Ông Nguyễn Duy Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Chứng khoán SSI (SSI) - người gắn bó với TTCK Việt Nam ngay từ giai đoạn sơ khai - chia sẻ những nhìn nhận về vai trò của thị trường trong tiến trình đổi mới kinh tế cũng như triển vọng phát triển trong thời gian tới.
Phóng viên: Nhìn lại chặng đường phát triển 25 năm qua của TTCK Việt Nam, ông đánh giá thế nào về đóng góp của thị trường đối với nền kinh tế trong quá trình đổi mới?
Ông Nguyễn Duy Hưng: Theo tôi, sự ra đời của TTCK trước hết là một bước phát triển quan trọng trong tư duy đổi mới của Đảng và Nhà nước, khi Việt Nam chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Trong tiến trình khoảng 40 năm đổi mới, sau những dấu mốc như đường lối Đổi mới hay Luật Doanh nghiệp, sự hình thành của TTCK hơn 25 năm trước đã trở thành một cấu phần quan trọng của nền kinh tế thị trường hiện đại.
TTCK không chỉ mở ra thêm một kênh huy động vốn cho doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là góp phần hình thành các chuẩn mực minh bạch trong hoạt động kinh tế: minh bạch hóa doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chuẩn mực quản trị và phát triển thị trường. Khi tham gia thị trường, doanh nghiệp phải kiểm toán, phải công bố báo cáo tài chính và tuân thủ các quy định về công bố thông tin, quản trị. Những chuẩn mực đó dần lan tỏa ra toàn bộ nền kinh tế.
Nếu đặt một câu hỏi ngược lại: nếu Việt Nam không có TTCK thì nền kinh tế sẽ ra sao? Có lẽ khi đó chúng ta sẽ khó hình thành được một hệ thống doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn, khó thiết lập được các chuẩn mực minh bạch trong quản trị doanh nghiệp và cũng khó có một kênh huy động vốn hiệu quả cho phát triển.
Trước đây, việc huy động vốn cho đầu tư là rất khó khăn. Có thời điểm, để vay được chỉ vài triệu USD từ nước ngoài cũng phải có những đoàn công tác cấp cao của Chính phủ đi đàm phán. Nhưng ngày nay, thông qua TTCK, doanh nghiệp có thể huy động những khoản vốn lớn hơn nhiều, từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu USD.
TTCK cũng gắn chặt với quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Theo tôi, yếu tố sở hữu là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là minh bạch hóa và nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có nhiều cổ đông tham gia, sẽ có thêm cơ chế giám sát và thêm tiếng nói trong quản trị, từ đó hoạt động trở nên chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
Thực tế có thể thấy rõ điều này qua nhiều dẫn chứng. Chẳng hạn như Vinamilk, từ một doanh nghiệp nhà nước quy mô không lớn đã trở thành một trong những doanh nghiệp trụ cột của TTCK sau khi cổ phần hóa. Hay các ngân hàng thương mại nhà nước trước đây, khi chưa cổ phần hóa thì chưa có nhiều chuẩn mực minh bạch như hiện nay. Nhưng sau khi cổ phần hóa - dù tỷ lệ cổ phần bán ra bên ngoài đôi khi chỉ 20-30% - toàn bộ hoạt động của ngân hàng đã phải kiểm toán, công bố thông tin và minh bạch hơn về lợi nhuận, nghĩa vụ thuế cũng như các đóng góp cho xã hội.
Nhìn tổng thể, TTCK đã góp phần thúc đẩy quá trình minh bạch hóa nền kinh tế, nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp và tạo thêm một kênh huy động vốn quan trọng cho tăng trưởng. Nhờ đó, nền kinh tế dần hình thành những doanh nghiệp có quy mô lớn hơn, vận hành theo chuẩn mực hiện đại và có khả năng cạnh tranh tốt hơn.
- Theo ông, TTCK có vai trò như thế nào đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay và sự xuất hiện của nhiều tỷ phú Việt Nam trong xếp hạng của Forbes có ý nghĩa gì?
