Căng mình ứng phó nắng nóng cực đoan

Mùa hè mỗi lúc một khắc nghiệt

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, đợt nắng nóng vừa qua là đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5 năm nay. Đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt xuất hiện trên diện rộng khi có tổng cộng 22 trạm đo ở 11 tỉnh, thành phố ghi nhận mức nhiệt độ từ 40 độ C trở lên, nhiều nhất trong đợt này. Trong đó, thời gian nền nhiệt độ cao trong ngày kéo dài từ 8-9 giờ sáng đến 19 giờ đã tạo cảm giác hầm hập và ngột ngạt, ảnh hưởng lớn tới đời sống dân sinh.

Hà Nội, dù ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ nhưng nóng hơn các tỉnh, thành khác do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Nội đô có mật độ bê-tông hóa cao, nhiều đường nhựa, nhà cao tầng, phương tiện giao thông lớn và nguồn nhiệt thải từ hoạt động sinh hoạt, dịch vụ. Những yếu tố này khiến nhiệt lượng tích tụ mạnh vào ban ngày và giải phóng chậm về đêm, làm nền nhiệt trong đô thị cao hơn vùng ngoại thành.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định: Từ nay đến tháng 8/2026, dưới tác động của El Nino, nền nhiệt trên cả nước có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5 độ. Điều này đồng nghĩa mùa hè năm nay có thể nóng hơn bình thường, số ngày và các đợt nắng nóng gia tăng, gay gắt hơn so với năm 2025 cũng như trung bình nhiều năm.

Đáng chú ý, khả năng xuất hiện các kỷ lục nhiệt độ cao cũng gia tăng. Riêng trong tháng 6/2026, dự báo có thể xuất hiện thêm 2-3 đợt nắng nóng, với nhiệt độ phổ biến 37-39 độ; một số nơi có thể lên tới 41-42 độ, đặc biệt tại vùng núi phía Tây từ Thanh Hóa đến Huế.

Đồng thời, trong điều kiện El Nino, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới có thể không nhiều, song tiềm ẩn những diễn biến bất thường cả về cường độ lẫn quỹ đạo. El Nino cũng thường gây thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng, phổ biến từ 25-50%, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2026-2027. Một số đợt hạn mặn lịch sử từng xảy ra ở Nam Bộ trong các giai đoạn 2015-2016 và 2019-2020 là thí dụ điển hình cho tác động của hiện tượng này.

Trong những ngày nắng nóng gay gắt, nền nhiệt cao kết hợp độ ẩm lớn sẽ làm gia tăng đối lưu trong khí quyển, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện giông lốc vào chiều tối, hiện tượng thường được gọi là “giông nhiệt”. Nguy cơ xuất hiện giông lốc, sét, mưa lớn cục bộ gây ngập úng, lũ quét và sạt lở đất ở mức cao trong các tháng 5, 6, thậm chí kéo dài sang tháng 7.

Những nguy cơ trước mắt

Nắng nóng kéo dài vừa qua làm gia tăng nguy cơ cháy rừng trên phạm vi cả nước. Theo hệ thống giám sát của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, trong những ngày qua, có hơn 1.700 điểm được cảnh báo nguy cơ cháy rừng, trong đó gần 700 điểm ở cấp cực kỳ nguy hiểm -
mức cảnh báo cao nhất. Các điểm có nguy cơ cháy rừng cực kỳ nguy hiểm tập trung tại Bắc Ninh, Gia Lai, Quảng Trị, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Phú Thọ.

Trước diễn biến này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tăng cường công tác phòng cháy, chữa cháy rừng. Các địa phương rà soát những khu vực có nguy cơ cháy cao, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện và trang thiết bị để sẵn sàng ứng phó khi xảy ra cháy rừng. Đồng thời, các địa phương tăng cường tuyên truyền, kiểm soát chặt việc sử dụng lửa trong và gần rừng, nhất là hoạt động đốt nương làm rẫy, xử lý thực bì. Khi xảy ra cháy rừng, lực lượng chức năng phải khẩn trương huy động nhân lực, phương tiện chữa cháy, hạn chế thấp nhất thiệt hại và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định.

Liên quan thời tiết nắng nóng gay gắt, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), ngày 26/5, có công văn gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố dự phòng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, người lao động trước tác động của nắng nóng. Theo Cục Phòng bệnh, vào mùa nắng nóng có thể gặp phải một số vấn đề sức khỏe thường gặp là: Say nắng, say nóng hoặc đột quỵ do nóng. Nguyên nhân chủ yếu là do phải tiếp xúc quá lâu hoặc làm việc trong môi trường nắng nóng, nhiệt độ cao hoặc cũng có thể do thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột.

Cục Phòng bệnh khuyến cáo: Với những người phải làm việc trong thời tiết nắng nóng, cần bố trí thời gian làm việc vào những lúc trời mát mẻ như vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao. Nếu bắt buộc phải làm việc thì không nên làm việc quá lâu trong môi trường nóng bức, tránh các hoạt động thể lực quá sức. Thực hiện các biện pháp làm thoáng mát nơi làm việc như sử dụng mái che, các tấm phản chiếu nhiệt, vật liệu cách nhiệt, hệ thống phun nước, phun sương, lắp đặt hệ thống điều hòa, hệ thống quạt thông gió phù hợp.

Nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể cao hơn nhiệt độ dự báo 2-4 độ C, thậm chí cao hơn tại các khu vực có nhiều bê-tông, mặt đường nhựa và ít cây xanh. Vì vậy, người dân cần hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ nắng đỉnh điểm 11-15 giờ, và có biện pháp bảo vệ để tránh mất nước, kiệt sức hoặc sốc nhiệt.

Người dân cần theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết nguy hiểm để chủ động phòng tránh và hạn chế thiệt hại do các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra ■