- Phóng viên: Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đang được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước đột phá. Ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của Nghị quyết này và vị thế của đội ngũ doanh nhân hiện nay?
Ông Nguyễn Cảnh Hồng: Tôi cho rằng chúng ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó doanh nhân không chỉ tổ chức sản xuất, kinh doanh mà ngày càng trở thành một lực lượng trực tiếp góp phần tạo dựng sức mạnh kinh tế của đất nước. Nghị quyết 68 vì thế có ý nghĩa rất lớn, bởi đã khẳng định rõ hơn vai trò và vị thế của kinh tế tư nhân, đồng thời mở ra một không gian phát triển mới cho doanh nghiệp và doanh nhân Việt Nam.
Nếu nói “thiên thời, địa lợi”, thì “thiên thời” là vận hội phát triển mới của đất nước; còn “địa lợi” là những chủ trương, cơ chế, chính sách đang từng bước tạo dựng môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp phát triển.
Khi khu vực tư nhân được đặt ở một vị thế mới, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là phải có một cơ chế tương xứng để khơi thông nguồn lực, để những người có năng lực, khát vọng có thể mạnh dạn đầu tư, đổi mới và làm những việc lớn.
Thực tế cho thấy ngày càng nhiều công trình, dự án lớn có sự tham gia của khu vực tư nhân. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng; doanh nghiệp phải phát huy nguồn lực, năng lực quản trị và khả năng tổ chức thực hiện. Nói cách khác, chính sách mở ra cánh cửa, nhưng doanh nhân phải có đủ bản lĩnh, năng lực và trách nhiệm để bước qua cánh cửa đó.
Một yêu cầu mới đặt ra đối với chính đội ngũ doanh nhân: đã được trao thêm niềm tin và không gian phát triển thì phải chứng minh bằng những kết quả thực chất, bằng sản phẩm, việc làm, năng suất, công nghệ và những đóng góp cụ thể cho đất nước.
- Ông nhấn mạnh đòi hỏi doanh nhân chuyển từ tư duy kinh doanh đơn lẻ sang tư duy kiến tạo. Sự chuyển đổi này cần được cụ thể hóa như thế nào trong cách quản trị và định hướng phát triển doanh nghiệp?
Khi vị thế của kinh tế tư nhân được nâng lên, doanh nhân càng không thể chỉ nghĩ làm sao để doanh nghiệp mình tồn tại và có lợi nhuận, mà phải nghĩ lớn hơn: tạo ra giá trị gì cho khách hàng, người lao động, đối tác, cho ngành và lớn hơn là cho đất nước.
Đó chính là chuyển từ tư duy kinh doanh đơn lẻ sang tư duy kiến tạo; từ tận dụng cơ hội sang chủ động tạo ra cơ hội.
Với doanh nghiệp, thay đổi tư duy cuối cùng phải được thể hiện bằng cách thức phát triển. Không thể chỉ phát triển từng hoạt động riêng rẽ, mà phải xây dựng một hệ sinh thái trong đó các lĩnh vực bổ trợ, kết nối và tạo thêm giá trị cho nhau. Doanh nghiệp phải lớn lên bằng năng lực thực chất, chứ không chỉ bằng quy mô.
Nghị quyết 68 đặt mục tiêu kinh tế tư nhân tăng trưởng bình quân 10-12%/năm,
đóng góp khoảng 55-58% GDP vào năm 2030. Theo tôi, không chỉ cần thêm doanh nghiệp, mà cần những doanh nghiệp đủ sức lớn lên, đổi mới và tạo ra giá trị cao hơn.
Vì vậy, tư duy quản trị cũng phải thay đổi: từ quản lý từng đơn vị sang quản trị tổng thể; từ chạy theo doanh thu sang chú trọng hiệu quả, năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn; từ thị trường trong nước hướng tới khu vực và quốc tế.
Lợi thế lao động giá rẻ không thể là nền tảng cho một hành trình dài. Muốn đi xa, doanh nghiệp Việt Nam phải dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng năng suất, xây dựng thương hiệu, chất lượng và năng lực quản trị. Đó mới là con đường để doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh một cách bền vững.
- Năng suất lao động của Việt Nam chỉ ở mức trung bình, trong khi lợi thế lao động giá rẻ không còn đủ để doanh nghiệp cạnh tranh. Theo ông, doanh nghiệp cần thay đổi thế nào để nâng năng suất và tạo ra lợi thế mới?
Không thể nhìn năng suất lao động chỉ từ phía người lao động. Con người là một yếu tố rất quan trọng, nhưng năng suất còn phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức công việc, thiết kế quy trình, quản trị nguồn lực và ứng dụng công nghệ.
Cùng một số lượng con người, nếu tổ chức, quản trị và công nghệ đều tốt hơn thì hoàn toàn có thể tạo ra năng suất lớn hơn. Muốn tăng năng suất phải bắt đầu từ bên trong doanh nghiệp: từ tổ chức, quản trị, quy trình đến công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực.
Đặc biệt, AI đang làm thay đổi rất nhanh cách doanh nghiệp vận hành. AI không còn đơn thuần là một công cụ hỗ trợ, mà đang trở thành một yếu tố thay đổi phương thức quản trị, sản xuất và triển khai công việc. Doanh nghiệp không thể chỉ nói về “chuyển đổi số”, mà phải đưa AI vào từng “tế bào” của tổ chức, từ quản trị đến sản xuất, kinh doanh và phục vụ khách hàng.