Gần đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Theo tôi, TTCK cũng chính là một trong những động lực lớn giúp khu vực kinh tế tư nhân phát triển, vì nó tạo ra không gian huy động vốn và mở rộng quy mô cho doanh nghiệp.
Nếu nhìn lại 40 năm Đổi mới và 25 năm phát triển của TTCK, có thể thấy những bước đi này diễn ra khá kịp thời. Ở giai đoạn đầu, việc hình thành TTCK giúp mở ra một kênh huy động vốn mới cho nền kinh tế. Còn ở giai đoạn hiện nay, khi các chủ trương và nghị quyết mới được ban hành, điều quan trọng là nâng tầm thị trường và nâng tầm nền kinh tế.
Việc “nâng tầm” này rất quan trọng. Khi chúng ta đã xác định được con đường phát triển và đã có kinh nghiệm vận hành nền kinh tế thị trường, thì bước tiếp theo là nâng nền kinh tế lên một chuẩn mực cao hơn, để hướng tới một nền kinh tế tự chủ, vững mạnh và hội nhập sâu hơn.
Có thể thấy rõ rằng khu vực kinh tế tư nhân đang ngày càng đóng góp lớn hơn vào nền kinh tế. Dù trong thực tế, khả năng tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn hay các nguồn tài nguyên khác đôi khi vẫn còn những hạn chế nhất định, nhưng sức sống và khả năng phát triển của khu vực này là rất mạnh mẽ.
Khi Đảng ban hành Nghị quyết 68 không chỉ tạo điều kiện cho một số doanh nghiệp lớn, mà mở rộng cơ hội cho toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân tiếp cận nguồn lực và phát triển theo đúng tinh thần của nền kinh tế thị trường. Nếu làm được điều đó, theo tôi, đây sẽ là một bước tiến lớn trong việc nâng tầm quản trị quốc gia cũng như nâng tầm nền kinh tế.
Trong những năm gần đây, TTCK cũng chứng kiến sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp lớn và cả những tỷ phú mới. Theo tôi, điều đáng chú ý không phải chỉ là số lượng tỷ phú tăng lên, mà quan trọng hơn là sự hình thành của những doanh nghiệp có quy mô lớn, đủ năng lực đảm nhận những vai trò trụ cột trong nền kinh tế. Dĩ nhiên, mỗi doanh nghiệp lớn đều gắn với những doanh nhân lớn, và đó cũng là một phần tự nhiên của quá trình phát triển kinh tế. Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là sự trưởng thành của các doanh nghiệp và của thị trường.
- Theo ông, việc nâng hạng TTCK có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của thị trường, yêu cầu đặt ra với nhà quản lý và tâm thế của nhà đầu tư?
Tổ chức hàng đầu thế giới về chỉ số tài chính FTSE Russell đã thông báo nâng hạng TTCK Việt Nam từ nhóm cận biên (Frontier Market) lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market), có hiệu lực từ ngày 21/9/2026. Tôi cho rằng, việc được nâng hạng không phải là một “món quà” mà đơn giản là sự ghi nhận khi chúng ta đạt được các chuẩn mực cần thiết.
Khi đạt được những chuẩn mực đó và được thị trường quốc tế công nhận, chúng ta sẽ bước lên một “tầng nấc” phát triển mới. Và khi đã ở một tầng nấc mới, các doanh nghiệp, nhà đầu tư và toàn bộ thị trường lại có động lực để tiếp tục nâng mình lên cao hơn.
Thị trường tài chính luôn tồn tại cả yếu tố tích cực lẫn những hành vi tiêu cực. Điều quan trọng nhất là mức độ minh bạch và hệ thống giám sát của thị trường.
Trong bất kỳ thị trường nào cũng sẽ luôn tồn tại những người đầu cơ, những người lướt sóng. Trên TTCK có nhiều loại nhà đầu tư: có người đầu tư dài hạn, có người đầu tư chuyên nghiệp, cũng có người chỉ tham gia với mục tiêu đầu cơ ngắn hạn.
