Nếu như trong giai đoạn trước, trí tuệ nhân tạo (AI) chủ yếu tồn tại dưới dạng phần mềm - từ thuật toán tìm kiếm, hệ thống gợi ý đến các mô hình ngôn ngữ, thì đến nay AI bắt đầu “hiện hình” trong thế giới vật lý thông qua các hệ thống robot có khả năng di chuyển, nhận thức và tương tác với con người.
Lợi thế sản xuất
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nhanh chóng vươn lên thành một trong những trung tâm phát triển robot hình người lớn nhất thế giới. Nhờ sự kết hợp giữa chính sách phát triển công nghiệp mạnh mẽ của nhà nước, năng lực sản xuất quy mô lớn và hệ sinh thái chuỗi cung ứng công nghệ hoàn chỉnh, các doanh nghiệp Trung Quốc đang tạo ra những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này. Trong năm 2025 và đầu 2026, các báo cáo quốc tế cho thấy, Trung Quốc đạt được ưu thế nổi bật về quy mô sản xuất, giá thành và tốc độ thương mại hóa robot hình người.
Theo The Guardian, một trong những yếu tố then chốt giúp Trung Quốc nhanh chóng chiếm ưu thế trong lĩnh vực robot hình người là năng lực sản xuất quy mô lớn, cùng hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh. Theo báo cáo của Công ty tư vấn công nghệ Omdia (trụ sở tại Anh), năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi robot hình người bắt đầu chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang sản xuất hàng loạt. Tổng sản lượng robot hình người toàn cầu trong năm này ước đạt 13.000-18.000 đơn vị, tăng hơn 5 lần so năm 2024. Đáng chú ý, phần lớn sản lượng này đến từ các doanh nghiệp Trung Quốc, chiếm khoảng 80-90% thị phần toàn cầu.
Các số liệu từ Counterpoint Research và IDC cũng đưa ra nhận định tương tự. Hai tổ chức nghiên cứu quốc tế này cho hay, hơn 80% số robot hình người được lắp đặt trên thế giới trong năm 2025 có nguồn gốc từ Trung Quốc. Đứng đầu thị trường là Công ty AgiBot (trực thuộc Tập đoàn Shanghai AgiBot Innovation Technology), với sản lượng xuất xưởng hơn 5.100 robot trong năm 2025, tương đương 39% thị phần toàn cầu. Tiếp theo là Unitree Robotics, doanh nghiệp nổi tiếng trong lĩnh vực robot 4 chân trước khi mở rộng sang robot hình người, với sản lượng khoảng 4.200-5.500 đơn vị.
Một trong những nguyên nhân quan trọng giúp các doanh nghiệp Trung Quốc đạt được lợi thế cạnh tranh là hệ thống chuỗi cung ứng phần cứng được hình thành từ ngành công nghiệp xe điện và điện tử tiêu dùng. Theo Selina Xu, chuyên gia về chính sách công nghệ Trung Quốc, các công ty robot Trung Quốc có thể tận dụng mạng lưới cung ứng cảm biến, pin, động cơ điện và linh kiện bán dẫn vốn đã phát triển mạnh trong ngành xe điện, giúp họ rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và giảm đáng kể chi phí sản xuất.
Chi phí thấp chính là yếu tố then chốt tạo ra lợi thế cạnh tranh toàn cầu. Nhiều sản phẩm robot hình người của Trung Quốc có giá chỉ bằng 50-70% so các sản phẩm tương đương của phương Tây. Thí dụ, bàn tay robot DexHand021 Pro do Công ty Lingqiao Intelligence phát triển có giá từ 14.000-28.000 USD, thấp hơn 5 lần so các thiết bị tương tự ở châu Âu, Mỹ. Mức giá này mở ra khả năng thương mại hóa robot trong nhiều lĩnh vực hơn, từ giáo dục, nghiên cứu đến dịch vụ và sản xuất.
Ngoài yếu tố chi phí, tốc độ đổi mới cũng là điểm mạnh của các doanh nghiệp Trung Quốc. Cựu Tổng Giám đốc điều hành (CEO) của Google, ông Eric Schmidt nhận định, Trung Quốc đang dẫn đầu trong lĩnh vực “physical AI”, tức AI thể hiện qua các hệ thống vật lý như robot. Theo họ, lợi thế của Trung Quốc không chỉ nằm ở quy mô sản xuất mà còn ở khả năng kết hợp AI đa phương thức với phần cứng robot trong thời gian ngắn.
Sự hỗ trợ từ chính sách công nghiệp quốc gia cũng đóng vai trò quan trọng. Kế hoạch “Made in China 2025” và các chiến lược phát triển công nghiệp thông minh khuyến khích mạnh mẽ việc đầu tư vào robot và tự động hóa. Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT), đến đầu 2026, nước này có 150 doanh nghiệp đang phát triển robot hình người, với hơn 330 mẫu khác nhau đã được công bố. Con số này cho thấy quy mô hệ sinh thái công nghệ đang mở rộng nhanh chóng.
