- Luật Đường sắt năm 2005 có khuyến khích xã hội hóa (XHH) đầu tư vào kết cấu hạ tầng đường sắt (KCHTĐS) và vận tải ĐS. Nhưng đến nay, kết quả rất khiêm tốn, do đâu vậy, thưa ông ?
-Về bản chất, lĩnh vực ĐS là loại hình kinh doanh có điều kiện, nên tính cạnh tranh còn hạn chế. Mặt khác, do đặc thù của điều kiện địa lý, các tuyến ĐS hiện có của Việt Nam đã được đầu tư hơn 100 năm nay chạy dọc theo chiều dài đất nước và do một đơn vị duy nhất là Tổng công ty ĐS Việt Nam (VNR) quản lý, khai thác, vận hành, bảo trì nên việc kêu gọi đầu tư một đoạn tuyến hay một hạng mục trên tổng thể là khó thực hiện. Trong khi tính kết nối giữa ĐS với các cơ sở hạ tầng khác còn lỏng lẻo. Ngoài ra, chi phí đầu tư KCHT trong lĩnh vực ĐS là rất lớn, tính khả thi hoàn vốn cho các nhà đầu tư không cao. Thị phần vận tải ĐS ngày càng có xu hướng sụt giảm so với các loại hình vận tải khác nên càng kém hấp dẫn nhà đầu tư.
- Phải chăng, mấu chốt vấn đề là việc chưa phá được thế độc quyền của VNR?
- Chủ trương xóa độc quyền trong kinh doanh của ngành ĐS là rất rõ ràng, xuyên suốt. Chẳng hạn như, nhằm kêu gọi các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào KCHTĐS, Bộ GTVT đã công bố Danh mục kèm theo Quyết định số 4907/QĐ-BGTVT ngày 24-12-2014 của Bộ GTVT phê duyệt Đề án XHH đầu tư KCHTĐS. Một điểm quan trọng nữa, Luật Đường sắt (sửa đổi) được thông qua với rất nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi mang tính chất đột phá.
Nói VNR độc quyền là không còn chính xác bởi năm 2016, Bộ GTVT đã chuyển đổi mô hình các Công ty vận tải ĐS trực thuộc VNR sang công ty cổ phần hoạt động độc lập với TCT. Hiện đã có một số DN bên ngoài tham gia hợp tác kinh doanh vận tải ĐS như TCT Tân Cảng Sài Gòn, Tập đoàn Bưu chính viễn thông, Công ty du lịch Victoria Express, một số công ty lữ hành trong và ngoài nước...
Tôi xin khẳng định: Dịch vụ kinh doanh vận tải ĐS là bình đẳng, không có phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế, vấn đề chỉ là tính đặc thù của ngành ĐS cũng như chưa có cơ chế hỗ trợ cho nhà đầu tư nên các DN chưa quan tâm đến kinh doanh KCHTĐS mà thôi.
- Thưa ông, cần làm gì để tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế tham gia đầu tư và kinh doanh ĐS?
- Theo tinh thần Luật Đường sắt (sửa đổi) mới được Quốc hội thông qua, phải tách bạch giữa chức năng quản lý Nhà nước của cơ quan Nhà nước với hoạt động kinh doanh của DN; tách bạch giữa kinh doanh KCHT với kinh doanh vận tải trên ĐS do Nhà nước đầu tư. Trên thế giới, hạ tầng GTVT nói chung, đặc biệt là KCHTĐS nói riêng, chủ yếu cũng do Nhà nước đầu tư và tổ chức kinh doanh. Các dịch vụ vận tải, kinh doanh ĐS đô thị và dịch vụ thương mại khác sẽ hướng tới kêu gọi các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, kinh doanh.
Theo tôi, sự tách bạch này sẽ thu hút tư nhân tham gia, đồng thời cũng tạo sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần DN khác nhau.
- Nhà đầu tư cần sự rõ ràng, minh bạch trong chính sách, ông có thể nói gì với họ?
- Chính sách phát triển ĐS của Nhà nước trong thời gian tới sẽ tập trung vào những nét chính nhằm tạo đột phá như sau:
Thứ nhất, dành quỹ đất theo quy hoạch để phát triển KCHTĐS, công trình công nghiệp ĐS; khuyến khích, hỗ trợ, tạo điều kiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài đầu tư, kinh doanh KCHTĐS (gồm cả ĐS chuyên dùng) và vận tải ĐS; tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích ĐS; khuyến khích và hỗ trợ việc phát triển công nghiệp ĐS, nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến và đào tạo nguồn nhân lực để phát triển ĐS hiện đại; ưu tiên phân bổ ngân sách T.Ư trong kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm với tỷ lệ thích đáng để bảo đảm phát triển KCHTĐS quốc gia theo quy hoạch.
Thứ hai, ưu đãi, hỗ trợ trong hoạt động ĐS như giao đất không thu tiền sử dụng đất đối với diện tích đất xây dựng KCHTĐS quốc gia, đường sắt đô thị; miễn tiền thuê đất đối với diện tích đất xây dựng KCHTĐS chuyên dùng, công trình công nghiệp ĐS; căn cứ vào khả năng nguồn lực thực tế, Nhà nước cho vay với lãi suất vay tín dụng đầu tư ưu đãi từ nguồn tín dụng đầu tư của Nhà nước hoặc được cấp bảo lãnh Chính phủ về vốn vay theo quy định của pháp luật về quản lý nợ công đối với đầu tư mua sắm phương tiện giao thông ĐS; DN kinh doanh KCHTĐS, kinh doanh ĐS đô thị, công nghiệp ĐS được hưởng mức ưu đãi về thuế suất thuế thu nhập DN theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập DN; tổ chức, cá nhân khi đầu tư xây dựng KCHTĐS Quốc gia, ĐS đô thị được Nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí giải phóng mặt bằng đối với đất dành cho ĐS để xây dựng KCHTĐS…
- Xin cảm ơn ông!
