Mô hình này sẽ hoạt động như một quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ các dự án sáng tạo, khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa. Một số ý kiến đã chia sẻ với Thời Nay về vấn đề này.
TS Nguyễn Huy Phòng (Hội đồng lý luận Trung ương)
Khẩn trương xây dựng quy chế hoạt động
Trong khi nguồn vốn đầu tư của Nhà nước và chính quyền địa phương dành cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ còn hạn hẹp, thì việc thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật ở Trung ương và địa phương với tinh thần Nhà nước, nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp, người hoạt động văn hóa, văn nghệ ở trong và ngoài nước cùng chung tay tham gia xây dựng, phát triển là việc làm cần thiết, cấp bách.
Phải khẩn trương xây dựng quy chế hoạt động; bộ máy tổ chức, điều hành hoạt động của Quỹ; xác định tỷ lệ huy động vốn; quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia; định mức hỗ trợ cho các công trình, tác phẩm đặt hàng và những sản phẩm, công trình nghệ thuật không đặt hàng; cơ chế đặc thù đối với nghệ sĩ là người Việt sinh sống ở nước ngoài; các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa; các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng, phục vụ nhiệm vụ chính trị - xã hội và những sáng tác đỉnh cao… Những công việc đó cần có tiêu chí đánh giá hiệu quả và mức độ tác động đến đời sống xã hội và sự phát triển nền văn hóa, văn nghệ nước nhà.
Nhà thơ Phạm Thùy Vinh, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Nghệ An, Tổng Biên tập tạp chí Sông Lam:
Cũng phải nhìn vào các “rủi ro” dễ gặp
Thí điểm thành lập quỹ là bước đi cần thiết khi mà lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật ở nước ta có tiềm năng rất lớn nhưng vẫn đang “loay hoay” vì thiếu một cơ chế tài chính linh hoạt.
Lâu nay, để được ngân sách nhà nước đầu tư, nhiều dự án văn hóa, nghệ thuật không thể chứng minh được tính hiệu quả ngay nên rất khó bố trí. Về phía doanh nghiệp, tư nhân cũng thận trọng vì đây không phải là lĩnh vực “sinh lời” nhanh. Nhiều ý tưởng sáng tạo đã không tìm được mảnh đất để “gieo mầm”.
Quỹ văn hóa, nghệ thuật hợp tác công - tư sẽ “đầu tư mạo hiểm”, có nghĩa là có phần chấp nhận rủi ro để “ươm mầm sáng tạo”, tạo được sự kết nối của Nhà nước - doanh nghiệp - nghệ sĩ. Sự phối hợp này hy vọng sẽ tạo ra một bước chuyển mới, tạo ra một cách nhìn mới: Đây không còn là lĩnh vực “tiêu tiền” mà có thể tạo ra giá trị cả kinh tế và xã hội.
Tất nhiên, cũng phải nhìn vào các “rủi ro” dễ gặp nếu không quản lý, vận hành quỹ này thật tốt. Muốn vậy, phải có một hội đồng chuyên môn giỏi, công tâm, tạo điều kiện cho người sáng tạo nhưng cũng phải ràng buộc họ có trách nhiệm khi nhận đầu tư. Chấp nhận những rủi ro, thất bại nhưng phải sớm có cơ chế theo dõi, đánh giá. Và việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở tiền, mà cần phải đi liền với đào tạo, truyền thông, giới thiệu, tìm “đầu ra” cho sản phẩm sáng tạo.
Nhạc sĩ, nhà phê bình Nguyễn Quang Long:
Tránh hành chính hóa và “xin - cho”
Thí điểm Quỹ văn hóa, nghệ thuật không chỉ là câu chuyện hỗ trợ kinh phí cho nghệ thuật, mà còn là cách tạo thêm động lực để những ý tưởng sáng tạo, những dự án văn hóa mới có cơ hội được hình thành và phát triển một cách bền vững. Tôi cho rằng, quỹ nên hoạt động dưới sự bảo trợ của Nhà nước, nhưng nguồn lực cần được xây dựng theo hướng kết hợp giữa ngân sách và nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân.
Để làm được điều đó, cần có cơ chế khuyến khích cụ thể, chẳng hạn doanh nghiệp tham gia tài trợ cho quỹ cần được ghi nhận, tôn vinh và có chính sách miễn, giảm thuế phù hợp để họ thấy đây vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là một phần của văn hóa doanh nghiệp. Đồng thời, những cơ chế này cần được văn bản hóa rõ ràng, tiến tới luật hóa để tạo hành lang pháp lý ổn định và lâu dài.
Quan trọng nhất vẫn là cách vận hành quỹ. Từ khâu gây quỹ, điều hành, xét duyệt đến tài trợ đều cần minh bạch, đúng đối tượng, đúng mục tiêu và bảo đảm sự công bằng. Đối tượng thụ hưởng cũng cần đa dạng, không chỉ là các đơn vị nghệ thuật công lập mà cả tổ chức tư nhân, nhóm sáng tạo độc lập hay cá nhân có dự án khả thi và có giá trị xã hội. Cần tránh tuyệt đối việc hành chính hóa máy móc hoặc để cơ chế “xin - cho” trở thành quyền lực của một vài cá nhân.