Chiến lược mở rộng toàn cầu
Sau khi đạt được quy mô sản xuất lớn trong nước, nhiều doanh nghiệp robot Trung Quốc bắt đầu triển khai chiến lược quốc tế hóa nhằm tìm kiếm thị trường mới. Từ năm 2025, các công ty không chỉ xuất khẩu sản phẩm mà còn xây dựng mạng lưới hợp tác, trung tâm trải nghiệm và hệ thống phân phối tại nhiều quốc gia.
AgiBot được xem là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong chiến lược này. Tháng 1/2026, công ty khai trương trung tâm trải nghiệm robot hình người đầu tiên tại Malaysia, một bước đi nhằm tiếp cận thị trường Đông Nam Á. Một tháng sau, AgiBot tiếp tục ra mắt sản phẩm tại Milan (Italy) và ký thỏa thuận hợp tác với tập đoàn Minth Group để mở rộng hoạt động tại Đức và Liên minh châu Âu (EU). Theo Economist, AgiBot đang áp dụng nhiều mô hình kinh doanh khác nhau, bao gồm liên doanh, phân phối, cho thuê robot và bán hàng trực tuyến tại khoảng 10 thị trường quốc tế.
Unitree Robotics cũng có kế hoạch quốc tế hóa từ khá sớm. Trong cuộc phỏng vấn với China Daily, CEO Wang Xingxing cho biết, công ty đặt mục tiêu để doanh thu từ thị trường nước ngoài chiếm khoảng 50% tổng doanh thu trong tương lai. Unitree đã xây dựng mạng lưới khách hàng tại châu Âu, Mỹ và Nhật Bản, đặc biệt trong các lĩnh vực nghiên cứu, giáo dục và trình diễn công nghệ. Ngoài hai doanh nghiệp lớn trên, nhiều công ty robot khác của Trung Quốc cũng đẩy mạnh mở rộng ra thị trường Bắc Mỹ, Trung Đông, châu Âu và Đông Nam Á năm 2026.
Một dấu mốc mang tính biểu tượng trong quá trình quốc tế hóa của robot Trung Quốc diễn ra ngày 9/2 vừa qua, khi các robot hình người của AgiBot xuất hiện tại trụ sở LHQ ở New York (Mỹ) trong lễ đón Tết Nguyên đán do phái đoàn Trung Quốc tổ chức. Sự kiện thu hút sự tham dự của hơn 120 đại diện quốc gia và được nhiều hãng truyền thông quốc tế xem như một màn “ngoại giao công nghệ” đáng chú ý.
Ngoài các hoạt động ngoại giao, robot Trung Quốc cũng xuất hiện nhiều tại các triển lãm công nghệ quốc tế. Tại hội chợ AW 2026 ở Hàn Quốc, nhiều công ty lớn như Unitree, AgiBot, Leju Robotics và Fourier Intelligence trưng bày các mẫu robot mới và công bố chiến lược thương mại hóa toàn cầu. Theo phân tích của nền tảng công nghiệp Gasgoo, năm 2025 có thể được xem là “năm đầu tiên của sản xuất hàng loạt robot hình người”, trong khi năm 2026 sẽ là giai đoạn mở rộng xuất khẩu và hội nhập vào thị trường quốc tế. Điều này cho thấy ngành robot hình người đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ nghiên cứu sang thương mại hóa.
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu đáng chú ý, robot hình người Trung Quốc vẫn đối mặt nhiều rào cản khi tiến vào các thị trường phát triển. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt về quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các quốc gia. Theo Interesting Engineering, robot hình người là sản phẩm tích hợp nhiều công nghệ phức tạp, bao gồm cảm biến, hệ thống điều khiển, phần mềm AI và kết nối dữ liệu. Do đó, mỗi quốc gia thường áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt liên quan an toàn sản phẩm, bảo mật thông tin và quyền riêng tư. Chẳng hạn, EU yêu cầu các thiết bị AI phải tuân thủ quy định bảo vệ dữ liệu theo “Quy định chung về bảo vệ dữ liệu” (GDPR), trong khi Mỹ tập trung nhiều vào các tiêu chuẩn an toàn và trách nhiệm pháp lý.
Bên cạnh các quy định kỹ thuật, yếu tố chính trị và an ninh cũng ngày càng ảnh hưởng đến thị trường robot. Mỹ hồi cuối năm ngoái ban hành dự luật nhằm hạn chế các cơ quan liên bang mua robot hình người sử dụng AI từ các quốc gia được coi là đối thủ chiến lược, bao gồm Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên. Mục tiêu của dự luật là giảm nguy cơ rò rỉ dữ liệu và hạn chế các rủi ro an ninh quốc gia liên quan đến công nghệ AI.
Một thách thức khác là mức độ ứng dụng thực tế của robot hình người vẫn còn hạn chế. Mặc dù công nghệ đạt nhiều tiến bộ, phần lớn robot vẫn chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu, giáo dục, giải trí hoặc các hoạt động trình diễn công nghệ. Việc triển khai rộng rãi trong sản xuất công nghiệp hoặc gia đình vẫn gặp nhiều khó khăn do chi phí, độ tin cậy và khả năng vận hành trong môi trường phức tạp. Trong dài hạn, robot hình người có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc thị trường lao động, tự động hóa sản xuất và cung cấp dịch vụ. Nếu vượt qua được các rào cản hiện nay, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của ngành công nghiệp robot toàn cầu.
