Say mê chất liệu tự nhiên
- Học sơn mài, nhưng lại đam mê sắp đặt. Phải chăng sơn mài là một chất liệu không còn sức quyến rũ, hấp dẫn nữa đối với các họa sĩ trẻ?
- Không hẳn. Sơn mài cầu kỳ, hay, và lạ. Nó kỳ bí, kích thích sự tò mò của tôi. Có lẽ cũng tùy theo tính người, tôi lại thích sự bay và phiêu hơn. Hiện tại tôi đang làm thử nghiệm cách vẽ trên chất liệu mới, đó là phim, hay còn gọi là mica, vẽ bằng chất liệu trong suốt, chồng nhiều lớp lên nhau để thành một bức tranh.
- Nghệ sĩ trẻ bây giờ có rất nhiều con đường để thể hiện, nhưng nhiều khi chính sự phát triển đó lại là một trở ngại, và cả sự vượt lên chính mình cũng là một áp lực, chị nghĩ sao về điều này?
- Tôi nghĩ ai cũng phải trải qua giai đoạn đó. Cho đến lúc tìm được con đường riêng của mình, cảm thấy thích hợp với cái gì, thì tập trung làm cái đó. Các nghệ sĩ lớn cũng vậy, ai cũng qua một thời gian tìm cho mình một phong cách, một sự định hướng. Tôi bị loay hoay mất vài năm. Dường như trong con người tôi lúc nào cũng bị đấu tranh nội tâm. Có lẽ do tôi không đủ sự tự tin để bật ra ngay được ý nghĩ của mình. Nghĩ, thì nghĩ rất nhiều, làm nhiều phác thảo, rồi để đấy, không trưng bày, mà hình như chỉ cho riêng mình, mình phải thỏa mãn trước đã!
- Hiện tại, chị là một nghệ sĩ sắp đặt, cái này không mới, không cũ ở Việt Nam, nhưng còn khá ít người theo đuổi. Với chị, tác phẩm thường hướng về điều gì?
- Nghệ thuật sắp đặt nói riêng hay nghệ thuật đương đại nói chung đang rất phát triển ở Việt Nam. Đã có những nghệ sĩ sắp đặt giỏi và tạo được tiếng nói ra thế giới, đồng thời, các nghệ sĩ lớp trẻ cũng dần chọn con đường này làm hình thức thực hành nghệ thuật, tạo nên một làn sóng cộng hưởng tốt để phát triển.
Gần đây, tôi đang làm việc với chất liệu tự nhiên, ví dụ như bông, hạt, vải, đậu, gạo, gỗ... Càng làm, tôi càng cảm thấy say mê, sung sướng khi được khám phá chúng. Dường như mỗi chất liệu đem lại cho tôi một bài học, một sự phát hiện lý thú. Điều đấy cũng như phần thưởng cho người sáng tạo, còn cần gì hơn nữa đâu. Càng đi sâu vào tìm kiếm các chất liệu tự nhiên, tôi càng như thấy mình đang tự tìm kiếm bản thân, tìm kiếm cuộc sống của chính mình. Chúng thật đáng yêu, mộc mạc, mà hồn hậu. Có lẽ do tôi sinh ra ở quê, sống quen với thiên nhiên, đất cát. Cuộc sống ở miền quê quen thuộc với những phong cảnh, đồ vật thuần chất quê gần gũi với tôi hơn là bê-tông, nhà hộp khô khan ở thành thị. Thế nên các chất liệu quê như các loại hạt cây, hạt quả từ lúc được gieo mầm, sinh ra, tiêu biến đi rất thú vị. Tôi thấy chúng rất dễ thương, gợi cảm và hấp dẫn.
- Được biết chị đã sử dụng tới 50 chất liệu tự nhiên đó cho tác phẩm "Từ đất sinh ra" của mình?
