Thương cây, thương phố...

Nếu cây mà biết nói năng

Chỉ cần đi trên những phố ở Hà Nội, nhất là những phố chính, không khó để tận mắt chứng kiến muôn cách xâm phạm cây xanh đô thị. Tôi cứ tự hỏi, nếu mỗi cây xanh ấy mà biết nói năng, chắc cả ngày cũng không thể nói hết được cái khổ mà cây phải chịu đựng bởi bàn tay con người. Chỉ một khúc phố Đê La Thành, có hàng cây nhiều tuổi, rợp bóng nhưng đã xuất hiện nào cảnh đốt rơm thui chó, rồi đặt lò nướng thịt, bếp than tổ ong, nồi nấu phở sát gốc như muốn hun cây ở trước cửa nhà 38, nhà 1138... Nào là đóng đinh, treo lỉnh kỉnh các thứ đồ như trước cửa nhà 183, 223... Thậm chí, cả một phần thân cây xà cừ còn cháy xém thành sẹo bởi chủ nhà số nhà 1116 Đê La Thành đốt vàng mã sát gốc. Phần cháy ấy được mấy viên gạch vỡ che lại, nhưng vết thương còn đó, hẳn ảnh hưởng không nhỏ đến đời cây...

Chắc chắn giờ đây, những người đi qua phố Phó Đức Chính, không khỏi nuối tiếc, một con phố từng có hàng xà cừ xanh mát thì nay trống khuyết bởi nhiều cây đã chết. Trước quán Billard Club, ba cây xà cừ to vạm vỡ đã chết khô cùng một lúc. Một số người dân trong khu vực đặt câu hỏi, sao ba cây cùng chết ở một vị trí, trong khi đó những cây khác vẫn xanh tốt? "Theo chúng tôi thì ba cây xà cừ này có dấu hiệu bị đốt gốc vì vẫn còn dấu than đen ở đó", một người dân cho biết.

Thực tế này cơ quan chức năng cũng biết, thậm chí còn chỉ ra, rất nhiều người chỉ vì lợi ích cá nhân đã đang tâm đổ nước sôi, hóa chất, a-xít, xâm hại cây rồi chằng dây, cưa ngang thân, đào gốc... khiến hàng trăm cây xanh "lìa đời" mỗi năm. Không ít vụ bức hại cây đã bị phát hiện, xử lý như trường hợp chặt cây bằng lăng tại số 15 Láng Hạ, chặt cây bàng cao 10m tại số nhà 253 Khâm Thiên; chặt cây Muồng cao 10m tại số 2 Quán Thánh... nhưng mới chỉ là một phần quá nhỏ so với mức độ vi phạm. Ông Phạm Thế Anh, Phó trưởng Công an phường Thành Công (Đống Đa) bức xúc: "Chủ nhà 15 Láng Hạ thấy cây vướng víu việc xây nhà nên đã tự chặt cây. Người ta đã ngang ngược, chấp nhận chịu phạt để đỡ vướng anh ạ".

"Quản" cây cho phải đạo

Người dân thiếu ý thức bảo vệ, nhẫn tâm với cây đã là điều đáng tiếc. Nhưng trong nhiều trường hợp, ngay các đơn vị quản lý, chăm sóc cây cũng chưa làm tròn trách nhiệm. Còn nhớ đầu năm 2013, người dân khu đô thị mới Định Công (quận Hoàng Mai) đã rất bức xúc khi chứng kiến Công ty Thương mại công nghệ Bình Minh cắt trụi hàng phượng đang ra hoa, thì nay lại tiếp tục chứng kiến ba cây bông trên phố Lê Duẩn bị "cạo trọc", dù tuyến phố này rất ít mảng xanh. Nhìn cả ba cây đứng chơ vơ trên đoạn phố mấy chục mét chẳng còn hồn, khiến nhiều người đi đường không khỏi xót xa. Lý giải về sự việc này, ông Nguyễn Đức Mạnh, Trưởng phòng kế hoạch tổng hợp (Công ty Công viên cây xanh Hà Nội), đơn vị được giao trực tiếp chăm sóc cây xanh cho biết: "Những loại cây không thuộc cây đô thị thì phải chặt hạ để thay thế những cây đúng chủng loại. Nhưng có những con phố phải giữ, vì chặt đi thì không trồng lại được". Ấy vậy, theo quan sát thì ba cây bông bị cưa trụi cành và... để đó đã lâu.

