Khi đại học không phải là con đường duy nhất

Coi trọng năng lực hơn bằng cấp

Không “bằng mọi giá” ép con phải thi đại học, ông Nghiêm Xuân Thịnh, phụ huynh em Nghiêm Xuân Hải (xã Đại Xuyên, Hà Nội) đã cho con học trường nghề, với kỳ vọng con mình sẽ sớm có việc làm ổn định. Theo ông Thịnh, không phải vì lý do kinh tế, mà xét về nhu cầu thị trường và qua tham khảo một số ý kiến, gia đình ông nhận thấy, nghề nghiệp gắn với kỹ năng là yếu tố quyết định vị trí việc làm và mức thu nhập của người lao động.

Cũng không chạy theo phong trào mà xác định “học gì để làm được việc”, bạn Nguyễn Bảo Thùy Trang đã nộp hồ sơ vào Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội. Tại đây, Trang có thể vừa học vừa làm, học tập được những kiến thức mà thị trường lao động đang thật sự cần.

Thực tế, ngày càng có nhiều doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo theo mô hình đào tạo gắn với việc làm. Điều đáng mừng là nhiều sinh viên được doanh nghiệp tuyển dụng ngay từ khi mới nhập học năm đầu tiên hoặc ký cam kết tiếp nhận làm việc sau khi ra trường.

Tiến sĩ Lê Danh Quang, Phó Hiệu trưởng Trường cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần: “Nếu trước đây học nghề thường được xem là lựa chọn thứ hai, thì hiện nay nhiều bạn trẻ đã chủ động lựa chọn con đường này ngay từ đầu vì nhìn thấy rõ cơ hội việc làm và triển vọng phát triển nghề nghiệp.

Thực tế cho thấy, học nghề không còn là phương án dự phòng mà đang trở thành một hướng đi phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động hiện đại”. Cũng theo Tiến sĩ Quang, nhiều ngành nghề trong lĩnh vực cơ khí, tự động hóa, điện-điện tử, công nghệ ô-tô, công nghệ thông tin, bán dẫn, AI và chuyển đổi số đang có nhu cầu nhân lực rất lớn, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn còn thiếu hụt. Một lợi thế nổi bật của giáo dục nghề nghiệp là thời gian đào tạo ngắn, chi phí học tập hợp lý, nhiều chương trình được Nhà nước hỗ trợ học phí, thậm chí miễn học phí hoàn toàn đối với một số ngành nghề trọng điểm. Thực tế, doanh nghiệp tuyển dụng đang dựa trên sở trường, năng lực của người lao động hơn bằng cấp. Cùng đó, việc thiếu hụt lao động có kỹ năng, được đào tạo bài bản khiến người học nghề dễ tìm việc hơn, từ đó dần làm thay đổi quan niệm của phụ huynh và học sinh về trường nghề. Chuyên gia lao động việc làm Vũ Xuân Hùng chia sẻ: “Tư duy và quan niệm về học nghề đã thay đổi và phải thay đổi quyết liệt hơn. Thời gian qua, không ít em tốt nghiệp đại học đã “liên thông ngược”, quay lại học nghề. Điều đó cho thấy việc xác định học gì để thiết thực, phù hợp là vô cùng quan trọng”.

Học để làm được việc

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiều ngành nghề hiện có tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm cao, đặc biệt nhóm ngành kỹ thuật có thể đạt 80%. Đây là một trong những yếu tố khiến giáo dục nghề nghiệp dần lấy lại vị thế.

Tuy nhiên, không phải cứ học nghề là dễ dàng tìm được công việc ưng ý. Học viên cần xác định sở thích, năng lực bản thân và xu hướng tuyển dụng ngoài thị trường lao động để chọn ngành học phù hợp, không chạy theo những ngành từng “hot” mà giờ đây đã dư thừa lao động. Nhiều chuyên gia cho rằng, tại các quốc gia phát triển, lao động kỹ thuật có tay nghề cao được trả lương rất tốt và có vị trí quan trọng trong nền kinh tế. Việt Nam cũng đang bước vào giai đoạn cần lực lượng lớn lao động có kỹ năng để phục vụ công nghiệp và dịch vụ hiện đại.

PGS, TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Lao động (Bộ Nội vụ) cho rằng: Nhà nước đã khuyến khích theo học nghề nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập và phát triển kinh tế. Học nghề không đồng nghĩa với việc đóng lại cánh cửa học tập. Nếu hệ thống giáo dục bảo đảm tính liên thông giữa các bậc học, người học nghề vẫn có thể tiếp tục học lên cao đẳng, đại học khi có đủ điều kiện. Để xu hướng học nghề trở thành dòng chảy bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống giáo dục, xã hội và gia đình. Giáo dục nghề nghiệp cần được đặt trong một hệ sinh thái giáo dục mở, nơi người học có thể học tập suốt đời và dịch chuyển linh hoạt giữa các trình độ theo nhu cầu phát triển nghề nghiệp. Các phụ huynh cũng cần có đầy đủ thông tin về thị trường lao động để định hướng con em theo học nghề phù hợp với năng lực, điều kiện kinh tế và nhu cầu xã hội.

“Học sinh cần lựa chọn con đường học tập phù hợp. Nên học ngành nào mà mình có khả năng, làm được việc, có thu nhập để ổn định tương lai. Đồng thời, nhà trường cần hướng nghiệp sớm cho học sinh, giúp các em có lựa chọn phù hợp”, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh.