trong phòng vẽ riêng của mình.
Các hoạt động tập thể được cập nhật khá thường xuyên trên trang facebook của sự kiện. Nhưng nếu để ý một chút, người quan tâm sẽ chỉ thấy trang tin rất ít có tương tác, nhất là tương tác của chính các nghệ sĩ trong trại, đặc biệt là nghệ sĩ nước ngoài. Có thể nguyên do ban đầu là ngôn ngữ sử dụng vẫn chỉ hoàn toàn tiếng Việt. Cách thức tạo dựng hình ảnh cho sự kiện vẫn chỉ dừng lại đơn thuần như một sự kiện trong nước, thiếu công cụ ngôn ngữ tối thiểu để thúc đẩy hình ảnh lên tầm mức quốc tế đúng nghĩa.
… Nên rất khó bền lâu?
Hàng chục năm qua, hầu hết các sự kiện giao lưu mỹ thuật quốc tế khác từng diễn ra ở Việt Nam và do chủ nhà phía Việt Nam đảm trách, không thể tiến hành thường kỳ một cách lâu dài như kỳ vọng ban đầu của chính nhà tổ chức. Nhiều trại điêu khắc quốc tế, dự án nghệ sĩ lưu trú, triển lãm nghệ thuật quốc tế… từng được tuyên bố sẽ diễn ra định kỳ, nhưng cũng chỉ kéo dài được vài ba lần, có sự kiện chỉ được một lần. Bên cạnh đó, các sự kiện hầu như rơi vào tình trạng "nội địa hóa" tương tự như Kết nối Hà Nội tháng Ba, chỉ ồn ào trên truyền thông trong nước chốc lát, tại thời điểm diễn ra sự kiện, không để lại dấu ấn dài lâu hơn ngay trong đời sống mỹ thuật trong nước chứ chưa nói đến ý nghĩa quốc tế đích thực của nó.
Có nhiều nguyên do dẫn đến tình trạng trên, trong đó phải nói đến nguyên do coi sự kiện chỉ như một cuộc giao lưu học hỏi kết nối chung chung, mang tính chất phong trào nhất thời. Một họa sĩ từng tham gia khá nhiều sự kiện có tính quốc tế ở trong và ngoài nước, cho biết: Bản thân anh cũng đã hỏi một số nghệ sĩ nước bạn là vì sao tham gia sự kiện này kia ở Việt Nam cho dù bản thân họ thấy không tìm hiểu hay học hỏi được gì nhiều về nghề nghiệp. Câu trả lời phổ biến là: "Coi đây như một dịp đi chơi, đi ra khỏi studio…".
Trông sang nước bạn, một làng chài như Sasaran, bang Selangor, Ma-lai-xi-a, khởi sự từ những sự kiện mỹ thuật có tính chất giao lưu quốc tế trong năm 2008, đã nhanh chóng thành lập một hiệp hội nghệ thuật của làng, phát triển sự kiện mỹ thuật tại làng thành mô hình triển lãm và liên hoan nghệ thuật quốc tế. Họ đã biến ngôi làng của mình từ một làng chài thành một làng nghệ thuật, với gallery và công viên nghệ thuật, hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước, lôi kéo cả người Nhật Bản sang học hỏi mô hình vận hành. Không ít nghệ sĩ Việt Nam cũng đã tham gia sự kiện này năm 2014. Tất cả thông tin về ngôi làng nghệ thuật này đều được cung cấp bằng tiếng Anh trên trang tin điện tử và trang facebook chính thức của họ. Ngôi làng giờ đang chuẩn bị cho liên hoan nghệ thuật quốc tế Sasaran 2017. Ðây chính là một mô hình giao lưu mỹ thuật quốc tế chuyên nghiệp, mang tầm nhìn xã hội rộng lớn hơn, rất đáng học hỏi cho Việt Nam.
Thiết nghĩ, đã đến lúc, những sự kiện giao lưu mỹ thuật quốc tế do Việt Nam đăng cai tổ chức cần phải được thay đổi mô hình vận hành, được thực hiện bởi những nhóm nhân sự chuyên nghiệp, có tầm nhìn chung hướng đến nghệ thuật và giá trị đóng góp lâu dài của nghệ thuật cho công chúng và xã hội, thay vì chỉ thuần túy mang ý nghĩa giao lưu.
