Dự thảo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể:

Mới từ phương pháp xây dựng chương trình

Đây cũng là lần lấy ý kiến thứ 2, so với dự thảo đưa ra lấy ý kiến lần đầu năm 2015, dự thảo lần này có khá nhiều điểm mới được điều chỉnh, thay đổi qua nhiều phiên bản. Ở phiên bản gần đây nhất, ngày 14-3, Báo Nhân Dân cuối tuần đã dành riêng một chuyên đề bàn về “Thách thức đổi mới Giáo dục phổ thông”, đã tập trung phân tích tính khả thi cũng như những vấn đề đặt ra trong thực tiễn triển khai chương trình.

Có thể nói, dự thảo chương trình lần này bước đầu cơ bản nhận được sự ủng hộ của dư luận bởi nhiều điểm được cho là sáng rõ, hợp lý hơn. Thứ nhất, ban soạn thảo chương trình đã áp dụng phương pháp Sơ đồ ngược. Đây là phương pháp mới, theo đó, với định hướng “tiếp cận năng lực” thì việc xây dựng chương trình phải xuất phát từ phân tích bối cảnh trong nước và quốc tế, trên cơ sở xác định nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nhân lực, mục tiêu GDPT, rồi từ đó xác định những phẩm chất năng lực cần hình thành, phát triển ở học sinh, tức là chuẩn đầu ra của chương trình. Từ chuẩn đầu ra mới xác định được những nội dung cần dạy, từ đó phân bổ thời lượng dạy học, xác định phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quả giáo dục.

Cùng với đó, mỗi quyết sách trong Chương trình mới được ban soạn thảo khẳng định đều trải qua bước đánh giá tác động trong suốt quá trình xây dựng chương trình. Đây cũng là điều kiện bảo đảm tính khả thi của chương trình cũng như rút ngắn được thời gian dạy thực nghiệm.

Chương trình mới được thiết kế “có tính mở”, tạo điều kiện để các giáo viên, nhà trường chủ động sáng tạo trong quá trình dạy học; đồng thời Chương trình bộ môn và Sách giáo khoa ngoài bảo đảm những nội dung căn bản sẽ có thêm không gian để thường xuyên cập nhật kiến thức, nhất là trong giai đoạn mới - thời kỳ diễn ra Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4.

Đến “chân dung” người học sinh mới

Từ những căn cứ trên, dự thảo chương trình lần này được coi là tiến bộ, bám sát mục tiêu đổi mới Chương trình, Sách giáo khoa GDPT đã được Nghị quyết 88 Quốc hội khóa XIII thông qua: “Đổi mới toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, thi, kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh”.

Qua nhiều lần nghiên cứu, điều chỉnh, “chân dung” người học sinh mới được phác họa qua 10 năng lực cốt lõi (những năng lực mà ai cũng cần có để sống và làm việc trong xã hội hiện đại).

Về hệ thống môn học, chương trình mới thực hiện giáo dục toàn diện, tích hợp ở các cấp tiểu học và THCS, thực hiện giáo dục phân hóa và tự chọn ở cấp THPT. Nếu như các môn học bắt buộc ở tiểu học (8 môn) và THCS (6 môn), trong đó có nhiều môn tích hợp sâu được đánh giá bảo đảm mục tiêu giảm tải; thì ở cấp THPT vẫn còn ý kiến băn khoăn. Rằng, dự thảo chương trình xác định lớp 10 là lớp dự hướng nghề nghiệp, vậy mà số lượng các môn học bắt buộc vẫn lên tới con số 11 môn, cộng thêm 4 môn học bắt buộc có phân hóa và 2 môn tự chọn là Tiếng dân tộc thiểu số và Ngoại ngữ 2. Như vậy, có bảo đảm được mục tiêu giảm tải?

Một số ý kiến chuyên gia hướng nghiệp cho rằng, xét về dài hạn, phân luồng, hướng nghiệp cần phải được thực hiện sớm hơn (ngay từ THCS, thậm chí từ tiểu học). Vậy, để lớp 10 làm dự hướng có thể chỉ nên là giải pháp ngắn hạn? Nếu như thế, các môn học bắt buộc nên điều chỉnh theo hướng giảm số môn như lớp 11 và 12 (6 môn).

Một điểm mới cũng nhận được nhiều ý kiến quan tâm là nội dung “đổi mới đánh giá kết quả giáo dục”. Theo đó, quy định đánh giá định kỳ do cơ sở tổ chức thực hiện. Học sinh hoàn thành các môn học, tích lũy đủ kết quả đánh giá theo quy định của Bộ GD-ĐT thì được cấp bằng tốt nghiệp THPT. Được biết, lãnh đạo Bộ đã phân công Vụ Giáo dục trung học chủ trì, phối hợp Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục, Ban Phát triển Chương trình GDPT nghiên cứu, đề xuất lộ trình đổi mới đánh giá kết quả giáo dục và xét tốt nghiệp THPT khi cấp THPT triển khai chương trình mới.

Bên cạnh đó, một số nội dung về điều kiện thực hiện chương trình cũng còn nhiều băn khoăn như: điều kiện về chất lượng giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục trong nhà trường; sự phối hợp giữa giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình và xã hội,…

Phát biểu tại buổi họp báo, GS Nguyễn Minh Thuyết - Tổng chủ biên Chương trình GDPT tổng thể, nhấn mạnh: Để bảo đảm kế hoạch, dự thảo lần này đưa ra lấy ý kiến toàn dân trong thời gian ngắn (khoảng nửa tháng). Đây được coi như cam kết chất lượng GDPT của Nhà nước. Nói của Nhà nước có nghĩa trách nhiệm không chỉ riêng ngành giáo dục mà cả hệ thống chính trị, từ Chính phủ đến chính quyền địa phương. Rất mong, bản dự thảo sẽ nhận được nhiều đóng góp thiết thực từ các chuyên gia, các nhà giáo dục và các tầng lớp nhân dân.