Nghệ thuật hội ngộ xưa - nay

Chuyện cũ kể mới

Năm 2020, Hà Nội vinh dự đứng trong “Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo” của UNESCO. Để thực hiện các cam kết của mình, từ năm 2021, Hà Nội thống nhất tổ chức các hoạt động thường niên hưởng ứng tuần lễ thiết kế sáng tạo do UBND thành phố phát động. Nằm trong khuôn khổ chương trình, vừa qua, hòa nhạc “Xưa - Mới nơi đây” đã diễn ra tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật (22 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội). Chương trình do các thành viên nhóm Đông Kinh cổ nhạc và dàn nhạc giao hưởng Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam tổ chức, thu hút đông đảo người yêu nghệ thuật.

Đây cũng là mô hình giới thiệu đến công chúng những tác phẩm âm nhạc xưa và nay trong một không gian mới, tạo sự hấp dẫn để thu hút nhiều hơn các đối tượng công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Chương trình đem tới câu chuyện về dòng chảy âm nhạc, đặt di sản từ mạch nguồn văn hiến Thăng Long xưa trong lòng phố cổ hôm nay. Chương trình có sự tham gia của các nghệ sĩ đầu ngành nhiều bộ môn ca nhạc cổ truyền: nhóm Đông Kinh cổ nhạc; giáo phường Ca trù Thái Hà; CLB Ca trù Chanh thôn; khách nhạc danh dự: Đại lão ca nương Nguyễn Thị Khướu, 98 tuổi - CLB ca trù Chanh thôn cùng các nghệ sĩ Dàn nhạc giao hưởng đương đại - Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam...

Ứng xử đúng với văn hóa xưa

Điều mà các nghệ nhân, nghệ sĩ hướng tới sau chương trình này là khơi gợi cảm hứng và truyền dạy kiến thức những thể loại âm nhạc truyền thống tới các thế hệ sau. Bởi thế, bất kỳ ai yêu quý âm nhạc dân tộc đều có cơ hội được làm quen và trao truyền. Rõ ràng, việc truyền dạy nghệ thuật dân tộc cho lớp trẻ không nên chỉ bó gọn trong các nhà hát, các cơ sở đào tạo. Các chương trình hòa nhạc như trên chính là cơ hội để các nghệ sĩ dân tộc truyền lửa đam mê cho khán giả nói chung, lớp người trẻ nói riêng.

Trong một giai đoạn khá dài, chúng ta có lúc dường như “đánh rơi” những nét đẹp văn hóa gốc mà bị thu hút bởi văn hóa nước ngoài. Chúng ta tưởng như đang sáp nhập văn hóa quốc tế bằng sự tiếp cận văn hóa mới. Nhưng thực ra, thế giới có những lúc chưa nhận rõ Việt Nam vì văn hóa chúng ta còn bị “lẫn” với các nền văn hóa khác, chưa thể hiện, truyền tải được nét đặc sắc mà thế giới không có. Nền văn minh lúa nước với nhiều nét đặc thù, khi được người nước ngoài phát hiện, đã gây kinh ngạc và ngưỡng mộ, trong khi chính chúng ta có lúc lại coi nhẹ. Do vậy, việc nhận rõ và lan tỏa những giá trị bền lâu, tốt đẹp lại thể hiện một thái độ rất đương đại khi vận dụng văn hóa. “Tôi còn nhớ khi một đoàn nghiên cứu nước ngoài đến nghe các cụ nghệ nhân hát quan họ ở nông thôn Bắc Ninh, họ ngạc nhiên vì chưa bao giờ được nghe thể loại nhạc nào đương đại như vậy. Nếu như trên thế giới, âm nhạc thường có tiết tấu, từ mở màn tới cao trào rồi thắt nút. Nhưng hát quan họ lại liên tục, không có điểm khởi đầu và kết thúc. Đây lại là một xu hướng hết sức hiện đại”, nhà nghiên cứu nghệ thuật cổ Nguyễn Mạnh Đức nhớ lại.

Thực tế cho thấy, trong khi nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài hào hứng tìm hiểu sự lạ lùng, thổi luồng gió mới từ văn hóa cổ truyền nước khác để vun vén cho nền văn hóa nước họ, thì lại không ít trường hợp người Việt Nam đi ra nước ngoài tìm hiểu văn hóa thế giới nhưng khi trở về lại coi nhẹ, thậm chí “đè nén” văn hóa cổ truyền. Bởi vậy, thái độ ứng xử đúng với văn hóa cổ truyền không chỉ dừng ở lý giải văn hóa mình để hòa nhập với văn hóa trên thế giới, mà sau khi tích tụ tinh hoa văn hóa nước ngoài, cần trở về góp phần làm văn hóa nước nhà thêm tinh túy.

Ban quản lý hồ Hoàn Kiếm đang quyết tâm thể hiện hình ảnh quận trung tâm Thủ đô sáng tạo, nỗ lực thường xuyên trong việc truyền tải văn hóa truyền thống đến đông đảo người dân để trở thành nếp sinh hoạt phố cổ. Thông qua việc tổ chức các hoạt động thúc đẩy lớp trẻ thực hành văn hóa truyền thống ngày một nhiều như hiện nay, có thể kỳ vọng thế hệ trẻ trở thành động lực chính góp phần bảo tồn gìn giữ các loại hình nghệ thuật cổ truyền.