Người kỹ sư nặng tình đất nước

Sinh năm 1912, là người con của huyện Thanh Chương (Nghệ An) trong gia đình giàu truyền thống cách mạng, ông là Võ Quý Huân. Ông là người có ý chí tự lập vừa học, vừa làm, xuất sắc đỗ ba bằng kỹ sư: kỹ sư cơ - điện, kỹ sư đúc - luyện kim, kỹ sư kỹ nghệ chuyên nghiệp.

Năm 1937, ông đã làm chủ nhiệm tờ báo "Ðông Dương hoạt động" (Láctivité Indochinoise) có tư tưởng tiến bộ tại Vinh, để tránh sự truy lùng của mật thám thực dân Pháp, ông Võ Quý Huân sang Pháp sinh sống, học tập và hoạt động trong cộng đồng Việt kiều tại Pháp với mục tiêu đấu tranh vì độc lập cho Tổ quốc. Năm 1939, ông được kết nạp vào Ðảng Cộng sản Pháp.

Theo Bác Hồ về nước tham gia kháng chiến

Trung tuần tháng 9-1946, trước tình hình chiến tranh có thể nổ ra bất cứ lúc nào, để tranh thủ thời gian quý báu cho nước nhà chuẩn bị kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh khi đó đang thăm Pháp với tư cách là thượng khách của chính phủ Pháp đã ký với đại diện chính phủ Pháp bản Tạm ước ngày 14-9. Trước khi về nước, Bác Hồ đã có buổi gặp gỡ với một số trí thức Việt kiều tiêu biểu là kỹ sư Phạm Quang Lễ (sau này được Bác đổi tên là Trần Ðại Nghĩa), kỹ sư Võ Quý Huân, bác sĩ Trần Hữu Tước, kỹ sư Vũ Ðình Quỳnh. Vị Chủ tịch nước ân cần nói với những trí thức yêu nước: "Ðất nước chuẩn bị kháng chiến rất cần những người có học và tâm huyết như các chú. Bác sắp về nước, các chú chuẩn bị vài ngày nữa chúng ta lên đường. Các chú sẵn sàng chưa?". Niềm ao ước được trở về phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân nay được chính vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc khơi gợi, các trí thức Việt kiều đều hăng hái xin theo Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về quê hương cống hiến sức lực của mình để phục vụ cho đất nước.

Trong bốn người được Bác Hồ chọn "về nhà" với Người, hoàn cảnh của kỹ sư luyện kim Võ Quý Huân là "nan giải" hơn cả. Vì, khi đó Võ Quý Huân đã có một công việc ổn định, một mái nhà yên ấm tại Pa-ri và một con gái đầu lòng là Võ Quý Việt Nga vừa tròn hai tuổi. Tuy nhiên, với lòng yêu nước vô bờ bến, niềm tin vào sự nghiệp kháng chiến của dân tộc do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo và điều quan trọng là ông cảm phục và bị thu hút bởi nhân cách cao đẹp của Bác Hồ, kỹ sư Võ Quý Huân vẫn quyết tâm lên đường, để cuộc sống bình yên, vợ và con ở lại Pa-ri hoa lệ, về Tổ quốc cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.

Cha đẻ của lò cao kháng chiến

Về Tổ quốc trong không khí cả nước đang sôi sục bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, kỹ sư Võ Quý Huân được đồng chí Phạm Văn Ðồng, khi đó là Bộ trưởng Bộ Kinh tế phân công giữ cương vị Chánh Văn phòng Bộ. Sau một thời gian ngắn, tháng 4-1947, Võ Quý Huân được tổ chức phân công đảm trách cương vị Giám đốc Sở Khoáng chất - Kỹ nghệ Trung bộ kiêm Tổng Thư ký Hội đồng sản xuất Kỹ nghệ miền nam và Liên khu IV.

Trên cương vị mới, được sự giúp đỡ hết sức nhiệt tình của cấp ủy Ðảng, chính quyền Liên khu IV, Cục Quân giới (Bộ Quốc phòng), nhất là được các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Ðảng ủy và Ủy ban hành chính kháng chiến Liên khu IV là Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Chí Thanh, Lê Viết Lượng trực tiếp chỉ đạo giúp đỡ, Giám đốc Sở Khoáng chất kỹ nghệ Trung bộ - Võ Quý Huân đã tích cực bắt tay vào công cuộc xây dựng nền móng của ngành đúc, luyện kim trong kháng chiến, trước mắt là phải khẩn trương nghiên cứu, sản xuất ra gang ở quy mô công nghiệp để chế tạo các loại vũ khí như mìn, lựu đạn... và cả các loại nông cụ để phục vụ sản xuất, sinh hoạt.

Tinh thần và kết quả làm việc của kỹ sư Võ Quý Huân tại mặt trận Liên khu IV không những được cấp ủy, chính quyền ghi nhận, mà còn được Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm, động viên. Ngày 20-7-1947, tại chiến khu Việt Bắc, Bác đã gửi một bức thư cho bác sĩ Trần Hữu Tước, trong đó có nhắc đến "chú Huân" và "chú Nghĩa".

Sau những tháng ngày chạy đua với thời gian, một lò cao đã được xây dựng tại rừng Cầu Ðất thuộc huyện Con Cuông, miền tây tỉnh Nghệ An. Ngày 15-11-1948, lò cao thí nghiệm có dung tích nửa mét khối đã cho ra mẻ gang đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đánh dấu một mốc son mới trong sự nghiệp phát triển công nghiệp quốc phòng và nền kinh tế kháng chiến của quân và dân ta.

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, tháng 10-1954, người đảng viên, kỹ sư Võ Quý Huân được cấp trên cử về làm Hiệu trưởng Trường trung cấp kỹ thuật I Hà Nội. Trên cương vị mới, ông đã tích cực xây dựng trường, góp phần đào tạo ra hàng nghìn cán bộ kỹ thuật và công nhân lành nghề phục vụ cho công cuộc xây dựng kinh tế trên miền bắc xã hội chủ nghĩa. Ông là một trong những sáng lập viên của Hội Ðúc - Luyện kim Việt Nam. Tháng 9-1967, do bị bệnh nặng, kỹ sư Võ Quý Huân mất khi mới 55 tuổi, để lại bao niềm thương tiếc cho gia đình và đồng nghiệp ngành đúc-luyện kim trong cả nước.

Trong hồi ký của mình, Giáo sư, Viện sĩ Trần Ðại Nghĩa có ghi những dòng xúc động: "Anh em chúng tôi rất quý mến và cảm phục anh Võ Quý Huân. Chắc chắn anh đã trải qua những giờ phút đắn đo, cân nhắc, phải xa vợ trẻ, con thơ, thật không dễ. Và anh đã về nước theo tiếng gọi của Tổ quốc, con tim anh đã nặng tình non nước".

Có thể bạn quan tâm