Sáng, nông dân ra đồng sớm hơn thường lệ, tiếng thăm hỏi hòa trong tiếng xe máy múc san gạt lại những khu vườn; hệ thống dẫn nước tưới được dựng lại, những mầm xanh được gieo xuống nền đất mới…
Dòng Đa Nhim khởi nguồn từ cao nguyên Lang Biang, uốn lượn theo chân đồi rồi hợp lưu với dòng Đạ Dâng xuôi về vùng Đông Nam Bộ thành sông Đồng Nai. Theo đồng bào dân tộc thiểu số bản địa cắt nghĩa, Đa Nhim là nước mắt. Xưa nay, dòng lệ huyền sử ấy vẫn chảy cạn lòng qua hai mùa mưa nắng, mang phù sa bồi đắp cho xứ rau Đơn Dương. Song, những trận lũ lớn vào những tháng cuối năm 2025, con sông huyền thoại ấy trở nên hung dữ, cuốn phăng nhiều nhà cửa, tài sản, ruộng vườn… của người dân ở đôi bờ.
Đang làm đất để gieo lại những mầm xanh trên khu vườn ở xã Ka Đô, ông Nguyễn Công Sự đến tuổi “thất thập”, đôi mắt bỗng đỏ hoe: “Làm rau mấy chục năm, đây là lần đầu chứng kiến trận lũ lớn như vậy. Lũ về nhanh quá, dân không kịp trở tay. Vườn rau đầu tư tiền tỷ hơn 1 ha của gia đình bị cuốn sạch”. Cách vườn của ông Sự không xa, gia đình ông Vũ Thành Lập cũng chung cảnh ngộ. Lũ đi qua, hơn bảy sào (7.000m2) trồng rau màu, cùng hệ thống nhà lưới, nhà kính bị cuốn trôi. “Phải mất thời gian dài, người dân vùng rau Ka Đô mới trở lại trạng thái sản xuất bình thường như xưa. Bởi, phải bỏ tiền làm lại mặt bằng, cải tạo đất, dựng lại nhà lưới, nhà kính và hệ thống tưới… đầu tư cao lắm”, ông Lập ngậm ngùi.
Đợt mưa lũ vừa qua, toàn xã Ka Đô có 500 ha rau màu của 290 hộ dân bị thiệt hại. Kiểm tra thực tế tại các nhà vườn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nguyễn Hữu Chi bày tỏ: “Giờ đây, người dân mong mỏi nhất được ngân hàng khoanh nợ, giãn nợ, tạo điều kiện cho vay mới với lãi suất ưu đãi để khắc phục thiệt hại, tái đầu tư. Bởi, số hộ dân đang vay vốn từ các tổ chức tín dụng trên địa bàn rất lớn”. Điều ông Chi đề nghị cũng là mong ước của những nông hộ nơi đây. Hàng chục năm nay, rau là kế sinh nhai của người dân dọc đôi bờ Đa Nhim và góp phần tô thắm những vùng quê thuần nông trù phú. “Chuyện cũng đã qua, giờ khó mấy chúng tôi cũng phải tìm cách gây dựng lại những cánh đồng rau. Rồi mầu xanh lại phủ tràn trên xứ rau
nổi tiếng này”, ông Vũ Thành Lập
tin tưởng.
Nam Tây Nguyên vào mùa đẹp nhất trong năm. Dòng Đa Nhim dịu êm mang dòng nước mát lành đến tận những vườn rau vừa mới lên xanh, như muốn “chuộc lỗi” với những dòng lệ trong mùa mưa lũ. Theo Quốc lộ 27 uốn lượn chạy dọc theo dòng Đa Nhim, qua xã D’ran, Ka Đô, Quảng Lập, Đơn Dương… những chiếc xe chở đất, máy múc đang bồi đắp lại đất cho những khu vườn; nhà nhà huy động nhân lực dọn cát bồi, dựng lại hệ thống tưới… Nhiều nhà vườn đã kịp gieo những hạt mầm để kịp có nguồn rau xanh phục vụ thị trường dịp Tết Nguyên đán 2026. Dòng nước Đa Nhim được kéo lên gột rửa những vết hằn mùa mưa lũ và nuôi dưỡng những vườn rau lên xanh.
Nắng lên. Những đóa dã quỳ hoang dại vươn mình bên dòng Đa Nhim, như minh chứng cho sự hồi sinh mãnh liệt của vùng rau Đơn Dương - huyện nông thôn mới đầu tiên của khu vực Tây Nguyên, giờ là các xã kể trên, nhưng nhiều người vẫn quen cách gọi cũ.
Đang chăm sóc vườn bắp sú vừa xuống giống chưa lâu, anh Hồ Việt Linh ở thôn Quảng Tân, xã Quảng Lập đứng lặng một lúc khi tôi hỏi chuyện. Anh bảo: “Đây là khu vườn bảy sào xà lách chuẩn bị thu hoạch đã bị lũ cuốn phăng trong đêm. Chuyện lũ ở vùng đất bên sông Đa Nhim dân ở đây quen rồi, nhưng năm nay con nước lên nhanh và dữ quá. Giờ gầy dựng lại thôi, xứ rau mà, rồi những nhà vườn lại thắm xanh… (cười)”. Anh Linh chỉ tay về phía cuối vườn, nơi có cây rù rì che bóng mát đang bị bật gốc, xòa xuống lòng sông Đa Nhim: “Cây cổ thụ vững chãi hàng chục năm, nay ra thế. Nước lớn và xiết lắm. Bên kia bờ sông là vườn anh trai mình - anh Hồ Thanh Hải, bốn sào trồng bí trôi hết, trôi cả đất. Giờ anh đang bù đất để trồng lại vườn rau, xứ rau mà…”. Anh Linh lặp lại “xứ rau mà”, như “đóng đinh” sinh kế của những cư dân dọc đôi bờ sông Đa Nhim.
