Nhắc đến thể thao trường học, người ta thường nghĩ đến các hội thao mang tính phong trào, “đến hẹn lại lên” rồi khép lại. Trong hơn 40 năm, kể từ khi ra đời năm 1982, Hội khỏe Phù Đổng vẫn là sân chơi thể thao học đường cấp quốc gia duy nhất. Nhưng chu kỳ tổ chức 4 năm một lần khiến công tác theo dõi và bồi dưỡng tài năng trẻ gặp nhiều hạn chế và sự kiện chủ yếu mang tính phong trào và khuyến khích rèn luyện thể chất cho học sinh.
Tuy nhiên, năm 2025 đã đánh dấu bước tiến mới của thể thao học đường Việt Nam khi Giải Thể thao học sinh phổ thông toàn quốc lần đầu được tổ chức tại Huế. Một sân chơi được kỳ vọng tổ chức thường xuyên hơn, giúp duy trì tính liên tục trong đào tạo và phát hiện tài năng. Đây cũng là mắt xích quan trọng trong xây dựng hệ thống thi đấu học đường bài bản, góp phần tạo dựng môi trường giáo dục năng động và thúc đẩy phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần cho thế hệ trẻ.
Đến năm 2026 tại Lâm Đồng, giải đấu đã thu hút sự tham gia của hơn 2.000 học sinh đến từ 30 đoàn trên cả nước. Các vận động viên (VĐV), đều từ 18 tuổi trở xuống và đang theo học tại các trường phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên trong hệ thống giáo dục quốc dân, được phân chia theo ba nhóm: Tiểu học, THCS và THPT.
Điểm khác biệt của giải đấu với những giải phong trào học đường là cách thức tổ chức với 5 môn thi đấu: bơi, điền kinh, cầu lông, bóng bàn và võ cổ truyền. Trong đó, mỗi VĐV chỉ được thi đấu một môn và giới hạn số nội dung đăng ký để bảo đảm chất lượng chuyên môn cao nhất. Đặc biệt, cơ chế phân hệ thi đấu: bơi và điền kinh được tổ chức ở cả hệ nâng cao và hệ phong trào, trong khi các môn còn lại thi đấu theo hệ phong trào. Cách phân loại này giải quyết một vấn đề tồn tại lâu nay của thể thao học đường, đó là sự chênh lệch trình độ giữa học sinh được đào tạo bài bản tại các trung tâm năng khiếu với học sinh chỉ luyện tập thể dục thông thường. Khi được tách biệt, tính công bằng và động lực tham gia đều sẽ cải thiện đáng kể, học sinh phong trào không còn e ngại “chưa đấu đã thua”, trong khi các tài năng thể thao có một sân chơi đỉnh cao đúng nghĩa để cọ xát.
Bên cạnh đó, các nội dung điền kinh được thiết kế theo từng cấp học và chuẩn hóa theo độ tuổi, hệ thi đấu với các nội dung chạy, nhảy, đẩy tạ và tiếp sức. Cách xây dựng này cho thấy giải đấu đang tiệm cận các tiêu chuẩn tổ chức thể thao chuyên nghiệp, thay cho mô hình áp dụng chung như trước.
Theo Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh, việc nâng cao tầm vóc, thể trạng, sức bền của thế hệ trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tương lai và vị thế của đất nước. Để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, cần phát triển toàn diện trí tuệ và thể chất cho học sinh. Vì vậy, các cơ sở giáo dục cần đổi mới giáo dục thể chất, phát triển câu lạc bộ thể thao học đường, các địa phương tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất và chú trọng phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, góp phần tạo nguồn VĐV cho thể thao thành tích cao.
Song, bên cạnh những kết quả tích cực, giới chuyên gia cũng chỉ ra hai thách thức lớn là sự chênh lệch điều kiện tập luyện giữa các địa phương và cơ chế bồi dưỡng tài năng sau giải đấu. Việc đoàn Thành phố Hồ Chí Minh giành ngôi nhất toàn đoàn ở cả 5 môn thi đấu cho thấy hiệu quả đầu tư bài bản, đồng thời phản ánh khoảng cách về điều kiện phát triển thể thao học đường giữa các vùng, miền.
Nếu không có giải pháp đồng bộ, từ đầu tư sân bãi, trang thiết bị cho đến đào tạo giáo viên thể dục ở vùng sâu, vùng xa, nguy cơ giải đấu trở thành “cuộc chơi” của một số địa phương có tiềm lực là có thể xảy ra, đi ngược lại tinh thần phổ cập mà giải đấu hướng tới. Bên cạnh đó, việc thiếu một lộ trình rõ ràng để những tài năng được phát hiện tại giải tiếp tục được bồi dưỡng, kết nối với các trung tâm huấn luyện chuyên nghiệp cũng là vấn đề cần lời giải cụ thể trong các mùa giải tiếp theo, nếu không nguồn “hạt giống” quý giá này có nguy cơ bị lãng phí.
