Hoa ban ở Điện Biên có lẽ nhiều và thắm sắc nhất trên vùng Tây Bắc. Với người già, hoa ban là biểu tượng cho lòng hiếu thảo của con cháu. Với tuổi trẻ, hoa ban là biểu tượng của tình yêu thủy chung. Ai lên Điện Biên mùa ban nở hẳn cũng đã nghe truyền thuyết về loài hoa mang sắc trắng phớt tím mơ màng này, về người con gái Thái đẹp người, đẹp nết tên Ban ngày xửa ngày xưa. Bị ép gả cho nhà giàu, nàng thà chết để giữ trọn mối tình trong sáng, da diết với chàng Khun. Hoa ban sinh ra từ rừng thẳm, từ quan niệm đẹp đẽ của người xưa, đề cao phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ và ngợi ca tình yêu chân thành lứa đôi. Và cho đến ngày nay, hoa ban vẫn gắn bó chặt chẽ với đời sống của đồng bào Thái.
Cứ theo quốc lộ số 6, qua Hòa Bình, rồi Thuận Châu (Sơn La), đến Tuần Giáo (Ðiện Biên) là như lạc vào một giấc mơ tươi đẹp, một xứ sở thần tiên với sắc xanh rừng núi ngút ngàn được điểm tô bằng mầu hoa ban trắng tinh khôi. Dốc Tà Lèng, đường Tây Trang, đỉnh Pha Đin, những cung đường nổi danh đã làm say lòng biết bao dân “phượt”. Giờ người ta mang cây ban về trồng khá nhiều dưới miền xuôi, ở các đại lộ, các đô thị, nhưng được thưởng ngoạn loài hoa biểu tượng của Tây Bắc trên chính quê hương của nó vẫn đem lại những xúc cảm tuyệt vời khó tả. Cây ban dáng khẳng khiu nhưng có sức sống mãnh liệt. Hương hoa chỉ khẽ thoang thoảng, phơn phớt, nhưng lưu lại rất lâu. Hoa ban không chỉ đẹp mà còn... ngon. Nghe có vẻ lạ đời, nhưng người dân xứ này bao đời nay đã tìm ra những cách dùng hoa ban nấu canh, làm nộm, xào thịt hoặc đồ lên chấm với dấm ớt măng chua, hết sức ngon lành, bổ dưỡng. Ðó là đặc điểm riêng của hoa ban mà nhiều loài hoa khác không có được. Cùng với quả mã tàng, hạt mắc khén, rau vón vén, hoa ban góp thêm phong vị núi rừng vào mâm cơm đãi khách ngày xuân của gia chủ người Thái, vừa đẹp mắt, vừa ngon miệng.
Hội hoa ban xuyến xao, nao nức núi rừng Tây Bắc mùa xuân vừa được tổ chức. Hội là dịp vừa ôn lại chuyện cổ năm xưa, vừa cầu mưa thuận gió hòa năm nay, là lúc nam thanh nữ tú đến với nhau. Bản làng thơm mùi xôi nếp nương, thịt khô gác bếp. Những vò rượu cần bóng loáng đợi khách đến cùng chủ nghiêng ngả mê say trong đêm hội xòe. Những điệu xòe Thái của núi rừng Tây Bắc cũng thật phong phú. Nào xòe khăn, xòe quạt, xòe nón, chẳng bao giờ hết say mê.
Nếu như Hà Giang có tam giác mạch, Mộc Châu có hoa mận thì hoa ban cũng là một “thương hiệu” đặc sắc của tỉnh Điện Biên. Vài năm gần đây, Lễ hội hoa ban được tỉnh Điện Biên tổ chức như một sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn thu hút du khách.
