Công nghệ đang thay đổi bóng đá như thế nào?

Ngược dòng thời gian

Khi nói tới thành công của Lai-xtơ Xi-ti (Leicester City), chúng ta thường nói tới sự khôn ngoan và quyết đoán của các ông chủ người Thái-lan. Chúng ta nói tới kinh nghiệm, tài năng và đức độ của HLV C.Ra-ni-ê-ri (Claudio Ranieri). Chúng ta nói tới sơ đồ 4-4-2 và chiến thuật phòng ngự phản công hiệu quả. Chúng ta nói tới sức mạnh của Kăng-tơ (Kante), khả năng ghi bàn của Vác-đai (Vardy), và “ma thuật” của Ma-hrét (Mahrez).

Nhưng, tất cả những điều đó mới chỉ là bề nổi. Chúng ta còn phải nói tới bộ máy tuyển trạch thông minh, và cũng còn phải nói tới cách đội ngũ y tế của họ áp dụng công nghệ trong tập luyện và hồi phục, giúp cho các cầu thủ Leicester có thể “chạy hùng hục cả mùa” mà không dính chấn thương.

Bóng đá bây giờ, bên cạnh các vấn đề chuyên môn đơn thuần, còn là một cuộc đua về công nghệ. Ngày nay, các đội bóng không chỉ còn MUỐN nắm bắt công nghệ để vượt lên đối thủ, mà họ buộc PHẢI làm điều đó, nếu không muốn bị bỏ xa lại phía sau. Trong đó, mảng big data - thu thập, phân tích dữ liệu và áp dụng các dữ liệu đó vào nhiều mặt của bóng đá (tuyển mộ, tập luyện, phân tích đối thủ...) - là một mảng rất thú vị.

Một trong những “người tiên phong” là HLV Sam A-lác-đai-xơ (Sam Allardyce). Ông từng rất muốn làm điều đó sớm hơn, song phải tới năm 2000, khi nắm CLB Bôn-tơn (Bolton), sự phát triển của công nghệ mới cho phép ý tưởng của ông có cơ hội được triển khai. Đó là thời điểm Prozone - công ty công nghệ chuyên cung cấp số liệu dựa trên việc phân tích hình ảnh mà các camera được gắn sẵn trên các sân bóng gửi về - đã bắt đầu thu được những thành quả bước đầu. Allardyce quyết định thuê Prozone thu thập dữ liệu cho mình.

Dựa trên những số liệu, Allardyce và Bolton biết rằng một đội bóng giữ sạch lưới 16 trong số 38 trận sẽ chắc chắn trụ hạng thành công. Họ biết rằng đội nào ghi được bàn thắng trước có 70% cơ hội chiến thắng. Họ biết rằng các bàn thắng từ các pha bóng cố định chiếm một phần ba số bàn thắng một đội bóng ghi được. Và họ cũng biết rằng những quả tạt xoáy vào trong thì tạo ra cơ hội ăn bàn cao hơn những quả tạt xoáy ra ngoài.

Allardyce cũng áp dụng công nghệ trong việc tuyển chọn cầu thủ. Thí dụ, G.Spít (Gary Speed). Khi về với Bolton, Speed đã 35 tuổi, nhưng thống kê cho thấy anh vẫn chạy trung bình hơn 11 km mỗi trận, và có tỷ lệ chuyền bóng chính xác trên 80%. Speed chơi cho Bolton thêm tận bốn năm nữa. Đội hình của Bolton thời đó cũng toàn những cầu thủ kiểu ấy, hoặc là hết thời, hoặc không phải “sao số”. Nhưng, ai cũng có một điểm mạnh, và điểm mạnh ấy được khai thác triệt để.

Theo thời gian, công thức của Allardyce trở nên lỗi thời. Tuy nhiên, Allardyce và Bolton thật sự khiến giới “làm bóng đá” ở Anh phải thay đổi suy nghĩ. Tới bây giờ, 20/20 đội bóng Premier League đã áp dụng công nghệ Big data vào quản lý, và 300 đội bóng khác trên toàn thế giới đang xem Prozone như là một đối tác chiến lược.

Sự thay đổi tất yếu

Nhờ áp dụng big data, các HLV có thể phân tích được điểm mạnh/yếu của từng cầu thủ, và đưa ra những điều chỉnh sát sườn. A cần phải tiến thêm vài mét trước khi nhận bóng, B cần phải đưa được bóng vào khu vực C trước khi dứt điểm. Những dữ liệu cũng giúp các HLV tránh sa vào việc đánh giá cầu thủ theo định kiến, đồng thời phân tích lối chơi của đối thủ, để đưa ra những điều chỉnh thích hợp.

Trong công tác chuyển nhượng, big data đóng vai trò then chốt. Những công ty như Prozone có dữ liệu của trên 130.000 cầu thủ chuyên nghiệp ở 130 nước. Ngoài ra, chính các đội bóng cũng thường tự xây dựng cho mình một hệ thống đánh giá cầu thủ thích hợp với những yêu cầu riêng của họ. Tất nhiên, người ta thường không chiêu mộ một cầu thủ chỉ theo cách ấy. Có rất nhiều yếu tố cần xem xét, trong đó có cả tâm lý, gia đình, môi trường sống... Nhưng quả thật, việc sử dụng big data đã giúp các đội bóng tiết kiệm đáng kể thời gian và công sức. Bạn luôn có thể biết một cầu thủ này có thể đáp ứng được những tiêu chí của mình hay không, trước khi cử người tới sân theo dõi trực tiếp.

