World Cup và ẩn số từ những “cây trường sinh”

Đó là do sự tiến bộ vượt bậc của khoa học công nghệ và y học thể thao giúp kéo dài tuổi nghề của các cầu thủ. Các cầu thủ bóng đá không còn uống cả chục vại bia mỗi khi được xả trại. Sự hiểu biết về phục hồi, giãn cơ, phòng ngừa và trị liệu chấn thương đều đã nâng lên một tầm cao mới. Số lượng “cây trường sinh” trong giới cầu thủ không còn hiếm hoi như trước kia. Một phần khác là do việc mở rộng quy mô giải đấu lên 48 đội, giúp những đội bóng xếp hạng 69 thế giới như Cape Verde của thủ môn Vozinha (sinh năm 1986) có vé.

Nhưng dù ở thời đại nào, vai trò của các ông lão tuổi 40 chưa bao giờ là chạy thay phần đàn em, mà là cung cấp giải pháp hữu hiệu nhất mà vẫn không làm ảnh hưởng đến chất lượng thể lực của tập thể.

Trong lịch sử World Cup, rất nhiều câu chuyện về những cầu thủ chạm ngưỡng 40, như thủ thành Dino Zoff của tuyển Italy năm 1982. Chịu nhiều chỉ trích ở giải đấu năm 1978, nhưng pha đổ người cứu thua xuất thần trước cú đánh đầu của Oscar ở những phút cuối trận thắng Brazil 3-2 đã đưa Dino Zoff vào hàng ngũ những thủ thành vĩ đại nhất lịch sử. Và cũng chẳng có gì ngạc nhiên khi những thủ môn chạm ngưỡng 40 khác như Pat Jennings (Bắc Ireland) năm 1986, Peter Shilton (Anh) năm 1990 và Ali Boumnijel (Tunisia) năm 2006 được trao trọng trách bắt chính trong khung gỗ. Vốn dĩ, thủ môn là vị trí ít đòi hỏi thể lực nhất nhưng lại đề cao kinh nghiệm và khả năng giữ điềm tĩnh nhất ở trên sân.

Ngoài những thủ môn xuất sắc trên, các trường hợp của Essam El-Hadary (Ai Cập) năm 2018 hay Faryd Mondragón (Colombia) năm 2014 lại là những người được ra sân tại World Cup như một ân huệ vì đã cống hiến hết mình cho đội tuyển.

Ngoại lệ duy nhất ở vị trí tấn công là Roger Milla. Huyền thoại tuyển Cameroon từng được huấn luyện viên (HLV) Valery Nepomnyashchy nhìn thấu kỹ thuật và bản năng ghi bàn để giao cho vai trò “siêu dự bị” khi hàng phòng ngự đối phương đã mỏi mệt tại World Cup 1990. Đến kỳ năm 1994, ở tuổi 42, ông tham gia giải đấu với tư cách tương tự, trở thành cầu thủ tấn công lớn tuổi nhất lịch sử ra sân từ băng ghế dự bị.

Và đến World Cup 2026, hẳn nhiên, không ai trong số Lionel Messi (Argentina), Cristiano Ronaldo (Bồ Đào Nha), Luka Modric (Croatia), Edin Dzeko (Bosnia & Herzegovina) hay các thủ môn như Manuel Neuer (Đức) và Guillermo Ochoa (Mexico) không đến Bắc Mỹ 2026 để dạo chơi hay để nhận “đặc ân” tuổi già. Vấn đề là, vai trò của họ ở đâu? Và họ sẽ được sử dụng như thế nào để mang lại lợi ích lớn nhất cho đội tuyển?

Lịch sử World Cup đã chứng minh một quy luật: Những tấm vé lọt vào chung kết hiếm khi thuộc về một đội hình quá trẻ hay quá già. Một tập thể thành công ở World Cup thường nằm trong độ tuổi “vàng”, từ 25 đến 27 tuổi, giúp cho một tập thể đạt được sự cân bằng hoàn hảo giữa khả năng bùng nổ, tốc độ của cơ bắp và kinh nghiệm cũng như sự tỉnh táo của lý trí.

World Cup là giải đấu của sự bào mòn. Những chuyến di chuyển kéo dài, áp lực từ kết quả và cảm giác rằng một sai lầm có thể kết thúc tất cả khiến đây trở thành một “nồi áp suất” khắc nghiệt hơn bất kỳ giải đấu nào khác. Chính vì vậy, sự cân bằng giữa sức trẻ và kinh nghiệm luôn là điều kiện tiên quyết để chinh phục chiếc cúp vàng.

