Những ngày gần đây, chúng ta đã nghe thấy những tiếng nói mạnh mẽ về bảo vệ quyền trẻ em, từ nghị trường cho đến nhiều diễn đàn khác. Nhưng còn có những tiếng nói khác, khẽ khàng hơn, mặc dù không kém phần kiên quyết và xứng đáng được lắng nghe, về việc bảo vệ các em trong không gian số - nơi mà ngay cả những người trưởng thành ở nhiều lứa tuổi khác nhau với kinh nghiệm sống phong phú, cũng có thể bị lừa đảo, xâm hại.
Không thể phủ nhận lợi ích chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo khi mở rộng cánh cửa tiếp cận tri thức, phát triển ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ và ươm mầm sáng tạo... Tuy nhiên, không khó để nhận ra một sự thật đáng lo ngại: Trẻ em đang bước vào môi trường này nhanh hơn khả năng bảo vệ của pháp luật và các nền tảng số, thậm chí, vượt ra khỏi vòng tay bảo vệ của gia đình và nhà trường. Trong khi các nội dung độc hại, bắt nạt, dụ dỗ, xâm hại và thao túng tâm lý ngày càng tinh vi, thì với tâm hồn nhạy cảm và sự thiếu hụt tri thức, kinh nghiệm sống, trẻ em dễ dàng bị tổn thương sâu sắc. Có khi chỉ là bởi những hình ảnh riêng tư mà trẻ nhẹ dạ cung cấp; có khi là một đoạn video bị phát tán trong nhóm lớp, một bài viết bôi nhọ đột nhiên lan truyền với tốc độ đáng sợ... Xa hơn nữa, việc giả mạo giọng nói, hình ảnh người thân bị sử dụng để lừa đảo các em, hoặc ngược lại, hình ảnh các em bị sử dụng để lừa đảo người thân. Những lời khuyên thường thấy như đừng kết bạn với người lạ, không chia sẻ thông tin cá nhân, hay cha mẹ cần giám sát con cái chặt chẽ hơn luôn luôn đúng, nhưng chưa đủ.
Trẻ em không thể nhận diện được mọi thủ đoạn tinh vi, còn việc cha mẹ kiểm soát mọi nội dung mà thuật toán liên tục đề xuất cho trẻ là điều bất khả. Chính vì thế mà nhiều quốc gia đã lựa chọn áp dụng các biện pháp hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội ở cấp quốc gia như Australia, Indonesia và Malaysia... Australia nghiêm cấm trẻ em dưới 16 tuổi có tài khoản mạng xã hội. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải thực hiện các biện pháp hợp lý để ngăn trẻ dưới 16 tuổi tạo mới hoặc duy trì tài khoản; nếu vi phạm có thể bị phạt tới hơn 109 triệu AUD. Malaysia cũng quy định người dưới 16 tuổi không được mở tài khoản mạng xã hội. Người đăng ký sử dụng mạng xã hội phải xác minh tuổi bằng giấy tờ do cơ quan nhà nước cấp, chẳng hạn căn cước công dân, hộ chiếu... Các nền tảng phải tuân thủ Bộ quy tắc bảo vệ trẻ em (Child Protection Code) và Bộ quy tắc giảm thiểu rủi ro (Risk Mitigation Code). Vi phạm có thể bị xử lý theo Đạo luật An toàn trực tuyến năm 2025 (Online Safety Act 2025).
Danh sách các nước tuy không cấm hoàn toàn, nhưng có nhiều biện pháp hạn chế còn có Brazil, Indonesia, Anh (ngày 15/6/2026, Chính phủ Anh đã công bố kế hoạch cấm các nền tảng mạng xã hội cung cấp dịch vụ cho người dưới 16 tuổi. Kế hoạch của Anh không chỉ giới hạn độ tuổi mà còn kiểm soát chặt những tính năng gây rủi ro)...
Vậy giải pháp nào là phù hợp cho Việt Nam? Mặc dù Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030” đã tạo tiền đề để huy động sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, nhà trường, gia đình và doanh nghiệp công nghệ, tuy nhiên trong tương lai gần, vẫn cần có thêm những văn bản pháp quy mạnh mẽ hơn nữa về trẻ em, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của nền tảng số. Cùng với đó, công tác giám sát việc thực hiện chương trình giai đoạn 2026-2030; ngăn chặn, yêu cầu gỡ bỏ nội dung xâm hại, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm cần được làm thường xuyên, liên tục và không có ngoại lệ.