Theo tôi, có hai yếu tố quan trọng. Thứ nhất là truyền thông và cảnh báo rủi ro. Cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các công ty chứng khoán, cùng với báo chí và truyền thông đều có vai trò cung cấp thông tin minh bạch và cảnh báo kịp thời cho nhà đầu tư. Thứ hai, bản thân nhà đầu tư phải tự học hỏi và trưởng thành theo thời gian. Những doanh nghiệp hay sản phẩm không minh bạch rồi cũng sẽ bộc lộ vấn đề, và nhà đầu tư sẽ tự điều chỉnh lựa chọn của mình.
Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để hình thành một tâm thế đầu tư lành mạnh hơn, tức là đầu tư để góp vốn vào doanh nghiệp và hưởng lợi nhuận ổn định trong dài hạn, thay vì chỉ “lướt sóng” ngắn hạn? Bên cạnh minh bạch, cơ quan quản lý cần hoàn thiện hệ thống giám sát và xử lý nghiêm các sai phạm. Việc tăng cường hậu kiểm, xử lý rõ ràng các hành vi thao túng giá hay vi phạm công bố thông tin là bước đi tất yếu để thị trường lành mạnh hơn. Tuy nhiên, việc xử lý cần theo tinh thần “đánh chuột nhưng không làm vỡ bình quý”. Với tinh thần đó, phải bảo đảm kỷ cương nhưng tránh gây hoang mang hoặc hình sự hóa các quan hệ kinh tế.
Tôi cho rằng mọi sản phẩm cần được công bố rõ ràng về rủi ro và lợi ích ngay từ đầu, để nhà đầu tư hiểu mình đang tham gia vào điều gì. Đồng thời, hệ thống quản lý, cơ chế công bố thông tin và sự trưởng thành của nhà đầu tư cũng cần tiếp tục được nâng lên, để thị trường phát triển ổn định và bền vững hơn. Nhà đầu tư thường nhìn vào biến động giá lên xuống trong ngắn hạn. Nhưng vai trò quan trọng nhất của TTCK vẫn là huy động vốn cho nền kinh tế.
- Với việc TTCK Việt Nam được nâng hạng, ông đánh giá thế nào về triển vọng trong thời gian tới?
Về triển vọng TTCK trong thời gian tới, có một điều rất rõ: nếu Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, thí dụ tăng trưởng GDP ở mức hai con số thì nguồn vốn cho tăng trưởng đó không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng.
Nếu GDP tăng trưởng khoảng 10%, thông thường tín dụng phải tăng khoảng 20-25%. Điều đó sẽ tạo áp lực rất lớn lên hệ thống ngân hàng thương mại. Vì vậy, phần vốn còn lại tất yếu phải đến từ thị trường vốn, trong đó có TTCK.
Chính vì vậy, trong giai đoạn tới, TTCK không chỉ đơn thuần là một kênh huy động vốn như trước đây, mà cần được phát triển trở thành hạ tầng tài chính quan trọng của nền kinh tế, giống như ở các quốc gia phát triển. Đó vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với TTCK, nền kinh tế và cả cơ quan quản lý.
Thực tế, trên thế giới không có nhiều quốc gia có thể đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức khoảng 10% mỗi năm. Vì vậy, khi các nhà đầu tư tìm kiếm những cơ hội với quy mô vốn lớn, họ thường hướng sự quan tâm tới những thị trường như vậy. Vì thế, Việt Nam đang nằm trong “tầm ngắm” của nhiều nhà đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, theo tôi điều quan trọng không phải là tiền đến từ đâu, mà là chúng ta quản trị dòng vốn đó như thế nào, để nguồn lực được sử dụng hiệu quả và phục vụ cho sự phát triển của nền kinh tế.
- Trân trọng cảm ơn ông!