Nói cách khác, chiếc cúp vô địch thường được nâng cao bởi các đội bóng có đủ kinh nghiệm để chịu đựng những áp lực khủng khiếp đó, nhưng vẫn sở hữu sự tươi mới để duy trì giấc mơ. Và khi trong đội hình sở hữu một ngôi sao khó lòng ngồi dự bị ở độ tuổi 40, vấn đề của những chiến lược gia trở nên phức tạp hơn nhiều.

​

Trường hợp của Messi mang lại một nghịch lý thú vị. Messi ở tuổi 39 không còn đủ thể lực để thi đấu ở cường độ cao, còn Argentina sẽ đến World Cup 2026 với độ tuổi trung bình là 28,91 - một trong những đội hình lớn tuổi nhất lần này.

Rõ ràng, cách tiếp cận xoay quanh việc giảm tối đa khối lượng vận động của Messi sẽ đối mặt với nhiều khả năng thất bại hơn so với kỳ World Cup 2022 mà Argentina lên ngôi. Nhưng thật khó để khẳng định chắc chắn rằng nhà đương kim vô địch sẽ chơi tốt hơn nếu loại bỏ số 10, người luôn sẵn sàng tỏa sáng với một đường chuyền xé toang hàng phòng ngự hoặc những khoảnh khắc thiên tài khác. Câu hỏi là liệu Argentina có còn đủ năng lượng để trả cái giá mang tên Messi thêm một kỳ World Cup nữa hay không?

Trước đó, cũng có một đội bóng thi đấu theo kiểu như vậy là tuyển Pháp năm 2006. Với tập thể có độ tuổi trung bình 28,4 thi đấu xoay quanh lão tướng Zinedine Zidane 34 tuổi, họ đã vào đến chung kết và chỉ chịu thua một đội tuyển trẻ hơn là Italia với trung bình... 28,1 tuổi!

Nói về Messi, không thể không nhắc đến Cristiano Ronaldo, nhưng câu chuyện của CR7 lại phức tạp hơn: Cái bóng danh tiếng của ngôi sao này có nguy cơ làm lệch cán cân của đội bóng có độ tuổi trung bình 27,2. Ở tuổi 41, phạm vi hoạt động của Ronaldo đã thu hẹp đáng kể và anh không còn sở hữu khả năng bùng nổ như thời đỉnh cao. Tại kỳ World Cup trước, khi anh phải nhường chỗ cho một Gonçalo Ramos trẻ trung, Bồ Đào Nha đã chơi với một nhịp độ thanh thoát, đầy sức sống và ghi tới 6 bàn. Thách thức lớn nhất bây giờ nằm ở việc tìm ra cách dung hòa giữa vị thế biểu tượng của Ronaldo và khả năng vận hành trơn tru của một tập thể đang ở độ tuổi chín nhất.

Tuy nhiên, nếu lật ngược lại lăng kính, sự chuyên nghiệp ở mức cực đoan của Ronaldo là một giá trị tinh thần mà ban huấn luyện Bồ Đào Nha muốn tận dụng. Vấn đề là, Bồ Đào Nha chỉ có thể chiến thắng nếu biết cách đặt Ronaldo trong vai trò phù hợp nhất với tập thể và họ sẽ phải làm điều này không chỉ với biến số là tính cách phức tạp của CR7 mà còn cả áp lực từ phía cổ động viên cùng dư luận.

Một thí dụ nữa từ lịch sử để HLV Roberto Martinez của Bồ Đào Nha cân nhắc. World Cup 1998, huyền thoại Bulgaria, Hristo Stoichkov đã qua đỉnh cao phong độ, thi đấu như một cái bóng vô hồn, vô kỷ luật đến mức tự ý rời đại bản doanh để đi du lịch Paris suốt 24 giờ ngay trước thềm trận đấu vòng bảng quyết định. Kết quả, Bulgaria thảm bại 1-6 trước Tây Ban Nha và Stoichkov bị truyền thông chỉ trích là trung tâm của mọi cuộc khủng hoảng và Bulgaria thất bại vì quá lệ thuộc vào danh tiếng đã cũ của ngôi sao số 1.

Suy cho cùng, kinh nghiệm chỉ mang lại sự thông tuệ để làm chủ cuộc chơi khi nó phục vụ cho lợi ích tối thượng của tập thể. Còn khi nó chỉ là cái bóng phản chiếu từ hào quang quá khứ, được níu giữ bởi cái tôi của các ngôi sao, niềm tin mù quáng của những người cầm quân hay áp lực từ dư luận, World Cup sẽ trừng phạt tất cả bằng sự tàn nhẫn vốn có của nó. World Cup cũng chưa bao giờ thuộc về người già mà dành cho những đội bóng biết đặt kinh nghiệm vào đúng vị trí của mình.