Từ góc đọc nhỏ trong lớp đến những giờ kể chuyện, thi giới thiệu sách…, văn hóa đọc đang được nuôi dưỡng bằng những trải nghiệm cụ thể, thường nhật.
Ghi nhận trong tuần lễ hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 (từ ngày 15 đến 23/4/2026), tại nhiều trường tiểu học và trung học cơ sở trên cả nước, các hoạt động đã được tổ chức ngay trong khuôn viên trường, hướng trực tiếp đến học sinh.
Xã Nghĩa Lộ (tỉnh Quảng Ngãi), ngay từ giữa tháng 4, các nhà trường trên địa bàn đã phối hợp tổ chức Đoàn - Đội triển khai mô hình “góc đọc lớp học”. Mỗi lớp bố trí một không gian nhỏ, trưng bày từ vài chục đến hàng trăm đầu sách do học sinh và giáo viên cùng đóng góp. Trong giờ ra chơi, học sinh có thể tự do lựa chọn sách, đọc tại chỗ hoặc trao đổi cùng bạn bè.
Song song, các Liên đội trong trường phát động phong trào “mỗi tuần một cuốn sách”, học sinh đọc và chia sẻ lại nội dung trong giờ sinh hoạt lớp. Hoạt động này giúp học sinh không chỉ tiếp cận sách mà còn rèn luyện khả năng diễn đạt, tư duy phản biện. Đáng chú ý, trong đó, nhiều hoạt động do chính học sinh tổ chức dưới sự hướng dẫn của giáo viên và cán bộ Đoàn - Đội, từ khâu chuẩn bị nội dung đến điều hành chương trình.
Theo phản ánh từ giáo viên, việc đưa sách vào không gian lớp học giúp học sinh “chạm” vào sách thường xuyên hơn, thay vì chỉ tiếp cận thư viện theo lịch cố định.
Tại Hà Nội, ngay từ những ngày đầu tháng tư, nhiều trường đã huy động mỗi học sinh cùng tham gia đóng góp cho tủ sách nhà trường. Chị Nguyễn Thanh Lam, phụ huynh em Võ Anh Khoa, học sinh lớp 2, Trường tiểu học Thăng Long (Hà Nội), hào hứng: “Bình thường về đến nhà là cháu lao ngay vào ôm lấy điện thoại, nhưng từ khi được các cô phát động tháng đọc sách, cháu về là đòi lên nhà dì để mượn sách đọc, để chia sẻ với lớp. Qua đó, tôi mới thấy thiếu sót khi chưa quan tâm mua nhiều sách truyện, cùng đọc với con”.
Để khuyến khích, tạo thêm niềm hứng khởi cho trẻ trong việc đọc, trong Ngày Sách và Văn hóa đọc năm 2026, nhiều trường đã tổ chức các hoạt động đa dạng: Thi kể chuyện theo sách, học sinh lựa chọn tác phẩm yêu thích, trình bày lại bằng hình thức sân khấu hóa; Giới thiệu sách, mỗi lớp cử đại diện thuyết trình về một cuốn sách; Hóa thân nhân vật văn học, học sinh nhập vai các nhân vật quen thuộc, tạo sự hứng thú với tác phẩm; Xếp sách nghệ thuật, sử dụng sách để tạo hình, truyền tải thông điệp về tri thức.
Bên cạnh đó, một số đơn vị còn triển khai thư viện số, cung cấp sách nói và tài liệu trực tuyến cho học sinh. Điển hình, có thể kể tới mô hình tủ sách trực tuyến tại Trường THCS Yên Ninh (xã Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình). Tuy chưa thể hình thành ngay thói quen đọc sách vật lý, thực tế cho thấy tủ sách online giúp mở rộng khả năng tiếp cận, đặc biệt thu hút nhiều sự quan tâm của học sinh.
Một điểm nổi bật năm nay là vai trò rõ nét của các tổ chức Đoàn Thanh niên và cơ quan quản lý trong việc đưa văn hóa đọc vào trường học. Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh đã phát động đến các cấp bộ Đoàn trên cả nước triển khai đồng bộ các hoạt động thiết thực hưởng ứng ngày hội đọc sách, như: Trao tặng sách, xây dựng tủ sách lớp học, tủ sách dùng chung, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về văn hóa đọc. Các hoạt động này thường diễn ra ngay trong khuôn viên trường, tạo điều kiện để học sinh được tiếp cận trực tiếp.
Từ các mô hình thực tế đó, có thể thấy, học sinh không chỉ được tiếp cận sách mà còn dần hình thành thói quen đọc, thông qua việc đọc thường xuyên trong lớp, trong giờ ra chơi, đồng thời phát triển kỹ năng mềm, như thuyết trình, kể chuyện, làm việc nhóm, tăng khả năng tự học, tìm kiếm thông tin nhiều lĩnh vực ngoài chương trình học.
Dù vậy, thực tế cho thấy việc duy trì thói quen đọc vẫn không đơn giản. Cô Hà Việt Anh, giáo viên Lớp học văn Hạnh phúc (Hà Nội) nhấn mạnh: “Áp lực học tập ngày càng lớn, đặc biệt ở bậc trung học, khiến thời gian dành cho đọc sách ngoài chương trình bị thu hẹp. Bên cạnh đó, sự phát triển của các phương tiện giải trí số như mạng xã hội, video ngắn, trò chơi trực tuyến cũng làm giảm sức hấp dẫn của sách đối với một bộ phận học sinh”. Không ít giáo viên cho rằng, nếu không có sự duy trì thường xuyên, các hoạt động đọc dễ rơi vào tình trạng “sớm nở tối tàn”.
Từ thực tế triển khai năm 2026, có thể thấy: Để văn hóa đọc thật sự bền vững, cần sự đồng bộ từ nhiều phía. Nhà trường cần duy trì không gian đọc và tích hợp đọc vào quá trình dạy học. Tổ chức Đoàn - Đội tiếp tục đóng vai trò cầu nối, tạo sân chơi, hoạt động hấp dẫn cho học sinh. Gia đình đồng hành, tạo điều kiện để trẻ duy trì thói quen đọc tại nhà. Khi việc đọc không còn là nhiệm vụ mà trở thành nhu cầu tự thân, những “góc đọc” nhỏ trong lớp học hôm nay có thể trở thành nền tảng tri thức cho các thế hệ tương lai ■
