Thay đổi là tất yếu
Chúng ta dễ nhận thấy, tại nhiều doanh nghiệp, những công việc trước đây chủ yếu dựa vào thao tác thủ công thì nay đã đòi hỏi người lao động có khả năng vận hành thiết bị số, phân tích dữ liệu và xử lý sự cố tự động hóa. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở đào tạo trong việc đổi mới chương trình giảng dạy, thiết bị thực hành và nâng cao năng lực cập nhật công nghệ của đội ngũ nhà giáo.
Từ kinh nghiệm làm việc tại doanh nghiệp sản xuất, giảng dạy, quản lý cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tôi cho rằng, giáo viên trường nghề không chỉ cần dạy tốt những gì mình biết, mà còn phải thường xuyên cập nhật những gì doanh nghiệp đang làm và chuẩn bị những năng lực người lao động sẽ cần trong tương lai. Đây không chỉ là đổi mới phương pháp giảng dạy, mà còn là yêu cầu thay đổi tư duy, năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của mỗi nhà giáo.
Trước hết, giáo viên phải vững chuyên môn, giỏi thực hành và làm chủ công nghệ. Đặc thù giáo dục nghề nghiệp là đào tạo năng lực thực hiện công việc. Vì vậy, người thầy phải thành thạo quy trình sản xuất, vận hành thiết bị, xử lý tình huống kỹ thuật và tuân thủ các tiêu chuẩn nghề nghiệp. Đặc biệt, trong các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ như: công nghệ ô-tô, cơ khí chính xác, cắt gọt kim loại, điện-điện tử, bán dẫn, tự động hóa..., việc cập nhật công nghệ mới, kỹ năng số và ứng dụng AI phù hợp là yêu cầu thiết yếu.
Thêm nữa, giáo viên phải đổi mới phương pháp sư phạm theo hướng phát triển năng lực người học. Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, người thầy cần tổ chức các hoạt động học tập gắn với công việc thực tế, dự án, tình huống kỹ thuật và xử lý sự cố. Người học không chỉ biết mà phải làm được, làm đúng quy trình, bảo đảm chất lượng và an toàn lao động.
Điều không thể thiếu, giáo viên phải có đạo đức nghề nghiệp, tác phong công nghiệp và năng lực kết nối doanh nghiệp. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức, kỹ năng mà còn phải nêu gương về tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, khả năng phối hợp và ý thức tự học. Đây cũng là những phẩm chất cần được hình thành, rèn luyện cho người học ngay trong quá trình đào tạo
Đánh giá đúng năng lực
Tuy nhiên, để nâng cao chất lượng giáo viên không thể chỉ dựa vào các khóa tập huấn chung hoặc phong trào thi đua, mà phải bắt đầu từ việc đánh giá đúng năng lực hiện có, xác định khoảng cách cần bổ sung và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phù hợp cho từng người. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần triển khai kiểm tra, đánh giá cán bộ, giảng viên trên các nhóm năng lực quan trọng, gồm: chuyên môn, kỹ năng nghề và nghiệp vụ giảng dạy, ngoại ngữ, tin học, kỹ năng số, AI... Trên cơ sở kết quả đánh giá, sẽ xây dựng kế hoạch và tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực đội ngũ theo yêu cầu thực tế.
Điểm đáng chú ý là việc đánh giá không dừng ở xác định năng lực, mà được gắn với hành động cụ thể. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần cử cán bộ, giảng viên tham gia đào tạo, bồi dưỡng tại các quốc gia có nền khoa học, công nghệ và giáo dục phát triển như Mỹ, Đức, Australia, New Zealand, Trung Quốc, Hàn Quốc; đồng thời tổ chức đào tạo, bồi dưỡng tại các cơ sở chuyên môn và doanh nghiệp lớn trong nước.
Cùng đó, tạo điều kiện để nhà giáo tiếp cận công nghệ, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn nghề nghiệp và phương pháp đào tạo tiên tiến, đưa kiến thức thực tiễn trở lại bài giảng và xưởng thực hành. Quan trọng hơn, việc kiểm tra, đánh giá và bồi dưỡng thường xuyên từng bước hình thành ý thức tự học, tự cập nhật và trách nhiệm phát triển năng lực của mỗi cán bộ, giảng viên. Khi mỗi nhà giáo chủ động học tập hằng ngày, chất lượng đội ngũ sẽ được nâng lên một cách bền vững, thay vì chỉ cải thiện trong những đợt tập huấn ngắn hạn
Bên cạnh đánh giá và bồi dưỡng, việc hợp tác với doanh nghiệp là giải pháp quan trọng để giáo viên không bị tách rời thực tiễn sản xuất. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tạo điều kiện để nhà giáo tham gia tập huấn tại doanh nghiệp, tiếp cận thiết bị mới, cập nhật quy trình công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng. Ngược lại, doanh nghiệp cần tham gia xây dựng chương trình, biên soạn học liệu, hướng dẫn thực hành và đánh giá năng lực người học. Sự phối hợp giữa giáo viên nhà trường với kỹ sư, chuyên gia, cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp sẽ giúp chương trình đào tạo sát hơn với yêu cầu tuyển dụng. Quan hệ nhà trường - doanh nghiệp cần chuyển từ hợp tác chủ yếu trong tuyển dụng sang đồng hành trong toàn bộ quá trình đào tạo, từ xác định nhu cầu nhân lực đến giảng dạy, đánh giá và tuyển dụng.
Công nghệ và yêu cầu của thị trường lao động thay đổi từng ngày. Bởi thế người thầy phải đổi mới, nhà trường phải nâng cao hơn chất lượng đào tạo và khả năng ứng biến trước yêu cầu lao động từ thực tế. Đó không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là trách nhiệm và sứ mệnh của giáo dục nghề nghiệp trong thời đại mới.
Việc nâng cao chất lượng giáo viên trường nghề không phải nhiệm vụ có thể hoàn thành trong một vài khóa bồi dưỡng, mà là quá trình đổi mới liên tục, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà giáo, nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