- Vâng. Tôi đã sử dụng trong tác phẩm "Từ đất sinh ra" khoảng 50 chất liệu khác nhau trong tự nhiên gồm gạo, ngô, vải, dây thừng, hạt cao-su, hạt đậu, gỗ, chỉ, diêm, hạt hướng dương, sáp nến, gạo lức, que hương, diêm, tăm, lá khô, hạt đậu ván, hạt đậu xanh, bút chì, các thể loại thuốc bắc, cám, phong bì thư... Mỗi chất liệu đó được đúc vào một khuôn giống như từng viên gạch. Đây như một cuộc chơi thử chất liệu, xem tính năng của chúng thế nào. Cũng có chất liệu thành công và tôi mê mẩn vẻ đẹp của chúng khi hoàn thiện, nhưng cũng có chất liệu đành phải bỏ đi như cám, bởi mùi của chúng không thể trưng bày được. Sau đó tôi liên kết những viên gạch này thành một chiếc giếng trời cao hơn 2 m.
Giá trị nằm ở những điều đơn giản
- Tác phẩm nào đã gây ấn tượng nhất với chị?
- Có lẽ là tác phẩm Thác chỉ. Nó là một thác nước bằng chỉ, hơn 3 m trải dài. Cái này phải set up rất lâu bởi tôi phải đưa từng sợi chỉ qua nến sáp sao cho sáp bám vào sợi chỉ để chúng khỏi dính vào nhau. Tôi làm cần mẫn mất gần một tuần. Ở phía dưới thác chỉ, là khuôn mặt lấp ló từ những tấm ảnh đen trắng cũ kỹ của các thế hệ gia đình tôi. Tôi muốn tôn vinh mẹ tôi, người phụ nữ đã phải chịu hy sinh nhiều trong gia đình.
- Triển lãm sắp đặt mới nhất của chị: "Petite and Smooth" (Nhỏ và mịn) là những đồ vật trong nhà rất dễ thương, những tác phẩm sắp đặt này có ý nghĩa gì và tại sao chị lại chọn hình thức biểu hiện như vậy?
- Tôi sử dụng vải của những chiếc váy cưới để làm nên những vật dụng gia đình, thứ gần gũi với cuộc sống của mỗi người. Như một gợi ý nhỏ trong quan điểm cá nhân, rằng hạnh phúc hay hôn nhân không nằm ở hình thức kết hôn, hay những điều lộng lẫy trong tủ kính, mà nó là những điều giản đơn và gần gũi với mỗi người trong cuộc sống hằng ngày. Vì khi tôn thờ quá mức váy cưới hay đám cưới, vô tình con người ta hay rơi vào chiếc bẫy của mình, để rồi đòi hỏi sự chiếm hữu hay những điều vô lý, mà quên rằng, giá trị nằm ở chính những điều giản đơn khác. Ngoài ra, với việc tôn thờ ấy, người ta sẽ dễ bị hụt hẫng khi hào quang tắt, mà không chấp nhận những điều tồn tại thực tế sinh ra trong diễn biến tâm lý con người cũng như sự vận hành của xã hội.
- Người ta thường hay giữ gìn các kỷ vật của tình yêu, thậm chí để trao lại cho con cái sau này, còn chị lại quyết định cắt phá cả ba chiếc áo cưới của mình. Khi coi chúng là chất liệu, chị có cảm giác gì?
- Thật ra khi làm việc này, tôi không nghĩ là mình đang phá hủy áo cưới, mà đơn giản là tôi đang chuyển đổi hình thức cũng như công năng của chúng, nhằm bày tỏ thế giới quan của tôi đối với cuộc sống bằng hình thức nghệ thuật. Điều đó không có nghĩa là tôi không trân quý tình cảm, chỉ là cách cảm nhận của tôi nằm ở một khía cạnh khác mà thôi.
Và khi sử dụng những chiếc áo cưới của mình làm chất liệu sáng tác, tôi chỉ có một cảm giác là rất phấn khích khi lựa chọn được chất liệu phù hợp để thực hành nghệ thuật, và nói lên cảm quan của mình một cách rõ nét.
- Xin cảm ơn chị.
