Nhiều con số của kỳ vọng
Theo Tầm nhìn đến năm 2045 nêu trong Đề án, Việt Nam sẽ phát triển hoàn thiện hệ sinh thái văn hóa số toàn diện, thông minh, tương tác cao, vừa bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc vừa lan tỏa mạnh mẽ văn hóa Việt Nam ra thế giới và hội nhập quốc tế. Văn hóa số Việt Nam sẽ trở thành động lực phát Triển con người Việt Nam toàn diện và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia, trong đó phấn đấu các ngành công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo thật sự trở thành trụ cột bền vững, đóng góp 9% GDP, quy mô các sản phẩm văn hóa số chiếm tỷ trọng trên 80% sản phẩm công nghiệp văn hóa.
Để tầm nhìn ấy được hiện thực hóa, Đề án đề ra chín mục tiêu cụ thể để triển khai từ nay đến năm 2030 và mục tiêu nào cũng được bắt đầu bằng các con số đầy kỳ vọng. Có thể lấy thí dụ: Ít nhất 80% di sản văn hóa phi vật thể của vùng đồng bào dân tộc thiểu số được số hóa và lưu trữ trong các hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành về văn hóa; 100% hệ thống thư viện quốc gia, bảo tàng quốc gia về lịch sử và văn hóa, các bảo tàng công lập tập trung triển khai hoàn thiện thư viện số, bảo tàng số, phát triển mô hình thư viện, bảo tàng thông minh, đồng thời mở rộng tích hợp, kết nối, chia sẻ dữ liệu trong mạng lưới thư viện, bảo tàng Việt Nam và quốc tế.
Bên cạnh đó, theo Đề án, có tới 5 nhóm nhiệm vụ và giải pháp nền tảng, mỗi nhóm có từ 4-7 lĩnh vực nội dung và tất cả đều cần được khai triển khẩn trương, đồng bộ. Đơn cử, riêng trong nhóm nhiệm vụ, giải pháp số 1 về Hoàn thiện thể chế và chính sách, có 5 nội dung; nội dung nào cũng đòi hỏi nhiều thời gian cũng như nguồn lực để thực hiện. Phần đầu của nội dung thứ nhất nêu rõ: Rà soát, sửa đổi, bổ sung, xây dựng mới nhằm hoàn thiện đồng bộ hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan lĩnh vực văn hóa về bản quyền số, sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và các quyền liên quan, dữ liệu văn hóa số, tài sản văn hóa số, nội dung số, dịch vụ văn hóa số và các hoạt động văn hóa trên môi trường số; ưu tiên xây dựng, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện đồng bộ hệ thống các văn bản luật về: Sở hữu trí tuệ; Phát triển công nghiệp văn hóa; Bản quyền tác giả; Di sản văn hóa; Điện ảnh; Nghệ thuật biểu diễn; Thư viện và các văn bản dưới luật…
Lời giải nào cho bài toán nguồn lực
Việc số hóa các hiện vật vật lý, tài liệu, dữ liệu phi vật lý đều cần đến một quá trình thống kê, xây dựng bản đồ dữ liệu khoa học cùng nguồn lực rất lớn về con người, cơ sở vật chất, trang thiết bị. Đây là bài toán không dễ có đáp số trong giai đoạn hiện nay ở nước ta, khi cùng lúc có rất nhiều yêu cầu về đầu tư xây dựng cơ bản cho hạ tầng cơ sở trong mọi lĩnh vực cần được đáp ứng đồng thời.
Ngay trong lĩnh vực văn hóa, việc đầu tư hạ tầng cơ sở cho một số bảo tàng cấp quốc gia hiện đang trong giai đoạn triển khai, như tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Theo đó, công tác số hóa các tư liệu, hiện vật sẽ có những khó khăn trong quá trình dịch chuyển địa điểm, không gian trưng bày, kho lưu trữ, dẫn đến việc phải ưu tiên bảo đảm an toàn cho hiện vật, tư liệu, thậm chí là niêm phong chúng trong thời gian nhất định.
Trong nhóm nhiệm vụ, giải pháp nền tảng thứ hai về Huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, có đề cập giải pháp thí điểm mô hình liên kết công-tư trong phát triển nền tảng văn hóa số kèm theo đó là đề xuất ban hành chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng đối với doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm, dịch vụ văn hóa số… Tuy nhiên, để triển khai giải pháp này, lại cần có sự vào cuộc của nhiều bộ, ban ngành liên quan cùng các điều chỉnh khung chính sách nếu cần thiết, dẫn đến tiến độ không thể cấp tập.
Việc số hóa di sản, tài nguyên văn hóa nhằm phát huy toàn diện, sâu sắc giá trị của di sản trong đời sống đương đại đã và đang được nhiều quốc gia trên thế giới triển khai. Đây được xem như là một công việc đương nhiên của các tổ chức, cá nhân trong quá trình hệ thống hóa, bảo quản và khai thác dữ liệu nền tảng trong kỷ nguyên số hóa.
Chính vì thế, bên cạnh các con số của kỳ vọng, các mục tiêu, tầm nhìn dài hạn, cần nhận diện công tác chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa ở Việt Nam hiện nay một cách thực tiễn hơn, xem như nhiệm vụ thường xuyên của ngành, nhất là của các đơn vị công lập có chức năng lưu trữ, bảo quản di sản, tài sản, tài liệu văn hóa nghệ thuật. Từ đó, có các điều chỉnh phù hợp để đầu tư nguồn lực xứng đáng cho công tác này ■
