Đổi mới trong cách tiếp cận của cơ quan quản lý

Chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần, ông Trần Thanh Đạm, Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên - Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định: Giáo dục nghề nghiệp là con đường phát triển bền vững. Nhưng muốn trang bị cho người học đủ kỹ năng nghề để lập nghiệp, cần đi kèm nhiều giải pháp quan trọng.

Ông Trần Thanh Đạm.
Ông Trần Thanh Đạm.

- Thưa ông, năm 2026 là năm đầu tiên giáo dục nghề nghiệp được quản lý thống nhất trong ngành giáo dục và Luật Giáo dục nghề nghiệp mới có hiệu lực, ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của bước chuyển này?

- Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, cùng Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đã thể chế hóa tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Trong đó, có thể lưu ý ba chuyển dịch căn bản bao gồm: Chuyển từ quản lý theo đầu vào, theo quy trình sang quản lý bằng chuẩn và bằng kết quả đầu ra; Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được bảo đảm quyền tự chủ đầy đủ, toàn diện, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, gắn với trách nhiệm giải trình; Doanh nghiệp không chỉ là nơi sử dụng lao động mà trở thành chủ thể tham gia đào tạo.

Triển khai thi hành Luật Giáo dục nghề nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn chi tiết Luật và đã ban hành theo thẩm quyền cơ bản đầy đủ hệ thống văn bản quy định như về chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp, chuẩn chương trình đào tạo, quy chế đào tạo, hợp tác và liên kết đào tạo, chuẩn nghề nghiệp nhà giáo, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia đào tạo...

Một điểm mới đáng chú ý là việc triển khai mô hình trung học nghề, tương đương trung học phổ thông, mở ra thêm lựa chọn học tập cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở. Theo đó, người học được đào tạo theo chương trình thống nhất, tích hợp kiến thức cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông có định hướng nghề nghiệp và đào tạo nghề. Sau khi hoàn thành chương trình, học sinh được dự thi và cấp bằng trung học nghề, có cơ hội học lên trình độ cao hơn; đồng thời, nếu có nhu cầu, có thể đăng ký dự thi tốt nghiệp trung học phổ thông để lấy điểm các môn văn hóa phục vụ mục tiêu học tập tiếp theo.

Đây là bước đổi mới quan trọng, khẳng định giáo dục nghề nghiệp là con đường phát triển bền vững, giúp người học vừa có kỹ năng nghề để lập nghiệp, vừa có cơ hội học tập liên thông, phát triển nghề nghiệp và tương lai lâu dài.

1792515020332-5869314771244517484-5869314771244517484-1bbfad37d229573759188e3a7b0ead95.jpg
Phương thức đào tạo cần phải được thay đổi mạnh mẽ, gắn với nhu cầu của thị trường lao động. Ảnh: THÀNH ĐẠT

- Có ý kiến lo ngại chương trình đào tạo nghề, nhất là các nghề kỹ thuật chưa theo kịp sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), IoT, tự động hóa. Bộ có định hướng gì để khắc phục điều này, thưa ông?

- Thực tế hiện nay mức độ cập nhật công nghệ trong đào tạo giữa các cơ sở giáo dục, các vùng còn chưa đồng đều; không ít nơi còn hạn chế về thiết bị và đội ngũ nhà giáo.

Cách tiếp cận của cơ quan quản lý là kiến tạo, không làm thay nhà trường; không biên soạn một bộ giáo trình chung áp cho mọi trường, mà ban hành chuẩn chương trình làm mức sàn bắt buộc; nhà trường tự chủ xây dựng, cập nhật chương trình cùng doanh nghiệp. Chuẩn chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp yêu cầu chuẩn đầu ra phải xác định rõ năng lực số, kỹ năng xanh và năng lực ngoại ngữ. Chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp đặt yêu cầu cụ thể về chuyển đổi số, trong đó mỗi chương trình phải có từ 20% số môn học, mô-đun trở lên bảo đảm điều kiện giảng dạy trực tuyến.

Thực tiễn cho thấy, ở đâu nhà trường và doanh nghiệp cùng đầu tư thì ở đó chương trình nhanh bắt kịp công nghệ mới. Một số trường cao đẳng tại Bắc Ninh, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai,... đã cùng doanh nghiệp xây dựng các trung tâm đào tạo về bán dẫn, AI công nghiệp, sản xuất thông minh, xe điện; một số chương trình công nghệ ô-tô, cơ khí đã đạt kiểm định quốc tế. Nhiệm vụ thời gian tới là biến những mô hình đơn lẻ đó thành chuẩn mực chung.

- Người học hiện nay mong muốn được học linh hoạt hơn, chẳng hạn học trực tuyến phần kiến thức, kỹ năng số và dành phần lớn thời gian thực hành tại xưởng sản xuất. Ông nhìn nhận chính sách mới đáp ứng nhu cầu này như thế nào?

- Quy chế đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp ban hành tại Thông tư số 79/2026/TT-BGDĐT ngày 25/9/2026 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, có hiệu lực từ ngày 10/11/2026, được xây dựng trên tinh thần lấy người học làm trung tâm và thúc đẩy học tập suốt đời. Quy chế cho phép dạy học trực tuyến tối đa 30% thời lượng đối với môn học, mô-đun thực hành và mô-đun tích hợp, tối đa 70% đối với các môn lý thuyết chuyên ngành và môn học chung; với một số ngành, nghề phù hợp thực hành mô phỏng, nghiệp vụ số, phần thực hành có thể tổ chức trực tuyến tới 50%. Kết quả học trực tuyến được công nhận tương đương học trực tiếp.

- Thưa ông, để người lao động Việt Nam có kỹ năng được thừa nhận tại các thị trường phát triển, thay vì chủ yếu tham gia lao động giản đơn, chúng ta cần chiến lược hành động như thế nào?

- Đây là nhiệm vụ mang tính liên ngành, cần sự chỉ đạo thống nhất của Chính phủ. Một trong những giải pháp trọng tâm đẩy mạnh triển khai hiện nay là mở rộng hợp tác quốc tế, khuyến khích các trường liên kết đào tạo, tiếp nhận chương trình từ các nước có nền giáo dục nghề nghiệp phát triển, gắn đào tạo nghề với đào tạo ngôn ngữ chẳng hạn như tiếng Đức, tiếng Nhật, tiếng Hàn ngay trong nhà trường. Đồng thời, đẩy mạnh trao đổi, công nhận lẫn nhau về trình độ, kỹ năng nghề trong chương trình hợp tác song phương với các đối tác chiến lược, ưu tiên những nghề và thị trường có nhu cầu lớn.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Năm học 2026-2027, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tập trung ưu tiên phát triển đào tạo các ngành, nghề phục vụ công nghiệp bán dẫn, AI, tự động hóa, cơ điện tử, năng lượng tái tạo, công nghệ ô-tô, logistics; phấn đấu nâng dần tỷ trọng tuyển sinh các ngành STEM và công nghệ mới. Nguồn lực nhà nước sẽ được phân bổ theo cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ gắn với kết quả đầu ra, không phân biệt loại hình sở hữu”.