Lúc bấy giờ tôi đang phụ trách đội ngũ phóng viên thường trú cả nước. Tầm ra Tết, Tổng Biên tập Hồng Vinh nói, Trung ương muốn Báo Nhân Dân mở thêm ấn phẩm để cùng ấn phẩm hằng ngày và cuối tuần giữ vững lá cờ đầu của Đảng. Anh giao cho tôi nhiệm vụ làm dự thảo cụ thể về tổ chức xây dựng tờ báo từ nội dung tuyên truyền, các đề mục, chuyên mục đến thời gian xuất bản, mạng lưới cộng tác viên...
Thật ra, có một chi tiết thú vị là tờ NDHT từng có bộ thử nghiệm gồm 11 số báo từ năm 1985. Ban Biên tập, đặc biệt đồng chí Tổng Biên tập Hồng Hà lúc đó yêu cầu ấn phẩm phải có những bài phản ánh những vấn đề lớn, những vấn đề thời sự đặc sắc của đất nước. Kỹ thuật in ấn lúc bấy giờ ở Hà Nội còn kém, làm nội dung xong, anh Ngô Thi ôm cả tập bản thảo và market bay vào TP. Hồ Chí Minh in mầu. Số đầu tiên ra đời đúng vào dịp kỷ niệm 10 năm Đại thắng mùa xuân. Bìa là bức ảnh khổ lớn mô tả nhân dân Sài Gòn tưng bừng đón quân giải phóng trong ngày chiến thắng, in tràn hai mặt bìa trước và bìa sau cuốn nguyệt san.
Trở lại với bộ NDHT 1997, Ban Biên tập họp chính thức bàn việc ra báo vào tháng ba, đến ngày 19-4 có quyết định thành lập bộ phận NDHT và đúng một tháng sau ngày 19-5 ấn phẩm ra số đầu tiên. Hội đồng biên tập là các thế hệ ban biên tập có anh Hoàng Tùng, Hồng Hà, Hà Đăng, Hữu Thọ, cùng bốn, năm nhà khoa học đầu ngành. Tổng Biên tập Hồng Vinh phụ trách trực tiếp tờ báo và tôi là Ủy viên thường trực Hội đồng biên tập. Bộ phận NDHT lúc bấy giờ ngoài tôi phụ trách chính, có anh Quang Hoàn, phóng viên ban Nông nghiệp mới đi thường trú Tây Nguyên là Phó Trưởng ban. Ngoài ra còn có chị Đặng Yến, anh Ngô Thi và một số bạn trẻ mới tốt nghiệp đại học. Hai họa sĩ dày dạn kinh nghiệm lúc đó là Thế Phượng, Đức Bảo được Ban Biên tập biệt phái sang bộ phận NDHT trình bày các số báo.
Hội đồng biên tập đã bàn bạc, thảo luận sôi nổi: Sau 22 năm giải phóng, đã hơn mười năm đất nước đi vào công cuộc đổi mới, tờ báo cần thực hiện ba mục tiêu: Thứ nhất, đây là tờ báo của Trung ương Đảng cho nên cần phản ánh toàn diện những vấn đề lớn của đất nước về mọi mặt. Tuy nhiên, là ấn phẩm của tháng, cho nên cách thức phản ánh khác Nhân Dân hằng ngày và Nhân Dân cuối tuần, bài viết bên cạnh tính thời sự còn mang đậm chất suy ngẫm, nghiên cứu, có thể lưu trữ lâu dài. Thứ hai, ấn phẩm hướng đến lớp độc giả trẻ, cần phản ánh đậm đà đời sống lớp trẻ, về sinh hoạt, lập thân lập nghiệp, quyền lợi được học tập của giới trẻ. Thứ ba, đây là thời kỳ đất nước ta hội nhập mạnh mẽ với bè bạn năm châu. Ấn phẩm phải phản ánh được những vấn đề lớn: Quyền lợi dân tộc, hợp tác, phát triển... trong điều kiện khắp năm châu đang nhiệt tình đón thiên niên kỷ mới.
NDHT đã vượt qua khó khăn như thế nào để xuất bản thành công ấn phẩm mới, được đông đảo bạn đọc đón nhận?
Nội dung ấn phẩm luôn đòi hỏi tính chuyên sâu, phản ánh các vấn đề nóng của đời sống xã hội, nhưng thông tin được chuyển tải mang tính cập nhật tháng trong khi đội ngũ phóng viên lúc đó phần lớn còn non trẻ, cần có thời gian để đúc kết kinh nghiệm nghiệp vụ. Vì thế một vấn đề được chú trọng ngay từ khi khởi đầu là xây dựng mạng lưới cộng tác viên. Ngay từ đầu NDHT đã tổ chức rất bài bản, có mạng lưới cộng tác viên rộng rãi. Nhiều nhà văn, nhà báo, nhà khoa học... đã trở thành cộng tác viên thân thiết của NDHT thời đó như giáo sư Nguyễn Lân Dũng, giáo sư Vũ Tuyên Hoàng, các nhà thơ Huy Cận, Nguyễn Xuân Sanh, Hải Như, Thợ Rèn, nhà văn Sơn Nam, các nhà sử học Lê Văn Lan, Quỳnh Cư, nhà báo Huỳnh Hùng Lý, các nhà nhiếp ảnh Trần Thăng, Đào Vinh, Trọng Thanh. Từ những cộng tác viên mái tóc bạc phơ đến những cộng tác viên tuổi đời còn rất trẻ trong các cuộc gặp mặt với NDHT vẫn bảo, NDHT luôn là mái ấm của người viết. Nhớ nhà văn Băng Sơn với kho tri thức bất tận về Hà Nội, bài vừa viết xong chưa ráo mực đã hứng khởi đạp xe đến tòa soạn để khoe... Mới đó mà nay nhiều gương mặt đã thành thiên cổ.
