Đó là một kiệt nhỏ thuần Hội An, rất gần phố cổ. Từ sớm tinh mơ người ta đã đi làm. Đường kiệt nhỏ, trẻ con chiều chiều tập đạp xe hoặc đánh cầu lông; một hai con chó không rọ mõm cả xóm đều quen có thể xông vào hít hà bất kỳ nhà nào có mùi thơm thơm từ bếp... Cổng các nhà gần như đều mở. Xe máy có khi để luôn ngoài cổng cả đêm. Cũng có cãi nhau, nhưng chỉ như vài viên sỏi nhỏ ném xuống mất tích trong cái yên ả bao trùm.
Hội An có rất nhiều những cộng đồng như thế. Đời sống hằng ngày của họ không sặc sỡ. Khi nói về một mối quan hệ lý tưởng, bạn tôi từng ví nó như bánh mì không - giản dị và dùng được trong mọi hoàn cảnh. Không khí trong những khu phố nhỏ của Hội An cũng thế, lương thiện và căn bản như là cơm trắng, hấp dẫn vì rất tự nhiên, ở cũng được mà đi chơi cũng được. Đó là thứ gì rất khó gọi tên, như cái duyên của một người không biết mình có duyên. Nghe nói ngày xưa phố cổ Hội An cũng giản dị như vậy...
Rồi phố cổ như cô gái đã ý thức được mình rất có duyên, và cô trang điểm. Rõ ràng "cô ấy" đã đẹp lên, thậm chí mang vẻ mộng mơ đến cô ấy cũng ngạc nhiên. Rất nhiều người đến Hội An vì sự đẹp và mộng mơ ấy. Đó là một nguồn thu nhập lớn cho Hội An. Vả lại ai cũng hiểu, vì lòng tự trọng, ta không thể khư khư giữ lấy những nét long tróc, rêu phong ẩm mốc để làm đặc điểm nhận dạng. Nếu có thể đẹp lên, vui lên, mà không mất đi cái gốc thì hãy cứ đẹp lên và vui lên.
Nhưng cũng như với mọi sự trang điểm, câu hỏi đặt ra: Đâu là giới hạn, và làm sao để cái duyên mộc mạc, bình tĩnh ban đầu - thứ đã kéo người ta đến với một Hội An lớn hơn phố cổ - không bị lấn át hoặc mất đi?
*
Ngày ấy không ít lần trên bãi biển Hội An, chúng tôi hào hứng mua từ thuyền thúng vào bờ những rổ mực rổ cá còn "tươi xanh". Rồi đơn giản vào một nhà dân, mượn họ cái chái bếp để tự chế biến. Khi đi, chúng tôi gửi chút phí làm phiền. Lại có những khi ra cầu tàu, lên cái thuyền nhỏ của anh H. mà vào chợ trong phố, đảo một vòng rồi lại xuống thuyền để quay về. Dĩ nhiên thù lao nhờ anh tính... Điều dễ chịu nhất là mọi việc rất tự nhiên, như là thêm vào hoạt động đang có của người tại chỗ, mà vẫn là du khách, vẫn là dịch vụ, một bên có trải nghiệm, một bên có thu nhập.
Đi du lịch sợ nhất là phải căng óc nghĩ ra hoạt động. Những dịch vụ dân dã như trên giúp cho những ngày lưu lại Hội An có nhiều hoạt động, nhưng tiếc thay tôi không thể dặn bạn bè làm theo mình, do chúng chỉ là tự phát. Mà những dịch vụ ấy có thể trải đều khắp những xóm nhỏ Hội An không, ở quy mô rất nhỏ thôi, bên cạnh các homestay quy củ, để ai cũng có thể làm, nếu muốn? Có thể chỉ cần những căn bếp sạch, có treo biển sẵn sàng cho khách tự nấu nhờ một bữa, từ những sản vật khách mua được từ chợ địa phương? Hay những chiếc thuyền luôn túc trực ở những cầu tàu để chở ai muốn lên phố, hoặc ai lỡ đạp xe xuống biển mà nay ngược gió không muốn đạp về? Mọi thứ không cần lên gân truyền thống, không cần đầu tư nhiều, vì đó là hoạt động bình thường và đã có, giờ chỉ cần tận dụng, cho người nơi khác đến hưởng cái hiền lành sẵn có ở nhà mình?
Bàn cho lắm rồi bao giờ cũng gặp phải cản trở là vấn đề quản lý. Luôn luôn là chữ "khó". Mà khó thật chứ, vì cỏ dại luôn tìm cách len lỏi với hoa. Nhưng thế mới là quản lý. Thu về một vài loại hình dịch vụ bao giờ cũng dễ, nghĩ ra đa dạng loại hình để ai cũng có việc làm mà không hỗn loạn tất nhiên là việc khó. Trang điểm lên cho đẹp là việc dễ. Mộc mạc thôi mà vẫn làm người ta quay lại mới là việc khó. Nhưng đó chính là bài toán hóc búa mà thú vị của những người quản lý Hội An.
28/9/2026
