Hoàn thiện thể chế, pháp luật phòng, chống thiên tai

Năm nay, dự báo thiên tai nhiều cực đoan

Dù mới đầu hè, nhưng Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết: Ngày 6/4, có 25 trạm quan trắc tại 13 tỉnh, thành phố (Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và các tỉnh, thành phố từ Thanh Hóa - Đắk Lắk) ghi nhận nhiệt độ từ 38 - dưới 40 độ C. Có ba trạm nhiệt độ vượt 40 độ C là Tây Hiếu (Nghệ An) 40,3 độ C, Hương Sơn (Hà Tĩnh) 40,1 độ C và Đồng Hới (Quảng Trị) 40,2 độ C. Khu vực Nam Bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 35-36 độ C, có nơi trên 36 độ C.

Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, 2026 là năm ENSO sẽ chuyển pha mạnh từ La Niña sang trung tính và có khả năng chuyển sang El Niño từ giữa năm (xác suất cao), làm gia tăng rõ rệt tính biến động, cực đoan và khó lường của thiên tai. Cụ thể, nắng nóng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn năm 2025, tập trung từ tháng 4 đến tháng 8. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng, nhất là tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Với mưa lớn, ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ tập trung chủ yếu từ tháng 6 đến tháng 9. Khu vực Trung Bộ tập trung trong tháng 10 đến tháng 12. Dự báo tổng lượng mưa và số đợt mưa diện rộng năm nay xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm, nhưng mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn có xu hướng gia tăng, dễ gây ngập úng đô thị, lũ quét, sạt lở đất, đặc biệt trong các thời kỳ chuyển mùa (tháng 4-5 và tháng 9-10).

Về mùa bão, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết: Theo các dự báo, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong năm 2026 có khả năng không nhiều hơn trung bình nhiều năm. Từ tháng 4 đến 7/2026, số lượng bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta dự báo xấp xỉ trung bình nhiều năm. Từ tháng 8 đến 12/2026, số lượng bão có thể thấp hơn trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền). Tuy nhiên, trong điều kiện khí hậu hiện nay, quỹ đạo và thời điểm xuất hiện bão ngày càng khó dự báo chính xác, có thể xuất hiện các trường hợp bất thường.

Phối hợp chặt chẽ trong ứng phó thiên tai

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thiên tai năm 2025 diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố bất thường, vượt mức lịch sử. Thống kê thiên tai làm 484 người chết, mất tích, 811 người bị thương, 4.259 nhà bị sập, đổ, trôi, hơn 350.000 nhà bị hư hỏng, tốc mái, khoảng 547.000 ha lúa, hoa màu và 322.000 ha cây trồng khác bị ngập úng, thiệt hại... Tổng thiệt hại về kinh tế ước tính hơn 104.000 tỷ đồng.

Trước dự báo thời tiết, thiên tai năm nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh việc các bộ, ngành Trung ương và địa phương cần hoàn thiện thể chế, pháp luật phòng, chống thiên tai theo hướng đồng bộ, thống nhất, phân định rõ chức năng các bộ, ngành, tránh chồng chéo. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của địa phương theo mô hình chính quyền hai cấp là cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực điều hành và bảo đảm phối hợp chặt chẽ trong ứng phó thiên tai.

Một trong những bài học trong phòng, chống thiên tai, vai trò công tác dự báo, cảnh báo là đặc biệt quan trọng, thông tin dự báo, cảnh báo phải từ sớm, từ xa, kịp thời, chính xác. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm thời tiết ngày càng cực đoan, khuyến cáo chính quyền và người dân cần cập nhật thường xuyên dự báo khí tượng thủy văn, đặc biệt các bản tin 1-3 ngày. Trên cơ sở đó, cơ quan chức năng và người dân chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, phương án ứng phó, vận hành hồ chứa và bảo đảm an toàn công trình, khu vực hạ du và đời sống dân sinh.

Ở góc nhìn cộng đồng, ông Cao Đức Phát, Chủ tịch Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đề nghị: Ngành khí tượng thủy văn cần có những giải pháp hiệu quả hơn để đưa thông tin dự báo và cảnh báo đến sát hơn và nhanh hơn tới các cộng đồng dân cư. Nhất là thúc đẩy việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ số và AI trong dự báo, cảnh báo thiên tai ngày càng hiệu quả hơn ■