Môi trường kinh doanh thuận lợi cùng với sự lan tỏa về chính sách phát triển kinh tế trong các lĩnh vực khiến các ngành nông nghiệp, bất động sản, du lịch... đạt được những kết quả khả quan, góp phần đưa tăng trưởng GDP đạt 6, 81%, mức tăng trưởng ấn tượng nhất kể từ năm 2008.
Những tín hiệu vui
Năm 2017 khép lại với nhiều tin tốt cho nền kinh tế, chuyển hướng theo chiều hướng tích cực với nhiều kỷ lục được xác lập một cách ấn tượng. Theo Tổng cục Thống kê, tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2017 đạt 6,81%, cao hơn mức bình quân 5,2% toàn vùng Đông - Nam Á. Đây là mức tăng cao nhất trong 10 năm qua, cho thấy chính sách phát triển của Chính phủ đang đi đúng hướng. Bên cạnh sự phục hồi của ngành nông nghiệp, sức cầu trong nước, các ngành dịch vụ, chế tạo và chế biến đạt kết quả tốt tạo động lực tăng trưởng GDP. Việc điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt khiến cho tỷ giá xoay quanh mốc 22.600 VND/USD. Lạm phát cả năm là 3,51% và lãi suất cho vay phổ biến ở mức 8-9% giúp lòng tin người tiêu dùng tăng lên. Cán cân thanh toán của Việt Nam vẫn thặng dư nhờ thặng dư thương mại, nguồn kiều hối và dòng vốn FDI đổ vào mạnh mẽ. Dự trữ ngoại hối đạt mức kỷ lục hơn 52 tỷ đô-la Mỹ.
Chưa bao giờ các chính sách thúc đẩy phát triển doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp tư nhân được nhấn mạnh và đề cao như năm 2017. Nghị quyết 10 về kinh tế tư nhân của Đảng được thông qua tại Hội nghị Trung ương 5 vào tháng 6-2017. Cùng tháng, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được Quốc hội thông qua. Nhiều Nghị quyết của Chính phủ nhằm thúc đẩy sự phát triển doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường kinh doanh quốc gia như loạt Nghị quyết 19 của Chính phủ về những nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực quốc gia, Nghị quyết 35 của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020. Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành những chỉ thị cụ thể như chỉ thị 20 về giảm công tác thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp vào tháng 5-2017 ngay tại cuộc Đối thoại giữa Chính phủ và doanh nghiệp... Có thể nói với hàng loạt chính sách kể trên, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã tạo đường hướng thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân rõ ràng hơn bao giờ hết. Chưa bao giờ vai trò của khu vực kinh tế tư nhân được nhấn mạnh và đề cao tại Việt Nam như hiện nay. Các tỉnh, thành phố đều đặt ra mục tiêu thúc đẩy thành lập doanh nghiệp mới. Những nỗ lực cải thiện trong việc thực hiện đúng tinh thần của Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư, rồi xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin và điện tử hóa thủ tục hành chính trong các ngành diễn ra mạnh mẽ... đã mang lại những kết quả bước đầu. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới trong năm 2017 đạt 127 nghìn doanh nghiệp, kỷ lục trong 17 năm thực hiện Luật Doanh nghiệp.
Nếu nói thị trường chứng khoán là hàn thử biểu của nền kinh tế thì năm qua thị trường chứng khoán đã phản ánh các chuyển dịch của kinh tế vĩ mô. Sau 10 năm, VNIndex đã lại áp sát ngưỡng 1.000 điểm với sự bùng nổ thanh khoản. Mua ròng của khối ngoại gấp sáu lần năm ngoái và thanh khoản của thị trường thì tăng gấp hai lần cho thấy sức sôi động của thị trường chứng khoán. Đâu đó vẫn còn những băn khoăn thị trường tăng trưởng nóng giống năm 2007, nhưng những dòng tiền là có thật trên thị trường từ nhà đầu tư nước ngoài, tiền doanh nghiệp huy động được vốn trên thị trường, tiền doanh nghiệp làm ăn có lãi, tiền cổ tức của nhà đầu tư tăng từ 20-30%, cổ tức trả bằng tiền mặt, rồi cổ tức bằng cổ phiếu có nơi trả lên tới 80%.
