Cắt giảm mạnh sản lượng
Ngày 1-11, giá dầu thô ngọt nhẹ WTI và giá dầu Brent đều giảm về mức thấp nhất trong vòng 5 tháng qua. Trong khi đó, dữ liệu chỉ số công nghiệp Dow Jones cho thấy, trong tháng 10, dầu WTI cũng đã mất 11% giá trị và dầu Brent mất 8,5% so tháng trước. Như vậy, có thể thấy bất chấp việc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và các nước đối tác (OPEC+) liên tục duy trì cắt giảm sản lượng khai thác, song giá dầu vẫn tiếp tục lao dốc.
Thực tế giá dầu thế giới trồi sụt khó lường cho thấy, kế hoạch tài chính năm 2021 do Chính phủ Nga soạn thảo đang đứng trước nguy cơ trở thành một tài liệu phi thực tế. Các tính toán ngân sách của chính phủ nước này hầu như đều dựa vào hy vọng tăng sản lượng và xuất khẩu dầu mỏ của năm 2021, theo đó Nga đặt giả thuyết cho rằng nhu cầu toàn cầu về dầu khí sẽ phục hồi nhanh chóng. Tuy nhiên, tình hình thực tế rõ ràng không “chiều lòng” Nga, quốc gia mà doanh thu từ dầu mỏ có lúc chiếm tới phân nửa nguồn thu ngân sách. Saudi Arabia, quốc gia dẫn đầu thế giới về sản lượng khai thác dầu mỏ, cũng đang hướng tới việc cắt giảm sản lượng bổ sung vào năm sau. Do đó, Moscow chỉ còn lựa chọn duy nhất là tiếp tục cắt giảm khai thác dầu.
Theo hãng tin TASS, năm 2020 thu nhập ngoại hối của Nga thấp hơn khoảng 40% so năm trước. Chính phủ nước này đang hy vọng tình hình sẽ được cải thiện trong năm tới, với việc kinh tế toàn cầu phục hồi nhanh chóng. Báo cáo từ các cấp cơ quan hữu quan của Nga đều dự báo rằng, viễn cảnh kinh tế thế giới năm sau sẽ bớt u ám, giúp giá dầu tăng, qua đó cho phép gia tăng sản lượng khai thác dầu khí và thúc đẩy xuất khẩu. Tuy nhiên, do dịch bệnh diễn biến phức tạp nên thế giới đã chứng kiến giá dầu sụt giảm mạnh, chỉ tạm thời dừng lại khi OPEC và các đối tác sẵn sàng cắt giảm thêm nguồn cung dầu trên thị trường, thay vì việc tăng sản lượng vào đầu năm tới.
Saudi Arabia và các thành viên OPEC đang xem xét không chỉ gia hạn các hạn chế đối với sản xuất dầu, mà còn cắt giảm sản lượng khai thác vì lo ngại nhu cầu giảm trong bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng phát đợt thứ hai, buộc nhiều quốc gia châu Âu phải tái áp đặt các biện pháp giãn cách xã hội. Tờ The Wall Street Journal cũng xác nhận, Saudi Arabia và các nước OPEC đang thảo luận về khả năng cắt giảm mạnh sản lượng khai thác dầu trong bối cảnh số ca nhiễm Covid-19 gia tăng và việc áp dụng các hạn chế đi lại mới ở châu Âu.
Khó giảm phụ thuộc vào “vàng đen”
Vốn là quốc gia ngoài OPEC có sản lượng khai thác dầu lớn nhất thế giới (chỉ đứng sau Saudi Arabia), Nga đang lên kế hoạch để thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Trong nhiều năm, giới chức Nga luôn mong muốn giảm bớt sự phụ thuộc của nền kinh tế vào dầu khí. Đây cũng là một đòi hỏi mang tầm chiến lược. Cách đây hơn hai năm, Tổng thống Nga Vladimir Putin ký một sắc lệnh yêu cầu bằng mọi cách phải đạt mục tiêu đưa tốc độ tăng trưởng GDP của nước này dẫn đầu thế giới, trong khi nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm ở mức 3%/năm. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2018, mức tăng GDP của Nga chỉ đạt 1,7%, khi “xứ sở bạch dương” đã phải chịu quá nhiều sức ép từ các biện pháp trừng phạt của phương Tây. Thay vì cố gắng giảm lệ thuộc vào nguồn “vàng đen”, trên thực tế, Nga lại đạt một kỷ lục mới về lượng dầu mỏ khai thác với mức 11,6 triệu thùng/ngày (tính đến tháng 10-2018).
Kích cầu tiêu dùng nội địa để tăng trưởng kinh tế cũng là một giải pháp được Chính phủ Nga ưu tiên thực hiện nhằm giảm lệ thuộc vào xuất khẩu dầu khí. Tuy nhiên, thu nhập thực tế của người dân Nga liên tục giảm, cộng thêm các biện pháp trừng phạt và các khoản đầu tư cả trong nước lẫn nước ngoài sụt giảm mạnh đã khiến kinh tế Nga buộc vẫn phải dựa vào dầu mỏ để phát triển.
Nhiều ý kiến cho rằng, sự phát triển của kinh tế Nga chỉ phụ thuộc vào hai loại tài nguyên chủ đạo là dầu mỏ và khí đốt. Song trong những năm gần đây, Chính phủ Nga đã có những nỗ lực đáng kể để cơ cấu lại nguồn thu ngân sách quốc gia theo hướng có lợi cho các mặt hàng xuất khẩu khác. Trên thực tế, Nga đang trên con đường thoát khỏi sự phụ thuộc vào tài nguyên. Tỷ trọng nguồn thu ngân sách từ dầu khí đang dần được thu hẹp, đạt tới tỷ lệ một phần ba tổng mức thu nhập ngân sách quốc gia, phần còn lại đang dần được lên kế hoạch chuyển sang các dự án ưu tiên khác.
Năm 2009, Chính phủ Nga đã thông qua Chiến lược an ninh quốc gia tầm nhìn năm 2020. Trong đó, lần đầu nước này tuyên bố mục tiêu loại bỏ hoàn toàn việc nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ. Tuy nhiên, đến năm 2014, khi cuộc chiến “trừng phạt - trả đũa” với phương Tây bùng nổ liên quan việc bán đảo Crimea sáp nhập lãnh thổ Nga, dẫn đến cuộc khủng hoảng tại Ukraine, chiến lược này bị cản trở mạnh. Trong bối cảnh các căng thẳng địa - chính trị gia tăng, khả năng chống chịu của nền kinh tế Nga trước các cú sốc từ bên ngoài đã trở thành ưu tiên hàng đầu của chính phủ nước này, khiến kế hoạch giảm lệ thuộc vào dầu khí một lần nữa chưa thể đi đúng quỹ đạo. Do đó, nước Nga sẽ còn phải tiếp tục đi tìm lời giải cho bài toán giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào nguồn thu từ dầu khí.
