Khai thác “vùng đất di sản”
Bắc Giang hiện đang lưu giữ hơn 700 di tích, danh thắng đã được xếp hạng, trong đó có ba di tích, cụm di tích xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt (gồm: hệ thống các điểm di tích khởi nghĩa Yên Thế, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà), 101 di tích cấp quốc gia... cùng hơn 500 lễ hội truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ, trong đó có bảy lễ hội được đưa vào danh mục lễ hội cấp quốc gia. Bắc Giang còn là một cái nôi của Dân ca Quan họ vùng Kinh Bắc.
Với lợi thế của một vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa, Bắc Giang có nhiều ưu thế để phát triển về văn hóa, du lịch. Tuy nhiên, để bảo tồn và khai thác hiệu quả giá trị các di tích vật thể, phi vật thể, thu hút du khách thập phương tìm đến với địa phương còn là bài toán nhiều thách thức.
Việc phát triển du lịch của Bắc Giang thời gian qua dường như vẫn còn ở dạng “tiềm năng”. Lượng khách du lịch tìm đến với địa phương chưa được như kỳ vọng. Theo dự kiến năm 2018, Bắc Giang đón 1,5 triệu du khách. Đại diện UBND tỉnh chia sẻ: Hiện Bắc Giang đang phát triển theo “ba chân”, gồm nông nghiệp, công nghiệp và du lịch, dịch vụ. Trong đó du lịch, dịch vụ mới khiêm tốn ở mức hơn 30%. Thời gian qua Tỉnh ủy, UBND tỉnh cũng như các cơ quan liên quan đã chú trọng xây dựng các quy hoạch đề án về di sản văn hóa; tiến hành kiểm kê di tích chưa xếp hạng nhằm nhận diện, xác định giá trị, số lượng, hiện trạng các loại hình di tích; phân loại, lập danh mục di tích để lựa chọn các di tích có giá trị trên cơ sở đó lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng, làm cơ sở để bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa tâm linh...
Cần hướng mới cho phát triển
Tuy nhiên để hoạt động bảo tồn và khai thác giá trị của di sản thật sự tạo được bước đột phá mạnh mẽ, đòi hỏi những thay đổi quyết liệt về tư duy cũng như cách thức triển khai. Theo đó hoạt động du lịch phải mở rộng theo hướng liên kết vùng, kết nối các điểm đến di sản trong và ngoài tỉnh. Đây chính là hướng đi táo bạo mà chính quyền tỉnh đang xúc tiến. Và tây Yên Tử cùng với chùa Vĩnh Nghiêm có thể được coi như hai “từ khóa” quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch, khai thác hiệu quả giá trị của di sản trên địa bàn tỉnh hiện nay.
Lâu nay khu vực phía tây Yên Tử vẫn được biết đến với hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng trải dài qua các huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Dũng. Đây chính là con đường hoằng dương Phật pháp của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Tuy vậy việc khai thác giá trị của cụm di tích này thời gian qua chưa hiệu quả. Đến giai đoạn 2010-2030 việc xây dựng khu du lịch tâm linh - sinh thái tây Yên Tử đã được tỉnh Bắc Giang lựa chọn là dự án trọng điểm. Dự án hoàn thành sẽ giúp kết nối thông suốt với phía đông Yên Tử, rồi từ vùng lõi Yên Tử sẽ tạo cú huých để phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Còn với di tích chùa Vĩnh Nghiêm - ngôi chùa cổ có lịch sử nghìn năm tuổi, được xem như trường Phật giáo đầu tiên của Việt Nam gắn với dòng Thiền Trúc Lâm, nơi đang lưu giữ hơn 3.000 ván khắc kinh, năm 2012 đã được UNESCO công nhận là di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cũng đang được tỉnh Bắc Giang đưa vào chương trình trọng điểm để bảo tồn và phát triển. Một kế hoạch phát triển để khai thác giá trị di sản chùa Vĩnh Nghiêm đã được tỉnh hoạch định.
Tuy nhiên Bắc Giang không thể chỉ tập trung bảo tồn và phát triển cụm di tích danh thắng tây Yên Tử và chùa Vĩnh Nghiêm, vẫn còn rất nhiều hạng mục di sản trên địa bàn tỉnh cần được quan tâm. Công tác bảo tồn di sản bởi vậy đòi hỏi phải có nguồn kinh phí lớn, trong khi ngân sách địa phương còn hạn hẹp. Tỉnh đã xác định phải dành một khoản kinh phí thích hợp cho hoạt động bảo tồn di sản, đồng thời mở rộng nguồn kinh phí từ xã hội hóa nhưng đòi hỏi phải có sự kiểm soát chặt chẽ tránh những hoạt động không lành mạnh nhằm đánh bóng tên tuổi của cá nhân/tổ chức, đồng thời ngăn chặn kịp thời những sai phạm như đã từng xảy ra.
Biến tiềm năng thành thế mạnh của địa phương, thúc đẩy du lịch phát triển từ việc khai thác các giá trị của di sản trên địa bàn tỉnh đang là nỗ lực và quyết tâm mạnh mẽ của các cấp chính quyền và nhân dân tỉnh Bắc Giang. Bởi di sản dù có giá trị đến đâu nhưng nếu chúng ta không có ý thức bảo tồn và khai thác hợp lý thì sớm hay muộn các giá trị sẽ bị mai một. Song quá trình khai thác giá trị di sản cũng rất cần thận trọng, bởi sự phát triển quá nhanh, thiếu tính toán khoa học có thể sẽ hủy hoại di sản nhanh hơn.
