Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đặt ra yêu cầu pháp luật phải trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng cho phát triển. Thực hành quy định tốt (GRP) chính là cách tiếp cận đáng tham khảo để cụ thể hóa yêu cầu ấy.
Dù OECD, EU, ASEAN hay APEC sử dụng các tên gọi khác nhau, song GRP đều hướng tới mục tiêu xây dựng quy định bảo đảm bảy nguyên tắc trọng tâm sau: Thứ nhất, cách tiếp cận toàn Chính phủ. GRP đòi hỏi sự cam kết từ cấp lãnh đạo cao nhất, thiết lập một khung tiêu chuẩn chung và cơ chế phối hợp đồng bộ trong toàn hệ thống. Thứ hai, tích hợp Đánh giá tác động chính sách (RIA) vào toàn bộ quá trình ra quyết định. RIA không nhằm “hợp thức hóa” quyết định có sẵn, mà giúp lựa chọn giải pháp tối ưu ngay từ đầu thông qua chuẩn hóa phương pháp, dữ liệu dùng chung và kiểm soát chất lượng. Thứ ba, tham vấn sớm, thực chất và hai chiều xuyên suốt quá trình xây dựng chính sách để tạo sự đồng thuận xã hội. Thứ tư, tăng cường kiểm soát chất lượng quy định bằng bộ tiêu chí đánh giá RIA, tính hợp pháp và tính khả thi; cơ quan thẩm định phải kiên quyết trả lại hồ sơ chưa đạt yêu cầu và công khai kết quả. Thứ năm, tập trung vào khả năng thực thi và tuân thủ từ khâu thiết kế đến cơ chế theo dõi rủi ro. Thứ sáu, thực hiện đánh giá sau ban hành để kịp thời rà soát, sửa đổi hoặc loại bỏ quy định không còn phù hợp. Thứ bảy, bảo đảm sự phù hợp với thông lệ quốc tế và khu vực nhằm giảm rào cản thương mại, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Bảy nguyên tắc trên không xa lạ với Việt Nam bởi đã từng bước hiện diện trong quy trình lập pháp. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là khoảng cách giữa quy định và thực thi.
Câu chuyện xoay quanh chính sách thuế đối với hộ kinh doanh thời gian qua là một minh chứng sống động. Từ ngày 1/1/2026, khi bỏ thuế khoán, ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng được nâng lên 500 triệu đồng/năm theo Nghị định số 68/2026/NĐ-CP. Chỉ chưa đầy hai tháng sau, Nghị định số 141/2026/NĐ-CP tiếp tục nâng ngưỡng không chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân lên 1 tỷ đồng/năm. Việc phải liên tục sửa đổi quy định cho thấy đánh giá tác động ban đầu chưa thực sự đầy đủ. Khảo sát của VCCI vào tháng 4/2026 phản ánh rõ thực tế này: tới 81,5% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu trong năm 2025, chỉ 13,9% nắm rõ quy định mới, trong khi gánh nặng chi phí thuê kế toán lên tới 68% và phần lớn hộ gặp khó khăn về nghiệp vụ thuế.
Nếu vận dụng GRP vào trường hợp này, ngay từ khâu soạn thảo, cơ quan chức năng cần phối hợp với cơ quan thuế địa phương để đánh giá năng lực thực thi; thực hiện RIA nhận diện chi phí tuân thủ; đồng thời tham vấn thực chất để thấu hiểu “sức khỏe” của hộ kinh doanh, từ đó thiết kế ngưỡng thuế và lộ trình hợp lý. Khâu thẩm định sẽ kịp thời phát hiện những thủ tục chưa phù hợp với quy mô hộ nhỏ. Mục tiêu chính sách có thể đúng, nhưng GRP sẽ bảo đảm phương án triển khai không gây “sốc” cho đối tượng chịu tác động. Việc quy định sau đó phải điều chỉnh cũng cho thấy tầm quan trọng của cơ chế rà soát hậu kiểm. Quản lý chặt chẽ nhưng không làm bóp nghẹt sinh kế chính là đích đến cuối cùng của GRP.
Áp dụng GRP không đồng nghĩa với việc sao chép máy móc kinh nghiệm quốc tế, mà là sự vận dụng sáng tạo, phù hợp với thể chế Việt Nam. Trọng tâm là nâng cao năng lực phân tích RIA, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường giám sát sau thi hành, đồng thời phát triển dữ liệu số phục vụ theo dõi tuân thủ và tiếp nhận kiến nghị qua Cổng Pháp luật quốc gia cùng Cổng Dịch vụ công quốc gia. Suy cho cùng, GRP chính là phương thức “làm luật cho tốt” theo chu kỳ cải tiến liên tục, tạo động lực thiết thực đưa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW đi vào cuộc sống.
