Mới nhất, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn hóa Sa Huỳnh lại được đặt lên “bàn cân” trong dự án đường ven biển Dung Quất -Sa Huỳnh, làm dấy lên nỗi lo về sự mất mát những giá trị văn hóa vô cùng đặc sắc.
Được phát hiện vào năm 1909, rất nhiều cuộc khai quật khảo cổ, hội thảo khoa học quốc tế được tổ chức đã và vẫn đang tiếp tục làm giàu thêm các giá trị về nghiên cứu khoa học và hệ thống di vật vô cùng đặc sắc về nền văn hóa thời tiền sử từng hiện diện rực rỡ trên dải đất miền trung này. Đặc biệt, theo các nhà khảo cổ học, với quy hoạch hiện thời của Di tích, Không gian Văn hóa Sa Huỳnh đang được xác định có ba vùng, là vùng lõi, vùng đệm và vùng phát triển, tuy nhiên, khi mở rộng khai quật, nếu vùng đệm xuất hiện di tích thì sẽ trở thành vùng lõi. Với chiều dài lịch sử tìm hiểu về địa chỉ khảo cổ đặc biệt này, tiềm năng phát hiện, mở rộng vùng lõi di tích, theo đánh giá của giới chuyên môn, là rất lớn.
Bởi vậy, việc địa phương xây dựng ba phương án triển khai dự án đường ven biển Dung Quất- Sa Huỳnh, trong đó có một phương án đi qua khu vực bảo vệ II (đầm An Khê) không nhận được sự đồng thuận của những người làm văn hóa, bởi đây là khu vực còn ẩn chứa tiềm năng lớn về khảo cổ, và thực tế, theo nhiều phân tích, cần được xếp vào khu vực bảo vệ I, tức là không được xâm phạm.
Thực tế, nhiều địa phương đã có sự hoạch định ưu tiên chọn di sản làm trụ cột phát triển, và đang gặt hái nhiều thành công vượt trội, như Quảng Ninh, Ninh Bình, với những dự án dài hơi đầu tư cho công tác khảo cổ, bảo tồn các di sản văn hóa, từ đó tạo vốn để khai thác phát triển du lịch một cách bài bản và vững chắc.
Năm 2022, tỉnh Quảng Ngãi cũng đã quyết định dừng dự án điện mặt trời trên đầm An Khê sau hơn 6 năm xem xét, để bảo tồn không gian văn hóa Sa Huỳnh.
Lần này, vẫn không gian ấy, và vẫn là mối nguy cơ ấy, hy vọng những tiếng nói tâm huyết với di sản sẽ tiếp tục được lắng nghe, để những giá trị văn hóa vô cùng đặc sắc mà các thế hệ tiền nhân đã sáng tạo nên được lưu giữ, trao truyền, góp phần tạo nên sự phong phú và bản sắc của văn hóa Việt Nam trong hiện tại và tương lai.
