Và theo mô tả của Nguyễn Thu Trang - một người đã có hơn 15 năm gắn bó với nghề, thì “chúng tôi thật sự nổi tiếng theo nghĩa đen của từ, tức là tiếng nói, giọng nói nổi lên, còn người thì luôn lặng thầm phía sau”.
Lắng nghe chính mình, bắt đầu từ giọng nói
Bắt đầu sự nghiệp với vai trò là một nhà sản xuất của các chương trình truyền hình, phát thanh, Nguyễn Thu Trang (nghệ sĩ diễn xuất giọng nói, Nhà sáng lập Duka Studio, Hà Nội) đã "chinh chiến" ở những cơ quan báo chí truyền thông lớn như VOV, VTV… “Mình phụ trách lên ý tưởng, kịch bản, điều phối nhóm sản xuất, sắp đặt sân khấu, liên hệ ca sĩ, người nổi tiếng trong các chương trình như “Chat với ngôi sao”, “Trạm dừng cảm xúc”… nên đã quen với đứng sau khuôn hình”.
Thế nhưng cơ duyên tìm đến, khiến cho Thu Trang có cơ hội đứng trước ống kính. Đó là khi một MC (người dẫn chương trình) ngoại cảnh của “Chat với ngôi sao” bị sự cố và không thể đến đúng giờ. Do là người nắm rõ kịch bản, Thu Trang được chọn thay thế để "chữa cháy" ngay lập tức. “Mình được họa mặt, thay trang phục và thế là lên sóng. Cũng hồi hộp lắm, vì đứng trước máy quay là cảm giác hoàn toàn khác. Nhưng may thay, do tinh thần làm nghề nghiêm túc, nắm vững nội dung và lợi thế giọng nói nên chỉ qua vài đúp quay là mình đã dẫn xong hết những cảnh cần thiết cho chương trình đó và được lãnh đạo cùng mọi người khen ngợi”, Trang kể lại cơ duyên đến từ mười mấy năm về trước mà vẫn in đậm như mới hôm qua. Từ đó, cô bắt đầu gắn con đường sự nghiệp diễn xuất về giọng nói, gắn cuộc đời mình với chiếc micro và tâm niệm dùng giọng nói để chạm tới trái tim khán thính giả.
Ngành diễn xuất giọng nói có rất nhiều mảng nhỏ, Trang chia sẻ, đó là diễn viên lồng tiếng phim (voice actor, voice actress, và vị trí đạo diễn chỉ đạo âm thanh - voice director), thuyết minh (voice over), quảng cáo sản phẩm, diễn lại câu chuyện của nhãn hàng thì trong ngành gọi là voice talent; còn những người đào tạo kỹ năng sử dụng giọng nói là voice coach…
Từ năm 2018 Trang tập trung vào lĩnh vực lồng tiếng cho phim. “Mình học tập, làm việc như một diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp. Cũng thật may, mình có cơ may tham gia những dự án trong, ngoài nước, từ phim điện ảnh đến truyền hình, phim hoạt hình (nhân vật Pororo, Loopy - phim Chú chim cánh cụt Pororo, vai Gani - phim Chiếc xe buýt nhỏ Tayo…), phim người đóng (live-action) với vai trò cả diễn viên lồng tiếng và đạo diễn lồng tiếng (phim Trưởng thành cùng Tiantian, games thiếu nhi Babybus, seri Memo Hack), giọng đọc chính kênh lịch sử triệu view EZ Sử…”.
Từ những phim trên các kênh quốc dân như VTV (Đài Truyền hình Việt Nam), HTV (Đài Truyền hình Hà Nội) cho đến các kênh quốc tế nổi tiếng như Bibi, phim tài liệu HBO hoặc BBC, Discovery… đều có Trang góp giọng. Tham gia nhiều dự án đa dạng như vậy không chỉ là cơ hội học hỏi trong các mảng khác nhau, mà còn khiến cho Trang phát huy sở trường giọng nói, rèn luyện sự biến hóa trong cách sử dụng giọng nói của mình.
“Để làm nghề diễn xuất giọng nói, tố chất đầu tiên là bạn phải có giọng nói ổn, thể hiện qua tần số, năng lượng giọng nói có đẹp không, rồi cách bạn mô phỏng được lại câu chuyện có hấp dẫn không”, Trang giải thích, “Vì đặc trưng của nghề này là chỉ qua giọng nói phải giúp cho khán giả tưởng tượng được toàn bộ câu chuyện, tính cách, thân phận của nhân vật thì giọng nói phải có sức sống, phải linh hoạt vô cùng”.
Trò chuyện với Trang thật sự là một cuộc phiêu du cảm xúc. Đang nói một câu bằng giọng thông thường, đột nhiên cô có thể vống lên để biến thành giọng một đứa trẻ lảnh lót, hoặc trầm xuống như một cụ già… Đó là trong bối cảnh đời thường, còn với những kịch bản nhất định, sự biến hóa đó sẽ còn tinh vi và sắc sảo hơn nữa, thể hiện sự đặc biệt của những người làm diễn xuất giọng nói.
Trang bảo, “đó là yếu tố mà người làm nghề nào cũng phải có, dĩ nhiên đó là kết quả của quá trình luyện tập hằng ngày".
Kết nối từ nơi “không thấy ánh sáng mặt trời”
Nghề làm diễn xuất giọng nói được ví là cả ngày “không thấy ánh sáng mặt trời”, vì môi trường làm việc của họ gần như là trong phòng thu. Thế nhưng họ lại là những người thiết tha nhất muốn qua giọng nói của mình từ nơi kín bưng đó lan tỏa khắp nơi, kết nối được những tâm hồn xa xôi nhất, ở bất cứ nơi nào, miễn là bạn đang xem một bộ phim, lắng nghe một mẩu quảng cáo hay một câu chuyện qua mạng… Và họ làm điều đó với sự sáng tạo, biến hóa từ giọng nói.
