Thị trường thiếu ổn định
Thành lập năm 2018, HTX Tâm Anh (xã Phú Xuyên) khởi đầu với bảy thành viên và kinh doanh hai lĩnh vực chính gồm sản xuất, kinh doanh rau, củ, quả an toàn (ngành nghề chủ đạo) và phát triển du lịch sinh thái. Bên cạnh diện tích trồng các loại rau lên tới hơn 20 ha, HTX còn hoạt động chủ yếu qua việc kết nối sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ các sản phẩm nông sản, thực phẩm sạch, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. Dù quy mô sản xuất khá lớn, hướng phát triển rộng, song câu chuyện đầu ra cho nông sản vẫn là bài toán khiến các thành viên trăn trở.
Theo bà Đào Thị Lương, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX Tâm Anh, trước đây, nông sản chủ yếu tiêu thụ tại các chợ quê, đầu ra bấp bênh. Nay, để đưa sản phẩm vào siêu thị, cơ sở giáo dục, khu công nghiệp, cơ sở phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn VietGAP, sản phẩm đạt chứng nhận OCOP... Từ tìm hiểu quy định, hoàn thiện hồ sơ đến thực hiện các thủ tục, các thành viên gần như phải tự xoay xở, trong khi chi phí không nhỏ. Để đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất, đầu tư hạ tầng là một thách thức lớn. Mỗi sào rau trồng trong nhà kính có thể cần khoảng 200 triệu đồng, chưa kể chi phí nước, phân bón, nhân công.
“Với những người vốn quen với đồng ruộng nhưng hạn chế về kỹ năng thị trường và nguồn lực tài chính, các yêu cầu về tiêu chí đánh giá sản phẩm, thủ tục bảo hộ trở thành những “nút thắt” không dễ tháo gỡ. Vì vậy, để đưa được sản phẩm ra thị trường, HTX phải tự học, tự làm và tự xoay xở qua từng khâu” - bà Đào Thị Lương chia sẻ.
Cũng khó khăn ở khâu làm các thủ tục, đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất, bà Đặng Thị Hiên (sinh năm 1948), một hộ sản xuất rau theo tiêu chuẩn VietGAP tại khu vực Đầm Sen-Đồng Hoàng (phường Yên Nghĩa) cho biết: “Để bảo đảm kỷ luật sản xuất, tôi và các thành viên phải ghi chép chi tiết quá trình sản xuất của từng luống rau, mã các lô thuốc bảo vệ thực vật, thời gian sử dụng... Với những nông dân lớn tuổi, việc ghi chép và hoàn thiện hồ sơ mất nhiều thời gian, thậm chí trở thành áp lực, còn những hộ sản xuất nhỏ lẻ, họ không phải làm những điều này nhưng rau vẫn bán ra thị trường”.
Tại nhiều cơ sở sản xuất, dù đã tuân thủ chặt chẽ các quy định liên quan bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, nhưng vẫn thiếu kinh nghiệm đàm phán với siêu thị, kỹ năng xây dựng thương hiệu, marketing và nhất là nguồn vốn đầu tư cho khâu sau thu hoạch như kho lạnh, sơ chế, đóng gói, tem nhãn chuyên nghiệp. Không ít cơ sở, trong quá trình “tự bơi” đã hụt hơi, dừng hoạt động hoặc sản xuất co cụm.
Cần bệ đỡ để đi xa
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện cả nước có hơn 2.400 HTX, 540 tổ hợp tác, hơn 1.300 doanh nghiệp và khoảng 212 nghìn hộ nông dân tham gia các chuỗi liên kết. Tuy vậy, nhiều liên kết còn chưa bền vững, quy mô nhỏ lẻ, manh mún, chưa có đầu ra ổn định, chưa tạo được ảnh hưởng thật sự đến thị trường tiêu thụ.
Hiện thành phố Hà Nội duy trì khoảng 1.700 ha sản xuất, trong đó có khoảng
429 ha rau VietGAP, 149 ha rau được chứng nhận hữu cơ và 63,2 ha đang chuyển đổi theo hướng hữu cơ. Tuy nhiên, việc sản xuất rau an toàn hiện vẫn vướng ở ba điểm chính: quy mô, công nghệ và quản lý chuỗi. Vùng sản xuất chưa đáp ứng nhu cầu thị trường; ứng dụng công nghệ cao, nhà màng, nhà lưới còn hạn chế, khiến sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết.
Những khó khăn từ thực tế sản xuất cho thấy, để phát triển nông sản sạch, an toàn theo hướng bền vững, các HTX không thể chỉ dựa vào nỗ lực tự thân. Điều họ cần là một “bệ đỡ” đủ thực chất, từ vùng sản xuất, công nghệ đến vốn, thị trường và cơ chế hỗ trợ. Ông Nguyễn Văn Lai, thành viên sáng lập HTX Nông nghiệp xanh Hoàng Gia (phường Chương Mỹ) kiến nghị: “Do đầu ra bấp bênh, thường phải qua trung gian, khiến lợi nhuận thấp, nhiều cơ sở không cạnh tranh được về giá so với rau trôi nổi trên thị trường. Bởi thế, người nông dân cần có sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, nhà phân phối, đơn vị tiêu thụ và cơ quan quản lý” ■
Chính sách hỗ trợ sản xuất rau an toàn phải đi vào những nhu cầu thực tế của người nông dân. Từ hỗ trợ các hộ sản xuất đưa sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử; đồng thời nâng cao năng lực cho HTX và cơ sở sản xuất trong quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm thông qua các nền tảng số.
