Cứng rắn với phí môi giới ngoại
Đi lao động xuất khẩu là một lựa chọn đầy hy vọng đối với những người dân ly nông ở nhiều làng quê của Việt Nam. Có điều, các doanh nghiệp xuất khẩu lao động (XKLĐ) thường giành giật các hợp đồng bằng việc đua nhau nâng phí môi giới ngoại, và đẩy gánh nặng ấy cho người lao động. Vậy nên, thông thường, mỗi lao động có hợp đồng từ hai đến ba năm phải mất một năm làm việc đầu tiên mới trả đủ số phí trước khi xuất cảnh.
Muốn lập lại trật tự trong thu phí, Bộ chủ quản đã yêu cầu các doanh nghiệp đưa lao động đi chỉ được thu mức phí cao nhất tổng cộng là 4.000 USD/người, trong đó phí môi giới tối đa chỉ được trả 1.500 USD/người cho hợp đồng ba năm. Cùng với yêu cầu này, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Hòa cũng đưa ra thông điệp rõ ràng: Sẽ dừng việc đưa lao động sang Đài Loan nếu phát hiện doanh nghiệp vi phạm. Tính đến nay, 18 cơ sở XKLĐ bị tạm dừng đưa lao động sang Đài Loan trong thời hạn từ hai đến sáu tháng, tám doanh nghiệp bị buộc dừng làm việc với các đối tác môi giới Đài Loan vi phạm...
Nhờ vào các biện pháp mạnh đó, các nhà môi giới Đài Loan đã phải giảm phí môi giới; các công ty XKLĐ trong nước cũng phải giảm những khoản thu phí dịch vụ. Nhiều cơ sở đưa lao động sang Đài Loan số lượng lớn như Công ty cổ phần phát triển nguồn nhân lực (LOD), Công ty cổ phần xuất khẩu lao động, thương mại và du lịch (TTLC)... xác nhận điều này.
So với nhiều lao động xuất khẩu sang Đài Loan, chị Hoàng Thị Hằng quê ở huyện Lương Tài (Bắc Ninh) là người khá may mắn. Hai tháng trước, khi mới đăng ký và tham gia lớp đào tạo tiếng Hoa để chờ tuyển dụng, chị Hằng được tư vấn là mức phí phải nộp khoảng 100 triệu đồng (tương đương với khoảng 5.000 USD), cộng thêm khoảng 10-20 triệu đồng (tương đương với 500- 1.000 USD) tiền đặt cọc. Nhưng đến nay, sau khi trúng tuyển hợp đồng sang làm việc tại một nhà máy ở thành phố Cao Hùng (Đài Loan, Trung Quốc), mức phí xuất cảnh của chị Hằng đã giảm được khoảng 20 triệu đồng. Câu chuyện này cho thấy một thực tế: khi cơ quan quản lý vào cuộc với những giải pháp cứng rắn, để thị trường được vận hành đúng đắn, thì những gánh nặng trên vai người dân hoàn toàn có thể được giảm nhẹ.
Thế nhưng, "cuộc chiến" giảm phí chưa dừng lại ở đó!
Vẫn bỏ lỏng phí môi giới nội
Phí môi giới luôn là khoản thu được các doanh nghiệp XKLĐ giữ bí mật, nhất là ở các thị trường được lao động Việt Nam ưa chuộng như Đài Loan, Nhật Bản... Lúc này, việc khống chế mức trần phí môi giới và xử lý nặng các doanh nghiệp vi phạm đã phần nào bình ổn được "nạn" gia tăng phí môi giới ngoại.
Song, người lao động vẫn chưa thể "thở phào nhẹ nhõm". Ổn định được phí môi giới ngoại, lại đến những nỗi ám ảnh "biến tướng" của phí môi giới trong nước. Ông Lê Nhật Tân, Phó tổng giám đốc LOD, cho biết: "Vẫn có nguy cơ chi phí bị đẩy lên bởi cách thức tách riêng một vài khoản phí trước đây vốn được tính gộp. Phí môi giới trong nước là dẫn chứng điển hình".
Theo tìm hiểu của Báo Nhân Dân cuối tuần, hầu hết các doanh nghiệp XKLĐ hiện tuyển lao động qua các "đầu nguồn". Đây thực chất là các đầu mối môi giới lao động tại các địa phương (hay còn gọi là "cò"), có thể là các cá nhân hoặc tổ chức. Với mỗi trường hợp người lao động "bay" được, công ty XKLĐ thường trả phí giới thiệu (thực chất là phí môi giới) cho "đầu nguồn" khoảng 500 USD/lao động. Chưa rõ công ty kiểm soát việc làm nêu trên có thu thêm tiền của người lao động hay không, nhưng với những thị trường lao động khó đi, chắc chắn môi giới nội có thu thêm tiền. Trước đây, khoản phí tạo nguồn 500 USD/người được doanh nghiệp XKLĐ thu từ người lao động và trả cho "đầu nguồn" nhưng nay được giao đứt cho bộ phận này tự thu, nhằm tránh bị vượt quá mức tổng thu theo quy định.
Ông Nguyễn Xuân An, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Xuất khẩu lao động (VAMAS) cho biết: Quy định của pháp luật về lĩnh vực XKLĐ là bắt buộc các doanh nghiệp phải trực tiếp tuyển dụng lao động, nhưng thật khó kiểm soát. Nghị định 95/2013/NĐCP quy định về mức xử phạt hành chính với các vi phạm trong lĩnh vực lao động cũng nói rõ mức phạt 40 triệu đồng nếu phát hiện doanh nghiệp XKLĐ không tuyển chọn trực tiếp. Tuy nhiên, các cơ quan quản lý hầu như chỉ phát hiện vi phạm qua các cuộc thanh tra thưa thớt, trong khi việc tuyển chọn qua các "đầu nguồn" thì rất phổ biến. Các cơ sở này không hoạt động đơn lẻ mà thậm chí có nhiều tầng nấc khác nhau, làm tăng thêm phí "đen" (loại phí môi giới trao tay, không có hóa đơn chứng từ nào xác nhận). "Thực chất, tổng chi phí xuất cảnh của người lao động chắc chắn sẽ còn giảm xuống hơn nữa nếu doanh nghiệp trực tiếp tuyển lao động, hoặc thừa nhận việc tuyển chọn lao động qua các môi giới nội nhưng quản lý thật tốt" - ông An nhận xét.
Những giải pháp cứng rắn của Bộ chủ quản để giảm phí môi giới ngoại cho lao động sang thị trường Đài Loan đang phát huy tác dụng, và có thể trở thành "hình mẫu" cho việc quản lý chi phí xuất cảnh của người lao động ở các thị trường khác. Tuy nhiên, chặng đường giảm thiểu những khoản phí "đen" kia còn rất dài và cần thêm những biện pháp cứng rắn, đồng bộ để hạn chế nạn "cò mồi" trong nước. Thị trường XKLĐ chỉ phát triển lành mạnh khi cơ quan quản lý cứng rắn với "phí ngoại", nhưng cũng không "lỏng tay" với "phí nội"! Đừng để những người lao động chưa kịp cầm được tấm vé đi qua cánh cửa thoát nghèo đã lại thêm nghèo...