Mặt khác, thời kỳ này kỹ thuật chung về in ấn còn chưa cao. Chúng tôi gặp nhiều khó khăn từ đánh bài, xây dựng trang, sửa chữa mo-rát, in phim, đi nhà in... Để tránh tình trạng độc quyền và cạnh tranh in ấn đẹp hơn, chúng tôi đã tổ chức in NDHT tại hai nhà in: Nhà in Nhân Dân và Nhà in Tạp chí Cộng sản. Vượt qua nhiều khó khăn ban đầu, chúng tôi đã xuất bản được những số báo trình bày đẹp, nội dung hấp dẫn. Có bìa số báo đăng ảnh chị Kim Hồng, mặc áo dài dân tộc mầu xanh, chân đi ủng giẫm trên băng tuyết Nam cực, tay vẫy cờ đỏ sao vàng. Bìa ảnh đó được một số đại sứ quán ta tại châu Phi chụp lại và phóng to treo trước cửa tòa đại sứ như một nét đẹp về hình tượng đất nước Việt Nam. Ngay năm đầu NDHT đã đạt mức phát hành 14 vạn bản mỗi số. Tuy nhiên những năm về sau, các đầu báo đua nhau ra đời, số lượng NDHT có giảm sút nhưng vẫn duy trì ở mức 10 vạn trong một thời gian dài và được bạn đọc đón nhận nhiệt tình.
Được biết, công tác đào tạo phóng viên trẻ thời đó NDHT xử lý thật uyển chuyển. Xin ông chia sẻ kỹ hơn về kinh nghiệm truyền nghề của cá nhân ông với thế hệ làm báo trẻ?
Thật ra Báo Nhân Dân đã có truyền thống đào tạo từ xưa. Thời đầu tiên tôi về Báo Nhân Dân đào tạo theo kiểu vừa học vừa làm, ném xuống nước để tự biết bơi. Chúng tôi vừa học vừa làm, được đào tạo qua lớp báo chí để có kiến thức bài bản về lý luận, vừa xông xáo đi thực tế, xuống địa phương để có kiến thức thực tiễn.
Lớp trẻ NDHT lúc bấy giờ đã định hình rõ quan điểm của báo đảng, cách thức tuyên truyền, từ lấy tài liệu đến viết tuyên truyền trung thực. Văn phạm chuẩn mực, văn phong nghiêm túc, giản dị. Những từ nào nên dùng hay không nên dùng. Tôi vẫn theo dõi và thấy rất mừng vì anh em lớp trẻ NDHT hiện nay vẫn giữ được truyền thống này. Công tác đào tạo còn thể hiện ở sự gắn bó, coi tập thể là nơi đoàn kết, giúp đỡ nhau giỏi nghề nghiệp. Tác phong làm ra làm, chơi ra chơi.
Bên cạnh đi thực tế, phóng viên trẻ cần có ý thức thu thập tư liệu, chăm lo xây dựng kho tư liệu cho riêng mình. Kho tàng kiến thức, thông tin trên internet là bất tận, phóng viên trẻ phải đủ tỉnh táo để nhìn nhận đâu là tinh túy, đâu là tin rác. Bản thân mỗi người khi sử dụng cần phải vững vàng. Tự nhận thức, tự trau dồi, phân tích để có cái nhìn đúng đắn, khách quan trước mọi vấn đề xảy ra trong cuộc sống.
Xin ông cho biết vài suy nghĩ về tờ NDHT hiện nay?
Sau khi về hưu, tôi vẫn tiếp tục đọc và lưu trữ báo. Tôi rất mừng vì các thế hệ anh em kế tiếp đã dày dạn kinh nghiệm nghiệp vụ. Tổ chức bài vở, nội dung làm rất tốt. Tờ báo ngày càng được nâng cao chất lượng, cả về nội dung và hình thức. Bên cạnh đó, hoạt động xã hội của báo cũng hết sức phong phú. Đúng là thế hệ hiện nay có nhiều ưu thế hơn trước. Phóng viên trẻ có trình độ ngoại ngữ giỏi, nhập cuộc với khoa học kỹ thuật hiện đại, nhanh nhạy. Mấy năm vừa rồi NDHT ra bộ mới cũng làm rất giỏi. Bên cạnh các thành tích, các giải thưởng gặt hái được, NDHT cũng đã tạo được các mối quan hệ với cộng tác viên rất đáng quý, các mối quan hệ xã hội thuận lợi cho công tác nghiệp vụ. Tôi cũng đánh giá cao những năm gần đây đã xuất bản được mấy bộ sách, đặc biệt là sáng kiến mở triển lãm tranh minh họa. Cần phát huy hơn nữa thế mạnh đó. Mong rằng ngọn lửa yêu nghề của lớp trẻ NDHT hiện nay mãi mãi sáng rực như thuở ban đầu 20 năm trước.
Cảm ơn ông vì cuộc trò chuyện và luôn giành sự quan tâm yêu mến cho NDHT!
| Lớp trẻ NDHT lúc bấy giờ đã định hình rõ quan điểm của báo đảng, cách thức tuyên truyền, từ lấy tài liệu đến viết tuyên truyền trung thực. |