Ở những đội bóng nhỏ, sử dụng công nghệ trong tuyển dụng càng mang tính sống còn. Thí dụ Kante. Trước khi sang Anh và “nổi đình nổi đám” ở Leicester, tên anh chẳng được mấy ai nhắc tới. Nhưng Leicester biết rằng, anh đã hai năm liên tiếp là cầu thủ có số lần đoạt bóng nhiều nhất Ligue 1 (Giải vô địch quốc gia Pháp)!

Trước đây, khi nói về một ngôi sao, chúng ta thường dùng những tính từ như xuất sắc, khéo léo, năng nổ, mạnh mẽ, quyết đoán... Bây giờ, nhiều người bắt đầu đánh giá anh ta dựa trên những thông tin kiểu bao nhiêu pha qua người, tạo ra bao nhiêu cơ hội, thực hiện được bao nhiêu cú tắc bóng và tỷ lệ chuyền bóng trên phần sân của đối phương ra sao...

Đó là sự thay đổi tất yếu, khi mà các tờ báo, các đài truyền hình ngày càng chú trọng, thậm chí phụ thuộc vào những thống kê, khi bình luận về các trận đấu, về phong cách của một HLV hay năng lực của một cầu thủ. Mạng xã hội cũng góp phần tạo nên sự thay đổi. Ngay khi một cầu thủ vừa ghi bàn, Twitter hay Facebook sẽ cho bạn biết ngay đó là bàn thắng thứ bao nhiêu của anh ta, và liệu có kỷ lục nào vừa được thiết lập hay không.

Ai là người đã cung cấp những thống kê cho các nhà đài? Chủ yếu là Opta. Công ty thống kê thể thao này có quan hệ đối tác với rất nhiều hãng truyền thông lớn, như Sky Sports, FourFourTwo, Guardian, BBC, Times... Opta có thể cung cấp dữ liệu trực tiếp và chi tiết nhất về tất cả các trận đấu ở các giải lớn. Ngoài ra, họ cũng cung cấp những thông tin cơ bản về các trận đấu ít được quan tâm hơn khác, thông qua một hệ thống cộng tác viên điện thoại có mặt trực tiếp trên các sân.

EURO 2016 đang diễn ra, chứng kiến “phong trào” mổ xẻ vi-đê-ô và các số liệu kỹ thuật rầm rộ nhất từ trước tới nay. Chiến thuật ưa thích của từng đội bóng, thói quen của từng cầu thủ sẽ được xem xét kỹ tới từng chi tiết nhỏ nhất, với sự hỗ trợ của các công ty cung cấp dữ liệu, và những kế sách đối phó sẽ được đưa ra dựa trên các phân tích đó. Riêng đội tuyển Anh đã yêu cầu các CLB gửi cho họ dữ liệu của từng tuyển thủ, để từ đó HLV R.Hót-xơn (Roy Hodgson) có thể đánh giá chính xác nhất về việc nên triệu tập cầu thủ nào, cũng như vị trí, vai trò phù hợp nhất cho từng người.

Có rất nhiều đội bóng nhỏ với nguồn cầu thủ hạn chế đã và đang sử dụng triệt để công nghệ nhằm thu hẹp khoảng cách với các “ông lớn”. Thí dụ, đội tuyển Na Uy áp dụng công nghệ Power BI của Microsoft để thu thập dữ liệu, đưa ra các đánh giá và gửi chúng tới các cầu thủ ngay khi họ còn chưa được triệu tập.

Yếu tố quyết định

Có thể khẳng định, công nghệ đang thay đổi hoàn toàn thế giới bóng đá.

Tuy nhiên, bất chấp các tác động rất lớn và ưu việt, công nghệ vẫn không bao giờ thay thế được hết vai trò của con người. Bạn tìm được một cầu thủ tuyệt vời về mặt thống kê, nhưng bạn có thể thất bại thảm hại với anh ta, bởi bạn không biết rằng anh ta không có khả năng học ngoại ngữ, xuất thân từ một gia đình bất ổn, hay có tiền sử thích... cắn người (như tiền đạo Luis Suarez – Chiếc giày vàng châu Âu mùa này).

Công nghệ nói chung và big data nói riêng cũng có thể tạo ra những cách đánh giá sai lầm. Giữa một cầu thủ sút trúng đích 10/10 quả, nhưng không ghi được bàn nào, với một cầu thủ sút trượt 9/10 quả, nhưng lại ghi được bàn, bạn thích cầu thủ nào hơn? Một cầu thủ có thể chạy 14 km mỗi trận, nhưng chủ yếu là đi lững thững, với một cầu thủ chạy có 10 km, nhưng đa phần trong đó là những pha di chuyển ở tốc độ cao, bạn sẽ chọn ai?

Dữ liệu không thể thay bạn đưa ra các quyết định. Chúng chỉ có thể hỗ trợ bạn làm việc đó. Vậy nên, cần phải lựa chọn dữ liệu một cách khôn ngoan, và sử dụng chúng theo cách còn khôn ngoan hơn.