Xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng là biện pháp hữu hiệu góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ.
Điều này cũng nằm trong chính sách đối ngoại chung của Việt Nam - được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nêu rõ - là làm bạn với các nước dân chủ. Việc xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị với các nước láng giềng có ý nghĩa quan trọng không những làm triệt tiêu các mầm mống, điều kiện có thể nảy sinh các vi phạm về chủ quyền biên giới của nhau, củng cố vững chắc “phên dậu”, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới “từ xa” mà còn tạo cơ sở, điều kiện xây dựng tình hữu nghị giữa các dân tộc. Trong các bài nói, bài viết của mình về chủ đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh hay sử dụng các từ “đặc biệt”, “lâu đời”, “khăng khít”, “như anh, em ruột thịt”, “như răng với môi”...
Khi về thăm làng cá Cát Bà (Hải Phòng) ngày 31-3-1959, nói chuyện với bà con ngư dân ở đây, Người khẳng định: “Biển bạc của ta do dân ta làm chủ”. ”Làm chủ” - theo Người - là bảo vệ biển và khai thác các nguồn lợi từ biển, làm chủ tiềm năng của biển để phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước và nâng cao đời sống của nhân dân. Tháng 3-1961, đi cùng các cán bộ, chiến sĩ quân chủng hải quân vào thăm hang Đầu Gỗ, “công binh xưởng” xưa kia quân của Trần Hưng Đạo làm cọc cắm trên sông Bạch Đằng để chống quân Nguyên, Bác Hồ căn dặn: “Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng, ngày nay ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó”.
Để bảo vệ tốt biển đảo, chiến đấu thắng lợi trước bất cứ âm mưu và hành động leo thang chiến tranh nào, Bác Hồ nhấn mạnh với các chiến sĩ hải quân: “Bờ biển nước ta có vị trí rất quan trọng. Vì vậy nhiệm vụ của hải quân trước mắt cũng như lâu dài rất nặng nề nhưng rất vẻ vang. Phải biết tìm ra cách đánh phù hợp với điều kiện con người, địa hình bờ biển nước ta và vũ khí trang bị mình có. Hải quân ta phải học tập kinh nghiệm chiến đấu hiện đại nhưng không được quên truyền thống đánh giặc xa xưa của tổ tiên” (Hồ Chí Minh Biên niên tiểu sử (2008), Nxb CTQG, Hà Nội). Thực hiện lời căn dặn của Người, các chiến sĩ hải quân đã kiên cường, dũng cảm chiến đấu đánh bại cả hai cuộc chiến tranh “phá hoại và bóp nghẹt” của không quân và hải quân Mỹ (1964 - 1968 và 1972). “Đoàn tàu không số” của “Đường Hồ Chí Minh trên biển” đã kiên cường, dũng cảm, sáng tạo mở tuyến, vận chuyển chi viện cho miền nam, giải phóng các đảo và quần đảo Trường Sa, góp phần giành thắng lợi trọn vẹn cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. GS Ngô Vĩnh Long - khoa Lịch sử, Đại học Maine, Orono, bang Maine (Mỹ) - đã nhận xét cuốn sách viết về những con đường Hồ Chí Minh (trong đó có “Đường Hồ Chí Minh trên biển” huyền thoại): “Ý gì đáng suy nghĩ nhất cho người đọc thì đó chính là việc huy động được lòng dân...”. Có một trận tuyến lòng dân đưa đón và bảo vệ những con tàu không số. Có một cuộc chiến tranh nhân dân đánh thắng một cuộc chiến tranh hiện đại đầy đủ theo đúng nghĩa trên biển Việt Nam trong những năm giữa thế kỷ 20. Những lý thuyết về chiến tranh hiện đại hôm nay vẫn chưa bỏ qua được những kinh nghiệm lịch sử này.
Trong giai đoạn cách mạng mới, Nghị quyết Trung ương 4 (khóa X) xác định “Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020”, trong đó mục tiêu phấn đấu là “đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về kinh tế biển, giàu lên từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền quốc gia trên biển đảo”. Văn kiện Đại hội lần thứ XI của Đảng nêu định hướng: “Phát triển mạnh kinh tế biển tương xứng với vị thế và tiềm năng biển của nước ta”.
Trong những năm tới, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế chủ đạo trong quan hệ quốc tế; kinh tế thế giới và khu vực sẽ phục hồi và phát triển... Tuy nhiên, vẫn tiềm ẩn những nhân tố bất ổn khó lường. Việt Nam cũng như các nước trong khu vực Đông-Nam Á đều chủ trương tiếp tục giữ vững quan hệ hòa bình, hợp tác và ổn định để cùng phát triển, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề chưa được giải quyết liên quan đến lãnh thổ, lãnh hải, tài nguyên. Các nước có chung biên giới với Việt Nam đang trên đà phát triển ổn định, có nhiều điểm đồng thuận, nhưng cũng còn tồn tại nhiều vấn đề cần được giải quyết với tinh thần hòa bình, hữu nghị, tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau. Trong bối cảnh đó, đọc lại Hồ Chí Minh để làm tốt hơn những công việc hôm nay, chúng ta có thể tìm thấy nhiều lời chỉ dẫn. Các chiến sĩ hải quân vẫn nhớ lời Người dặn: “Là chiến sĩ hải quân, các chú phải biết yêu quý đảo như nhà mình, chịu khó cải tạo xây dựng thành những mảnh đất vừa giàu, vừa đẹp, vừa có lợi cho mình, vừa có ích cho đất nước”.
