Từ những cuộc họp xuyên màn đêm
Ở nước Pháp xa xôi, khi Thủ đô Paris dần chìm vào giấc ngủ, TS Phan Quang Anh cùng các chuyên gia điện hạt nhân vẫn miệt mài chuẩn bị nội dung cho các dự án triển khai với đối tác Việt Nam. “Những cuộc họp kéo dài quá nửa đêm diễn ra liên tục bất kể trong tuần hay cuối tuần. Điều này rất hiếm thấy ở quãng thời gian trước”, ông Quang Anh chia sẻ.
Việt Nam đang trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện hành lang pháp lý và chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc phát triển điện hạt nhân trong tương lai. Đây là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cần tới sự đóng góp của nhiều chuyên gia, bao gồm cộng đồng trí thức Việt Nam đang làm việc ở Pháp. Mọi người không quản ngại hy sinh thời gian cá nhân để góp sức cho Tổ quốc.
Giống như phần lớn những người con xa quê khác, ông Quang Anh vẫn luôn theo dõi tình hình biến động của đất nước về kinh tế, chính trị, khoa học kỹ thuật, đặc biệt ở ngành năng lượng. Đất nước đang trong giai đoạn chuyển mình. Vì thế, chủ đề xây dựng, phát triển chính sách, cũng như cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn luôn là đề tài nóng và đáng được quan tâm.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, ông Quang Anh đã quyết định sang Pháp học tập và hoàn thành luận án tiến sĩ ngành mô phỏng điện từ trường. Nhận thấy xu hướng và triển vọng phát triển của điện hạt nhân trong tương lai, từ năm 2023 tới nay, ông chính thức làm việc cho Edvance - công ty thuộc Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF), chuyên về thiết kế phần đảo hạt nhân (Nuclear Island) cho các nhà máy điện hạt nhân mới tại Pháp. Thực tế, nhiều đồng nghiệp tại EDF rất quan tâm đến câu chuyện phát triển ngành năng lượng ở Việt Nam. Bởi họ hoàn toàn có thể trở thành đối tác tiềm năng trong tương lai.
Kiến tạo văn hóa an toàn
Với cá nhân ông Quang Anh, quá trình giới thiệu và lan tỏa an toàn hạt nhân và văn hóa an toàn hạt nhân chính là những nỗ lực đóng góp bước đầu của các chuyên gia Hội Kỹ thuật điện và năng lượng (AEEE) và Mạng lưới chuyên gia năng lượng hạt nhân người Việt Nam ở nước ngoài (VietNuc) vào truyền thông khoa học. Từ đây, người Việt nói chung và các lao động trong lĩnh vực năng lượng nói riêng, sẽ hiểu rõ hơn và có cái nhìn đúng đắn về sản xuất điện nguyên tử.
“Sản xuất điện từ năng lượng hạt nhân có những điểm đặc thù so với các loại sản xuất điện khác, đặc biệt là vấn đề an toàn hạt nhân (liên quan chủ yếu đến kỹ thuật, pháp lý) và văn hóa an toàn hạt nhân (liên quan đến con người, tổ chức). Văn hóa an toàn là điều đang rất thiếu trong sản xuất công nghiệp ở Việt Nam nói chung. Trong khi đó, ở Pháp, an toàn và văn hóa an toàn trong lĩnh vực sản xuất điện nguyên tử phải là ưu tiên hàng đầu”, TS Quang Anh nhấn mạnh.
Không chỉ lan tỏa văn hóa an toàn, AEEE và VietNuc còn nỗ lực xây dựng cầu nối giữa các chuyên gia nước ngoài (ở nhiều ngành hẹp khác nhau thuộc lĩnh vực điện hạt nhân) với các đơn vị công nghiệp trong nước. Hiện tại, VietNuc quy tụ các thành viên đến từ nhiều nước khác nhau ở châu Âu và bắt đầu có chuyên gia quay về nước làm việc.
Để phục vụ bài toán phát triển điện hạt nhân, “việc xây dựng cầu nối giữa các trường đại học với các đơn vị giáo dục đào tạo ở nước ngoài cũng cần nhanh chóng được thúc đẩy. Chúng ta cần hỗ trợ quá trình hợp tác tiếp nhận sinh viên các chương trình thực tập, thạc sĩ hoặc nghiên cứu sinh, đồng thời có thể đề xuất các khóa huấn luyện cho các đơn vị tại Việt Nam, tham gia vào thiết kế chương trình giảng dạy của ngành năng lượng nguyên tử cho các trường đại học. Không những vậy, chúng tôi cũng từng bước giới thiệu công nghệ, chia sẻ các kinh nghiệm thực hiện và quản lý thực tế từ các dự án điện hạt nhân của các nước phát triển với các đơn vị ở Việt Nam”, ông Quang Anh bổ sung thêm.
“Trách nhiệm và cống hiến”
Theo TS Phan Quang Anh, đó là hai từ chính xác nhất có thể lột tả sự đóng góp của các chuyên gia AEEE và VietNuc tại Pháp. Đây là các hội phi lợi nhuận. Các thành viên tham gia hoàn toàn với tinh thần tự nguyện, không mưu cầu cá nhân. Các sản phẩm đóng góp luôn được thực hiện với trách nhiệm cao nhất. Lòng tự hào dân tộc, khát vọng đất nước tiến lên luôn là động lực lớn để các chuyên gia như ông Quang Anh dành thời gian, công sức đóng góp với nhiều cách thức. Đó cũng là lựa chọn theo tinh thần sống trẻ, nhớ về cội nguồn và luôn tự vấn, ta có thể làm được gì cho Tổ quốc hôm nay. Bởi, dù có ở đâu, làm gì, với họ, Việt Nam vẫn là quê hương duy nhất.
Hiện tại, sự phối hợp giữa các chuyên gia trong nước và quốc tế đang ngày một tốt hơn. Song, những nỗ lực kết nối ban đầu vẫn chủ yếu dựa vào sự tự nguyện và chủ động từ phía các cá nhân hay mạng lưới chuyên gia ở nước ngoài. Việt Nam cần chủ động hơn trong quá trình kiến tạo cầu nối. Hiệu quả kết nối sẽ tốt hơn, nếu có những đầu mối, những kênh thông tin, liên lạc cụ thể trong các lĩnh vực khác nhau, cho phép đội ngũ trí thức Việt trên khắp thế giới có thể liên hệ trực tiếp để tham gia đóng góp.
Rõ ràng, việc hình thành những tiếp nhận ý kiến tư vấn sẽ giúp đội ngũ trí thức Việt Nam ở nước ngoài cảm thấy công sức của mình được trân trọng và sử dụng hiệu quả hơn. Khi những nhịp cầu công nghệ được xây dựng trên sự tin tưởng và chủ động từ cả hai phía, con đường chinh phục tương lai năng lượng hạt nhân của Việt Nam sẽ ngắn lại đáng kể ■
Tiến sĩ Phan Quang Anh là thành viên nòng cốt của AEEE và cũng là Phụ trách điều phối chuyên môn VietNuc. Ông từng tham gia phản biện dự thảo Nghị định Chính phủ về nhà máy điện hạt nhân và trao đổi chuyên môn với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.
