Các ký họa, phác thảo của họa sĩ Ngọc Thọ có nội dung và tính sử liệu. Đây chính là một phần đời sống của ông. Về thời gian, chúng theo sát chu trình di chuyển của ông, trong những chuyến đi thực địa như làng quê Thư Thị, doanh trại quân đội, công xưởng đóng tàu Bạch Đằng, hầm mỏ Cẩm Phả… Về cuộc sống, chúng khắc họa chân thực những mối quan tâm của họa sĩ trong các khía cạnh: Tiếp xúc với con người và hội họa, các vấn đề sinh hoạt thường ngày, cường độ lao động, đặc trưng nghề nghiệp, sức khỏe và tinh thần… Về tư tưởng, chúng biểu thị thái độ nghiêm khắc và ý thức tôi luyện nghề nghiệp: Vẽ đi vẽ lại, khai thác các chiều kích và điểm nhìn nghệ thuật khác nhau của cùng một đối tượng, để tìm kiếm tinh thần của đối tượng bằng biểu thị riêng biệt của mình. Ký họa (và nhật ký) như là một đôi cánh chuyển tải ước mơ của ông, để ông có thể vừa răn mình bằng lời nói, vừa thực hành lý tưởng bằng nét cọ. Đó là cách để Ngọc Thọ tự đối thoại với chính mình và cũng có thể đó là cách để họa sĩ giữ được cốt cách thanh cao của mình trong cuộc sống vô vàn vất vả khó khăn.
Chia sẻ tại buổi khai mạc triển lãm, họa sĩ, nhà nghiên cứu mỹ thuật Vũ Huy Thông cho biết, ngôn ngữ nghệ thuật của cố họa sĩ Ngọc Thọ, vừa khúc chiết của một con người rất lý tính và rất có lý tưởng phát triển tài năng cá nhân cũng như là những tìm tòi nghệ thuật trong những góc cảnh rất đơn giản. Nhà nghiên cứu chia sẻ: Thư Thị, mặc dù chỉ là một thôn nhỏ ở Hưng Yên, tuy nhiên các tác phẩm của ông đã mang cho tôi cảm nhận rất rõ nét về nông thôn Bắc Bộ vào những năm 60, 70 khi mà tôi còn chưa ra đời. Ông sử dụng hệ thống nét tương đối nghiêm cẩn, đó là những nét đều, không chỉ là trong bút sắt mà ở cả những ký họa bằng chì hay bằng bút lông mực nho. Tuy là các nét đều, nhưng ông vẫn biểu diễn được không gian, cấu trúc rất rõ ràng của những góc cảnh mà ông có thể xoay nhiều chiều để vẽ đi vẽ lại. Thông qua đó, cá nhân tôi cảm nhận tương đối rõ ràng về ngôn ngữ, nghệ thuật trong mảng phong cảnh của họa sĩ Ngọc Thọ và đó là những gì mà tôi cảm thấy yêu thích nhất.
 |
| Tác phẩm “Nữ dân quân” của họa sĩ Ngọc Thọ sáng tác năm 1966. |
Để mang tới công chúng bộ ký họa, phác thảo khá hoàn chỉnh của cố họa sĩ Ngọc Thọ, họa sĩ Phạm Xuân Trung người sở hữu bộ sưu tập đã bỏ nhiều thời gian, công sức tìm tòi và hệ thống lại các tác phẩm đang nằm rời rạc ở nhiều nơi. Anh chia sẻ, tôi biết đến họa sĩ Ngọc Thọ qua lời kể của nhiều lớp họa sĩ, trong đó có những người bạn và học trò của ông. Thật may mắn, đầu năm 2023, tôi gặp được vợ của ông, nữ họa sĩ Yên Hòa, được bà tin tưởng chia sẻ những câu chuyện đời sống và sáng tác của ông. Các tác phẩm với nét vẽ rất linh hoạt, khái quát đậm chất dân tộc, kết quả của những quan sát tinh tế và rèn luyện qua nhiều năm nghề nghiệp.
Họa sĩ Phạm Xuân Trung cũng bộc bạch, nhiều bức ký họa đã gây xúc động với những hình ảnh xưa cũ rất thân thuộc gợi lên nhiều ký ức đẹp trong tôi. Do vậy, tôi nghĩ rằng, nếu tập trung và hệ thống được toàn bộ các tác phẩm thì nó sẽ đẹp và ý nghĩa vô cùng. Tôi đã chia sẻ ý tưởng với họa sĩ Yên Hòa và được bà đồng ý, sau đó tôi tìm thêm các tác phẩm của họa sĩ Ngọc Thọ từ các nhà sưu tập khác để có thể hệ thống lại toàn bộ mảng ký họa, phác thảo của ông trong quá trình đi thực tế. Các tác phẩm ở đây hầu như đều là lần đầu tiên được ra mắt trước công chúng, bởi ông vẽ nhưng ít triển lãm và không nhiều người biết đến, giống như một góc khuất của ông.
Triển lãm và cuộc ra mắt sách về các tác phẩm ký họa, phác thảo của cố họa sĩ Ngọc Thọ là lời tri ân của hậu bối nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của ông. Một góc tâm sự về nghề, về quãng đời lao động nghệ thuật bền bỉ và nghiêm cẩn và trên hết, về một nét tài hoa trong đời sống thường hằng.
Triển lãm “NGỌC THỌ TUỔI 100” diễn ra từ ngày 2 đến 11/3 tại Art30 Gallery (30 Quang Trung, Hoàn Kiếm, Hà Nội).
