Xoay trở vẫn thiếu hụt “người làm-người học”
Những tháng cuối năm 2026, thị trường xây dựng chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về nhu cầu nhân lực khi nhiều dự án hạ tầng, giao thông trọng điểm được đẩy nhanh tiến độ. Từ các tuyến đường vành đai, cao tốc, cầu vượt sông đến những dự án xây dựng nhà ở quy mô lớn, công trình nào cũng cần đội ngũ công nhân, kỹ sư, thợ kỹ thuật. Ngoài chính sách tăng lương, nhiều nhà thầu chủ động tìm kiếm lao động qua các mối quan hệ đồng hương, người thân. Thậm chí không ít doanh nghiệp chủ động tuyển nhân sự từ khi ứng viên còn ngồi trên ghế nhà trường. Dẫu vậy, không ít công trình vẫn phải điều chỉnh kế hoạch khởi công, thi công vì chưa tuyển đủ lao động.
Theo Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), mỗi năm Việt Nam cần bổ sung khoảng 400 nghìn lao động cho lĩnh vực xây dựng, nhưng mới chỉ đáp ứng khoảng 25%. Điều này cho thấy tình trạng thiếu hụt không còn mang tính cục bộ ở một vài công trình mà đã trở thành vấn đề đáng quan tâm của toàn ngành. VACC nêu thực tế: Có doanh nghiệp nâng mức lương lên tới 40 triệu đồng/tháng cho vị trí chỉ huy trưởng công trình; kỹ sư có kinh nghiệm mức 20 triệu đồng/tháng, nhưng không phải lúc nào cũng tuyển đủ người.
Công ty CP Phát triển và Đầu tư xây dựng VinCons đang thực hiện nhiều dự án xây dựng, cần đến 5.000 lao động nên liên tục tham gia các phiên giao dịch việc làm để tìm người. Ông Phạm Đức Minh Ngọc, bộ phận tuyển dụng Công ty CP Phát triển và Đầu tư xây dựng VinCons cho biết: Đơn vị còn về tận các tỉnh vùng sâu, vùng xa để tìm lao động nhưng vẫn chưa đủ nhân sự.
Nghịch lý thiếu hụt này lại xảy ra ở chính các cơ sở đào tạo chuyên ngành xây dựng. Dù có truyền thống lâu năm, Trường cao đẳng Xây dựng số 1 (Hà Nội) mỗi năm chỉ tuyển được 200-300 chỉ tiêu, riêng hệ ngắn hạn đạt khoảng 1.000 học viên/năm. Theo bà Trần Thị Hằng, Trưởng phòng Truyền thông và Hỗ trợ việc làm, nhà trường đã có nhiều chính sách miễn giảm học phí, sinh hoạt phí, cam kết 100% ra trường có việc làm, nhưng vẫn thiếu người học. “Học viên vẫn có tư tưởng học nghề xây dựng sau này đi làm vất vả. Bởi vậy, dù chúng tôi đã đến tận các trường phổ thông tuyên truyền, tuyển sinh, nhưng vẫn khó thu hút học viên”, bà Hằng cho biết thêm.
Thu hút lao động từ chính sách đãi ngộ
Thực tế, có giai đoạn thị trường bất động sản trầm lắng khiến một bộ phận công nhân xây dựng chuyển nghề để bảo đảm cuộc sống. Khi hoạt động xây dựng phục hồi, doanh nghiệp muốn gọi họ quay trở lại không phải là chuyện dễ dàng. Bởi vậy, cần có chiến lược đào tạo bài bản, gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, nhằm bổ sung đội ngũ lao động có tay nghề, đáp ứng yêu cầu thực tế tại công trường.
TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam kiến nghị: “Cần xây dựng và phát triển mô hình “mô-đun đào tạo”. Theo đó, doanh nghiệp có thể chủ động đặt hàng nhu cầu nhân lực, cơ sở giáo dục nghề nghiệp đồng thời xây dựng các module đào tạo ngắn hạn để đáp ứng nhu cầu bồi dưỡng, chuyển đổi kỹ năng cho đội ngũ đang làm việc tại doanh nghiệp”.
Cũng theo ông Dũng, ngành xây dựng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm lao động thủ công, nâng năng suất và rút ngắn thời gian thi công. Việc sử dụng bê-tông đúc sẵn, cấu kiện lắp ghép, cơ giới hóa và tự động hóa cần được nghiên cứu, lựa chọn và áp dụng phù hợp từng loại công trình.
Một vấn đề khác, tiền lương chưa phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng thu hút người lao động. Người lao động còn quan tâm đến tính ổn định của công việc, môi trường làm việc an toàn, chế độ phúc lợi và cơ hội phát triển. Bởi thế, doanh nghiệp cần thay đổi phương thức quản trị, bảo đảm trả lương đầy đủ, đúng hạn, áp dụng thưởng theo dự án, thưởng tháng lương thứ 13, chủ động bố trí công việc liên tục giữa các công trình để hạn chế tình trạng công nhân phải nghỉ chờ việc.