Nhà nước cũng đặc biệt thành công trong việc thoái vốn khỏi các doanh nghiệp lớn như Sabeco, Vinamilk... đã giúp ngân sách thu một lượng vốn kỷ lục gần 350 nghìn tỷ đồng, vượt mục tiêu đến năm 2020. Năm 2017 Việt Nam đón 13 triệu du khách quốc tế cũng là một mức kỷ lục chưa từng có. Doanh thu ngành du lịch đạt 25 tỷ đô-la và đóng góp 7% vào GDP. Tổ chức Du lịch quốc tế xếp Việt Nam thứ 6/10 địa điểm du lịch phát triển nhất trên thế giới năm qua. Việc xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, thậm chí được đưa thành Nghị quyết là đòn bẩy quan trọng đưa ngành du lịch tăng trưởng ấn tượng.
Có thể nói đây là năm thắng lợi của chính sách, những con số vĩ mô đạt được đã chứng minh cam kết của Chính phủ, “Chính phủ hành động” đang thực sự đi vào cuộc sống. Chủ trương của Chính phủ hướng tới một môi trường minh bạch bình đẳng cho các thành phần kinh tế đã tạo ra những hiệu ứng tích cực năm 2017 và tạo tiền đề phát triển bền vững cho những năm tiếp theo.
Vai trò của kinh tế tư nhân được chú trọng, đề cao.
Vẫn còn nhiều thách thức
Điều được nhiều doanh nghiệp phản ánh trong năm 2017 là chi phí kinh doanh tại Việt Nam cao và tăng nhanh. Mức lương tối thiểu tăng nhanh trong nhiều năm qua, tăng nhanh hơn tốc độ tăng năng suất, kéo theo các gánh nặng đóng các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, phí công đoàn...
Việt Nam là quốc gia nhập khẩu lớn nhưng chi phí logistics cao và kém cạnh tranh với nhiều nước. Điều này là do hạ tầng chưa đáp ứng tốt, phí vận tải đường bộ, nhất là phí BOT tăng mạnh những năm gần đây, hay có các khoản phí phát sinh như phí hạ tầng cảng biển của Hải Phòng ban hành từ đầu năm 2017.
Do vậy, các giải pháp nhằm cắt giảm chi phí kinh doanh, tăng khả năng cạnh tranh cho hàng hóa từ Việt Nam cần được đẩy mạnh hơn trong thời gian tới. Một đặc điểm có thể quan sát rõ hơn trong năm qua là sự yếu thế của khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, công nghiệp phụ trợ chưa phát triển như mong muốn, mức độ lan tỏa từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI đến doanh nghiệp tư nhân chưa được cải thiện nhiều. Điều này thể hiện nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào FDI, đặc biệt là các tập đoàn lớn. Khu vực FDI đang chiếm 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong khi tỷ lệ này vài năm trước là 50%, điều này thể hiện sự tụt hậu của các doanh nghiệp trong nước.
Rồi một số đề xuất chính sách trong năm 2017 khiến nhà đầu tư lo ngại như đề xuất chính sách chuyển đổi sau luật thuế với hơn 30 chính sách thuế lớn dự kiến thay đổi như tăng mức thuế giá trị gia tăng từ 10% lên 12%. Một vấn đề khác sẽ tiếp tục nóng bỏng và nhạy cảm trong thời gian tới là môi trường. Môi trường trở nên nóng bỏng sau sự cố Formosa năm 2016 ảnh hưởng nhiều đến môi trường kinh doanh hiện nay. Sự nghi ngại của chính quyền và người dân làm chi phí đầu tư đắt đỏ hơn và có thể rủi ro hơn. Nó cũng đặt ra nhiều vấn đề về phát triển bền vững, không nên thu hút đầu tư bằng mọi giá, cũng như năng lực giám sát và quản lý môi trường của hệ thống cơ quan quản lý và chính quyền địa phương trong thời gian tới. Hay việc thoái vốn khỏi các doanh nghiệp đầu ngành phải tùy thuộc vào mục tiêu của Chính phủ. Nếu Chính phủ đang cần tiền vào việc cấp thiết thì bán, và bán sao được giá nhất, còn không nên bán vì nghĩ được giá thì bán, vì hôm nay chúng ta nghĩ cổ phiếu này đắt nhưng năm năm sau sẽ lại là rất rẻ...
Có thể nói, với những tuyên bố và hành động của Chính phủ và những kết quả bước đầu, có thể lạc quan về môi trường kinh doanh của Việt Nam trong thời gian tới. Xu hướng cải cách, thuận lợi hóa môi trường kinh doanh đã và sẽ là xu hướng chủ đạo ở mọi cấp chính quyền. Cùng với chủ trương Chính phủ kiến tạo việc kiên quyết chống tham nhũng là các yếu tố nền tảng để tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Với những chính sách tạo động lực cho nền kinh tế, năm 2017 là năm đặt nền móng cho sự bứt phá của năm 2018.