Trong bối cảnh tốc độ thay đổi công nghệ rất mạnh, doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi nhanh hơn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thật sự tạo ra lợi thế khi doanh nghiệp làm chủ được công nghệ, tổ chức được sản xuất và kiểm soát được chất lượng. Nhà nước cần bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, nhưng doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào bảo hộ. Doanh nghiệp phải tự tối ưu hóa, giảm chi phí, nâng năng suất và từng bước làm chủ công nghệ lõi.
Tôi luôn cho rằng: làm sản xuất thì chất lượng là máu, còn uy tín là oxy. Có thể một doanh nghiệp tăng trưởng rất nhanh bằng nhiều cách, nhưng nếu không có chất lượng và uy tín thì không thể đi đường dài.
- Nghị quyết 68 khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nhân và khu vực kinh tế tư nhân cần làm gì để biến vị thế đó thành sức bật thật sự cho tăng trưởng?
Theo tôi, đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số cần trả lời được câu hỏi: nguồn lực nào tạo ra tăng trưởng và tạo ra bao nhiêu giá trị? Muốn vậy, phải nhận diện đúng những điểm nghẽn, những ngành, lĩnh vực, doanh nghiệp có khả năng tạo ra giá trị lớn và tập trung nguồn lực để khơi thông những điểm nghẽn đang cản trở họ phát triển. Ở cấp địa phương cũng vậy.
Nhưng xác định đúng “đầu kéo” mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là tăng trưởng phải thực chất và bền vững. Tăng trưởng không thể chỉ bằng vốn, mở rộng quy mô mà phải được tạo ra từ sản phẩm tốt hơn, năng suất cao hơn, nhiều việc làm hơn và giá trị gia tăng lớn hơn. Doanh nhân cần nhìn xa hơn lợi ích của riêng doanh nghiệp mình. Một doanh nghiệp phát triển tốt phải tạo ra giá trị cho khách hàng, tạo thu nhập và cơ hội cho người lao động, tạo thị trường cho đối tác, thúc đẩy doanh nghiệp phụ trợ và đóng góp cho cộng đồng. Khi đó, tăng trưởng của từng doanh nghiệp mới cộng hưởng thành sức mạnh của nền kinh tế.
Về phía Nhà nước, chủ trương phải được chuyển hóa thành chính sách và chính sách phải đi được vào thực tiễn. Doanh nghiệp cần một môi trường ổn định, minh bạch và có thể dự đoán để dám đầu tư dài hạn. Một quyết định đầu tư lớn không thể được xây dựng trên một môi trường mà những yếu tố nền tảng thay đổi quá nhanh hoặc thiếu nhất quán.
Tôi đánh giá cao tinh thần đổi mới tư duy và phương thức điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong thời gian qua, theo hướng chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển.
Theo tôi, tư duy kiến tạo trước hết là tạo dựng một hành lang pháp lý thông thoáng, cơ chế phù hợp và môi trường vận hành thuận lợi, để doanh nghiệp có không gian phát huy nguồn lực. Chính sách tốt là điều kiện cần; năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của doanh nhân mới là điều kiện để biến cơ hội thành giá trị thực.
- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh doanh nhân là những “chiến sĩ trên mặt trận kinh tế”. Từ thông điệp này, ông nhìn nhận như thế nào về vai trò của doanh nhân?
Tôi cho rằng cách gọi doanh nhân là “chiến sĩ trên mặt trận kinh tế” đặt ra một yêu cầu rất rõ: doanh nhân phải vươn mình, đổi mới tư duy, dám đi trước và dám chịu trách nhiệm, doanh nghiệp phải nghĩ sâu làm lớn.
“Mặt trận” của doanh nhân hôm nay là thị trường, sản xuất, công nghệ và cạnh tranh. Ở đó không có chỗ cho sự chủ quan. Mỗi doanh nhân phải có chiến lược, có bản lĩnh, có khả năng ứng phó với biến động và quan trọng nhất là có năng lực thực thi.
Nhưng doanh nhân không chỉ đứng trước thử thách để phòng thủ, phải chủ động tạo ra cơ hội, mở ra dư địa phát triển mới và đưa doanh nghiệp tiến lên bằng năng lực thực chất.
Trong một thị trường thay đổi từng ngày, đứng yên cũng có nghĩa là tụt hậu; phát triển chậm cũng có thể trở thành tụt hậu. Vì vậy, doanh nhân phải liên tục học hỏi, tự nâng mình lên và dám đi trước.
Việt Nam cần có những doanh nghiệp trở thành “sếu đầu đàn” - không chỉ lớn về quy mô mà phải đủ năng lực dẫn dắt. Doanh nghiệp đầu đàn phải tạo thị trường, kết nối doanh nghiệp phụ trợ, hình thành chuỗi giá trị và cùng nâng sức cạnh tranh của cả hệ sinh thái. Doanh nghiệp Việt cần chuyển từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết để cùng phát triển.
Và trên hết, tôi nghĩ doanh nhân hôm nay cần có “Tâm” và “Tầm”. Có “Tâm” để làm ăn tử tế, giữ chữ tín, tôn trọng người lao động, khách hàng và cộng đồng. Có “Tầm” để nhìn xa, dám đầu tư cho tương lai, dám làm những việc lớn và đặt lợi ích của doanh nghiệp trong lợi ích chung của đất nước.
Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển với những yêu cầu cao hơn về tốc độ, chất lượng và sức cạnh tranh. Tôi tin rằng khi mỗi doanh nhân đều có khát vọng làm lớn, làm thật, làm tốt và làm có trách nhiệm, thì sức mạnh cộng hưởng của cộng đồng doanh nghiệp sẽ trở thành một động lực quan trọng đưa đất nước tiến lên.
- Xin cảm ơn ông!