“Người diễn xuất giọng nói phải hoàn toàn hóa thân vào nhân vật, đôi khi họ phân tích, thấu hiểu và sống với nhân vật còn sâu sắc hơn cả một diễn viên, bởi chỉ thể hiện bằng giọng nói có cái khó riêng, khó hơn là được làm điều đó với cả cơ thể, khuôn mặt… như một diễn viên”, Trang khẳng định và nêu ngay thí dụ là một kịch bản “xương xẩu”.
“Có phân đoạn nhân vật đau đẻ. Có bạn học viên của mình mới bắt đầu nhập vai liền cho rằng đó là chuyện nhỏ, vì bạn đã sinh em bé rồi. Trải nghiệm là rất tốt, nhưng lúc đó bạn chưa biết kinh nghiệm cuộc đời mình với nhân vật trong phim là hoàn toàn khác nhau, bối cảnh phim cũng khác. Người thì đau dồn dập, người thì lả đi, người thì la hét, người thì cam chịu, ngay cả cách hít thở cũng không hề giống nhau… Bên cạnh đó, khi lồng tiếng, cần phải khớp từng chi tiết nhỏ, từng giây theo từng nhịp thở, từng cái thổn thức trong lồng ngực nhân vật. Vì vậy, diễn xuất giọng nói buộc bạn phải hiểu vai, nhập tâm 100% vào câu chuyện”. Trang cười, kể lại “với trường hợp đó, phải sau ba buổi học, mỗi buổi hơn ba tiếng, các bạn học viên của mình mới làm ra được phân cảnh sinh nở chỉ dài một phút 30 giây đạt tiêu chuẩn. Học xong có bạn phờ phạc, có bạn cảm thấy đau bụng, không khác gì sinh em bé thật”.
Và không chỉ lồng tiếng phim mới khó, những đoạn quảng cáo sản phẩm mà chúng ta nghe hằng ngày cũng có đóng góp rất lớn của các nghệ sĩ diễn xuất giọng nói. “Các bạn tưởng tượng xem, nhãn hàng đưa ra một câu chuyện, yêu cầu khớp với sản phẩm họ muốn quảng bá và gửi gắm trong đó rất nhiều thông điệp, giá trị cốt lõi. Người đọc quảng cáo phải rất thông minh thì mới có thể phân tích và chuyển đổi chất giọng cho phù hợp”.
Ấp ủ “làng nghề” diễn xuất giọng nói
“Nhưng một điều thiệt thòi là người ta có thể thấy bình thường khi bạn giới thiệu làm nghề diễn viên, chứ nghề diễn xuất giọng nói thì nghe lạ lắm”, Trang chia sẻ. Đó không chỉ là tâm tư riêng cô, mà thể hiện quy mô phát triển của lĩnh vực này ở Việt Nam, hiện vẫn còn khoảng cách khá xa so với khu vực chứ chưa nói là trên thế giới.
Trang cho hay, trong diễn xuất giọng nói thì Việt Nam có thể nói là đang cách xa tiêu chuẩn quốc tế rất nhiều. Trong nước hiện có một vài studio đạt đẳng cấp quốc tế, tuy nhiên để phổ cập rộng thì chưa có. “Nhưng người Việt mình giỏi lắm, chỉ cần học, nghiên cứu từ đối tác, khách hàng hoặc bạn cùng nghề ở nước ngoài là có thể có lộ trình phát triển”, cô tin tưởng. Trong tương lai Trang muốn khuấy động một “làng nghề” về giọng nói, đặc biệt là lồng tiếng ở miền bắc để mang lại sự đa dạng cho nghệ thuật, mang những gì đẹp nhất từ các tác phẩm đến với công chúng.
Tại sao lại là làng nghề giọng nói phía bắc? Trang lý giải, điều đó xuất phát từ thực tế nhiều năm trước nhắc tới diễn xuất giọng nói, mọi người thường nghĩ lồng tiếng sẽ đến từ giọng miền nam, ngọt ngào, dịu dàng, êm ái và linh hoạt, dễ đi vào lòng người. Các phim được tiếp cận hầu như đến từ miền nam. Nhưng 3-5 năm nay thị trường thay đổi. Trang cho hay, mỗi phương ngữ có một tính cách khác nhau, và phù hợp những thể loại phim, đặc biệt phim điện ảnh. Thí dụ điện ảnh Hàn Quốc, Nhật Bản thì họ đưa phương ngữ vào nhân vật rất rõ, nhân vật đến từ vùng biển Hokkaido chẳng hạn, sẽ khác với Kyoto. Hàn Quốc tương tự, vùng Jeju của họ cũng khác nhân vật đến từ thành phố. Nhờ đó mà phim rất đời, và phong phú.
“Cần nói rõ, mình là người làm nghề không có sự kỳ thị hay cạnh tranh phương ngữ, nên có kết hợp tất cả màu giọng để có sự phù hợp”, Trang khẳng định.
Cô chia sẻ lộ trình và tự đặt cho mình một vị trí người nâng đỡ không hề dễ dàng: “Để làm được điều đó, mình thấy phải có một điểm nương cho những người yêu thích nghề này. Hướng dẫn, đào tạo, dẫn dắt và cả vất vả “thầu job” (công việc) để các em có cơ hội làm nghề. Nhìn các em với đôi mắt sáng rực muốn bước vào nghề, thì mình thấy phải cố gắng là chỗ dựa vững chắc để lớp trẻ dựa vào”.
