Cuộc cách mạng trên sân đấu
Hệ thống ghi lại chuyển động mang tên SportVU, ban đầu dùng cho các trận bóng đá ở châu Âu. Năm 2008, STATS LLC mua lại công ty này. Những chiếc camera vốn sinh ra để bám theo đầu đạn tên lửa bắt đầu được treo lên trần các nhà thi đấu bóng rổ Mỹ.
Hệ thống này chụp sân đấu 25 lần mỗi giây, ghi tọa độ của từng cầu thủ, trọng tài và quả bóng, để lại khoảng một triệu dòng dữ liệu sau mỗi trận. Lần đầu tiên, giới huấn luyện biết một cú ném được thực hiện sau bao nhiêu nhịp dẫn bóng, với hậu vệ đối phương đứng cách bao xa, ở phút thứ mấy và sau bao nhiêu mét chạy.
Mùa 2010-2011, chỉ bốn đội chịu lắp đặt SportVU gồm Dallas Mavericks, Oklahoma City Thunder, Houston Rockets và San Antonio Spurs. Đây đều là những câu lạc bộ có bộ phận phân tích dữ liệu mạnh. Hai mùa sau, thêm 11 đội tham gia. Từ mùa giải 2013-2014, Giải bóng rổ nhà nghề Mỹ (NBA) quyết định bắt buộc toàn bộ 29 nhà thi đấu phải lắp đặt hệ thống này. Chi phí “ngốn” khoảng 100.000 USD/năm, do chính Ban tổ chức giải đấu chi trả.
Hệ thống lưu trữ dữ liệu khổng lồ này gần như ngay lập tức làm thay đổi diện mạo NBA. Bản đồ điểm rơi cho thấy cú ném hai điểm từ cự ly xa là lựa chọn tệ nhất trên sân, khó như ném ba điểm nhưng giá trị lại thấp hơn. Các đội lập tức lùi thêm một bước chân ra sau vạch.
Cách đây một thập niên, trung bình mỗi đội tung ra 22,4 cú ném ba điểm một trận; đến mùa 2024-2025, con số đó là 37,5. Mùa giải 2014-2015 là mùa đầu tiên số cú ném ba điểm vượt qua số cú ném hai điểm ngoài khu vực hình thang, và khoảng cách ấy nới rộng đều đặn từ đó.
Oklahoma City Thunder, một trong bốn đội lắp SportVU đầu tiên của NBA, nâng cấp hai tay ném ba xuất sắc hàng đầu lịch sử - James Harden và Kevin Durant - trong chính thời gian đó. Dallas Maverick và San Antonio Spurs thậm chí đã vô địch NBA gần như ngay sau khi sắm vai “chuột bạch” tại NBA cho công nghệ cách mạng này.
Không chỉ ở bóng rổ, chương trình Digital Athlete, do Giải bóng bầu dục nhà nghề Mỹ (NFL) xây dựng cùng Amazon Web Services, còn thu video và dữ liệu từ tập luyện, tập chiến thuật lẫn thi đấu, chạy hàng triệu mô phỏng để chỉ cho các đội thời điểm cầu thủ có nguy cơ chấn thương cao nhất, và toàn bộ 32 câu lạc bộ đều được truy cập cổng dữ liệu chung này. Từ việc mô phỏng 10.000 mùa giải, liên đoàn đã sửa luật phát bóng năm 2024 để triệt tiêu những tình huống va chạm tốc độ cao mà mô hình liên tục cảnh báo.
Một năm sau, số ca chấn động não trong mùa 2024 rơi xuống mức thấp nhất lịch sử, còn các ca căng cơ chi dưới gây mất thời gian thi đấu tiếp tục giảm. Tại những quốc gia như Mỹ, khoa học thể thao rõ ràng không dừng lại trong phòng tập, nó đi thẳng vào kết quả trên sân đấu, luật chơi, thậm chí cách tiếp cận. Đấy là cấp độ ứng dụng khoa học công nghệ cao nhất mà một nền thể thao có thể đạt tới.
Động cơ cho những đổi thay
Người Mỹ làm được như vậy vì họ có một động cơ rất sòng phẳng: Tiền. NBA là một dạng tài sản trị giá cả trăm tỷ USD, ban tổ chức giải cần tối ưu mọi công đoạn dù là nhỏ nhất để giải đấu càng đẻ thêm ra tiền. Giai đoạn cuối những năm 2000 đánh dấu thời điểm các trận đấu tại NBA diễn ra gần như giống nhau: các siêu sao với nền tảng thể chất vượt trội như LeBron James, Kobe Bryant, Kevin Garnett, Carmelo Anthony... liên tục tấn công rổ bằng các cú dunk rổ và ném hai điểm.
Sự vươn dậy của những cú ném ba điểm đầu những năm 2010 với SportVU hậu thuẫn về dữ liệu đã trực tiếp tạo nên đế chế mới Golden State Warriors với biểu tượng Stephen Curry. Đây là mẫu cầu thủ thấp và nhỏ con, so với tiêu chuẩn NBA, nhưng đạt hiệu quả tối đa trên bảng điểm. Hiện tại, câu lạc bộ được định giá 11 tỷ USD, cao nhất trong số 30 đội tại NBA. Curry ở tuổi 38 vẫn được coi là siêu sao giá trị hàng đầu giải đấu và đã là siêu sao ném ba điểm vĩ đại nhất lịch sử giải đấu.
Nếu có điều gì đáng để học trong câu chuyện này, đó phải là việc người Mỹ cho thấy thói quen đo lường liên tục hiệu quả hơn hẳn đo lường theo chiến dịch. Và họ không ngại ngần trong việc ngay lập tức biến mỗi phát hiện hữu ích thành hạ tầng dùng chung cho toàn bộ các bên tham gia thay vì đặc quyền của riêng đội bóng nào.
Trở lại với câu chuyện của hai nhà khoa học quen với việc dõi theo tên lửa, một ngày nọ ngước nhìn lên trần một nhà thi đấu và nghĩ rằng thứ mình đang nghiên cứu có thể dùng vào việc khác. Công nghệ thể thao tiên tiến nhất thế giới đã ra đời từ một sự dịch chuyển như thế. Không dễ dàng, lại bất quy tắc, nhưng hiệu quả gần như tuyệt đối.
Với Giải bóng bầu dục nhà nghề Mỹ, cầu thủ là tài sản trị giá hàng trăm triệu USD, nên mỗi ngày nằm ngoài sân là một khoản lỗ tính được bằng tiền. Mọi đồng đầu tư vào khoa học thể thao đều tự chứng minh hiệu quả trên bảng cân đối kế toán.