Đối với câu hỏi vì sao nhiều năm qua, việc cắt tỉa, chỉnh sửa cây xanh còn nhiều bất cập, ông Mạnh tâm sự: "Công tác cắt tỉa cây khó khăn, do hệ thống dây cáp đan xen, có khi mắc cả vào thân cây. Thêm nữa việc cắt sửa cây vẫn phải làm vào ban ngày, lúc mật độ giao thông cao, bên dưới thì người và nhà cửa san sát, gây khó khăn cho công tác chỉnh sửa tán. Thêm nữa, nguồn lực công nhân cắt tỉa cây, chịu được độ cao cũng thiếu".

Trước sự việc này, ông Trịnh Văn Lý, Phó trưởng Phòng Quản lý hạ tầng kỹ thuật, môi trường và công trình ngầm (Sở Xây dựng Hà Nội) thừa nhận việc cắt tỉa cành tại các đơn vị được giao trách nhiệm nhiều khi chưa đúng quy định. Có những cây cắt tỉa rất "đau". Ban Duy tu-giám sát cũng đã kiểm tra và nhắc nhở các đơn vị thực hiện đúng quy định. Liệu đó là những nguyên nhân khiến nhiều cây bị cắt tỉa thô bạo?!

Dấu lửa hun dưới gốc cây.

Câu hỏi còn đó

Làm một khảo sát quanh một số phường của Hà Nội để tìm câu trả lời cho việc - Làm sao để ngăn chặn việc xâm phạm cây xanh đô thị, chúng tôi nhận được câu trả lời khi thì than khó khi thì vô trách nhiệm của cán bộ phường theo kiểu: "Đồ ở trong nhà còn mất, huống hồ cây ngoài đường!". Với vụ việc ba cây xà cừ chết khó hiểu ở 67 Phó Đức Chính, hỏi Công an phường Trúc Bạch thì được chỉ về UBND phường. Ông Nguyễn Xuân Minh, Phó Chủ tịch UBND phường Trúc Bạch thì nói không tìm được nguyên nhân(?!). Cách trả lời này không chỉ chưa thấu đáo, chưa tròn trách nhiệm mà còn thể hiện sự vô cảm. Tiếc rằng, đây chẳng phải chuyện cá biệt. Trách gì, danh sách cây chết và bị cưa trộm cứ tăng theo cấp số nhân.

Lẽ ra, Sở Xây dựng Hà Nội, với chức năng của mình cần sớm đưa ra kế hoạch bảo vệ và phát triển hệ thống cây đô thị. Nhưng đến nay, Sở này vẫn loay hoay chưa tìm ra được phương án hữu hiệu. Ông Trần Ngọc Hiếu, Trưởng phòng Quản lý hạ tầng kỹ thuật, môi trường và công trình ngầm, cho hay: "Cơ quan chức năng chỉ phát hiện sau khi sự việc đã xảy ra, khó xác định đối tượng vi phạm nên khó xử lý kịp thời". Hỏi về giải pháp bảo vệ và chăm sóc cây xanh trên địa bàn, ông Hiếu nói: "Công ty Công viên cây xanh Hà Nội là đơn vị chịu trách nhiệm phần nhiều. Trước mắt cần tuyên truyền để người dân có ý thức hơn".

Xâm hại cây từ lâu đã trở thành chuyện thường ngày ở phố. Nhiều cây dẫu mang những vết thương trên thân mình vẫn gắng gỏi tận hiến mầu xanh. Cây xanh không biết chạy, chẳng biết nói, chơ vơ hứng chịu mọi sự vô tâm, mọi kiểu phũ phàng, bức hại của kẻ xấu. Vậy ai sẽ là người cứu giúp cho cây, nếu không phải là chính người dân và các cơ quan chức năng? Chẳng ai dám chắc ngày mai lại không có vài cây xanh ngã xuống trước sự buông lỏng quản lý và sự ích kỷ của kẻ nào đó. Nếu chính quyền địa phương còn thiếu trách nhiệm và khi hỏi nguyên nhân của những vụ triệt hạ chỉ trả lời "không rõ, không biết", thì chưa biết bao giờ cây xanh mới được bảo vệ!