Giữa trưa, trên những nhà vườn phía thượng nguồn, nhà nông tất bật làm đất, lắp đặt lại hệ thống tưới để gieo lại những mầm xanh cho mùa vụ mới. Thả ánh mắt về phía dòng sông mùa yên bình, chị Lâm Thị Nhơn Hậu ở thôn Đường Mới, xã D’ran kể: Khu vườn hơn ba sào này được cha mẹ chị trồng rau hàng chục năm nay để nuôi sống gia đình, lo cho con cái ăn học. Khi chị lấy chồng, ra riêng, cha mẹ tặng lại khu vườn làm kế sinh nhai. “Vườn nhà em ở bên lở nên lũ về trôi hết. Giờ phải xử lý đất, dựng lại hệ thống tưới để trồng lại cà chua, đậu leo… Những hạt giống sẽ gieo lại niềm tin. Không lâu nữa, rồi sắc màu tốt tươi sẽ lại phủ tràn”, chị Nhơn Hậu tin tưởng.
Trận lũ lịch sử tháng 11/2025 quét qua vùng đất D’ran gây thiệt hại hơn 500 ha sản xuất nông nghiệp, trong đó có hơn 300 ha rau thương phẩm; nhiều hệ thống nhà kính, nhà lưới, hệ thống tưới cũng bị cuốn trôi. Sau lũ, những nhà nông phải gom từng đống rác bị lũ cuốn về, xả đất, khơi lại nguồn nước. Những ngày ấy, không chỉ có nông dân, mà màu áo lực lượng vũ trang, đoàn thanh niên, cán bộ xã… cùng hòa trên những cánh đồng để nhanh chóng khơi lại nhịp sống mới của vùng rau Đơn Dương.
Đợt lũ vừa qua, xã Đơn Dương bị thiệt hại nhẹ hơn so với những xã dọc đôi bờ sông Đa Nhim, với khoảng 270 ha rau màu bị ngập, lũ cuốn; gần 14 ha nhà kính, nhà lưới sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng… tổng thiệt hại khoảng
50 tỷ đồng. Điều lo ngại chung là đất sản xuất của người dân dọc bờ sông Đa Nhim bị sạt lở nghiêm trọng, nhiều diện tích bị trôi hoặc bồi đắp cát, mất khả năng sản xuất nông nghiệp.
Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trần Hùng Dũng, trước mắt, xã trích từ nguồn kinh phí hỗ trợ của tỉnh, ngân sách của xã hỗ trợ nhân dân một phần kinh phí để tái sản xuất. Đồng thời, rà soát để có hướng khắc phục những vùng sạt lở, kêu gọi hỗ trợ nông dân nguồn giống để khôi phục sản xuất. Sau lũ, điều quan trọng nhất là không để sản xuất bị đứt gãy, phải làm sao để người dân sớm quay lại ruộng vườn. “Đến nay, phần lớn diện tích sản xuất đã cơ bản khôi phục, bảo đảm phục vụ cho nhu cầu các thị trường rau truyền thống. Mầu xanh bắt đầu thắm trên những khu vườn, dù chưa khỏa hết màu mưa lũ, nhưng đủ để người dân tin tưởng về một cuộc sống khởi sắc”, ông Dũng đặt niềm tin.
Chiều xuống, dòng “nước mắt” Đa Nhim êm đềm như chưa từng nhỏ lệ. Những nông phu gắn cuộc sống với ruộng vườn bắt đầu trở về nhà. Tôi chọn quán cà-phê bên bờ Đa Nhim gõ nhanh dòng ghi chú: Những đợt lũ cuối năm 2025, toàn tỉnh Lâm Đồng có hơn 10,3 nghìn hộ dân bị ảnh hưởng, hơn 9.000 ha cây trồng bị hư hại… Tổng thiệt hại khoảng 1.363 tỷ đồng. Trong những chuyến kiểm tra thực tế, thăm hỏi người dân bị ảnh hưởng mưa lũ, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hồ Văn Mười đã động viên người dân vượt qua thời điểm khó khăn, nhanh chóng gầy dựng lại cuộc sống. Mưa lũ đi qua, tỉnh kêu gọi, huy động lực lượng và tổ chức hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà cho người dân bị thiệt hại. Những mái ấm nghĩa tình đã được bàn giao cho người dân để có cái Tết an vui. Đồng thời, chỉ đạo các sở, ngành, địa phương liên quan hỗ trợ người dân sớm khôi phục sản xuất, nhất là nông nghiệp, một trong những trụ cột phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Những vùng đất dọc đôi bờ sông Đa Nhim đã hình thành vùng sản xuất rau lớn nhất tỉnh Lâm Đồng và cả nước. Thiên tai là thiệt hại và thử thách, nhưng cũng là dịp để nhìn lại cách tổ chức sản xuất, để bên dòng Đa Nhim thơm thảo phù sa đắp bồi, nhà nông tự tin đưa nông sản công nghệ cao hòa thị trường khu vực và quốc tế ■
Chính quyền đã làm việc với các ngân hàng để giúp người dân được vay vốn lãi suất thấp, sớm khôi phục sản xuất. Đồng thời, động viên bà con cải tạo lại đất, trồng các loại cây mang tính bền vững. Hiện, diện tích vùng rau đã khôi phục được hơn 70%, mầu xanh đã dần trở lại đôi bờ sông Đa Nhim”.
Trương Quang Kiên, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã D’ran
